Theo Giáo sư Shimizu Masaaki, chính sách đối ngoại của Việt Nam phản ánh rõ những đặc điểm được hình thành từ lịch sử và văn hóa dân tộc. Trong suốt chiều dài lịch sử, Việt Nam đã tiếp xúc với nhiều cường quốc và nền văn hóa khác nhau, song vẫn giữ vững độc lập và bản sắc văn hóa. Việt Nam không khước từ những yếu tố từ bên ngoài mà tiếp nhận một cách có chọn lọc, linh hoạt, đồng thời biến chúng thành một phần phù hợp với điều kiện và bản sắc của mình.
Từ góc độ của một nhà nghiên cứu lịch sử tiếng Việt, Giáo sư Shimizu Masaaki nhận thấy đặc điểm này cũng thể hiện rõ trong quá trình phát triển của ngôn ngữ. Tiếng Việt từng chịu ảnh hưởng của tiếng Hán, tiếng Pháp và nhiều ngôn ngữ khác, nhưng không vì thế mà đánh mất bản sắc riêng. Trái lại, thông qua quá trình tiếp nhận và Việt hóa các yếu tố bên ngoài, tiếng Việt đã tạo nên một nền văn hóa ngôn ngữ phong phú. Theo Giáo sư, đó cũng là biểu hiện sinh động của bản lĩnh và cách ứng xử mà Việt Nam đã hình thành, gìn giữ trong suốt chiều dài lịch sử.
Đánh giá vai trò của chính sách đối ngoại Việt Nam trong bối cảnh khu vực và thế giới có nhiều biến động, Giáo sư Shimizu Masaaki cho rằng ngày càng khó có quốc gia nào chỉ coi trọng quan hệ với một đối tác duy nhất. Xét cả về vị trí địa lý và bối cảnh lịch sử, Việt Nam luôn cần xây dựng, duy trì quan hệ với nhiều quốc gia khác nhau. Theo Giáo sư, cần phân biệt rõ giữa sự linh hoạt trong cách ứng xử và việc không có lập trường riêng. Trên cơ sở kiên định những nguyên tắc căn bản như độc lập, tự chủ và bảo đảm lợi ích quốc gia, Việt Nam có thể linh hoạt trong đối thoại với từng đối tác, đồng thời xây dựng quan hệ hợp tác với nhiều quốc gia nhất có thể. Cách tiếp cận này ngày càng có ý nghĩa khi tình hình quốc tế trở nên phức tạp và khó dự đoán.
 |
| Giáo sư Shimizu Masaaki, Đại học Osaka, chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Nhật Bản những nhận định về chính sách đối ngoại của Việt Nam. |
| Ảnh: Nguyễn Tuyến - Pv TTXVN tại Nhật Bản |
Bên cạnh quan hệ giữa các quốc gia, Giáo sư Shimizu Masaaki đặc biệt nhấn mạnh vai trò của sự hiểu biết lẫn nhau ở cấp độ nhân dân. Quan hệ chính trị và kinh tế có thể thay đổi tùy theo tình hình quốc tế, nhưng lòng tin được xây dựng giữa con người với con người có khả năng tồn tại lâu dài hơn.
Đề cập danh hiệu “Sứ giả tiếng Việt” vừa được trao tặng, Giáo sư Shimizu Masaaki cho rằng học một ngoại ngữ không đơn thuần là học một công cụ giao tiếp. Thông qua việc học ngôn ngữ, mỗi người có thể từng bước hiểu được cách người bản ngữ nhìn nhận thế giới, những giá trị mà họ coi trọng cũng như cách họ xây dựng quan hệ với những người xung quanh. Hiện có rất nhiều người Việt Nam sinh sống, làm việc và học tập tại Nhật Bản. Tuy nhiên, theo Giáo sư, cơ hội để người Nhật học tiếng Việt và tìm hiểu văn hóa Việt Nam vẫn chưa tương xứng với sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ hai nước. Đây cũng chính là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng đối với quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong tương lai.
Giáo sư Shimizu Masaaki lấy ví dụ, chỉ cần một người Nhật nói với một người Việt Nam câu đơn giản như “Chào bạn” hay “Cảm ơn bạn” bằng tiếng Việt, khoảng cách giữa hai người đôi khi đã được rút ngắn đáng kể. Quan trọng hơn, việc học ngôn ngữ còn góp phần nuôi dưỡng mong muốn tìm hiểu, tôn trọng văn hóa và các giá trị của người khác. Theo Giáo sư, khi nói đến ngoại giao, người ta thường nghĩ đến quan hệ giữa các chính phủ, nhưng nền tảng sâu xa của mối quan hệ ấy vẫn là sự gắn kết giữa con người với con người. Vì vậy, việc gia tăng số người học tiếng Việt tại Nhật Bản cũng đồng nghĩa với việc tăng thêm số người thực sự hiểu Việt Nam, qua đó xây dựng thêm nhiều nhịp cầu kết nối hai đất nước. Trên cương vị “Sứ giả tiếng Việt”, Giáo sư Shimizu Masaaki mong muốn góp phần tạo dựng ngày càng nhiều những nhịp cầu như vậy.
Từ quá trình nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt, Giáo sư Shimizu Masaaki nhận thấy văn hóa Việt Nam có một cách ứng xử rất đặc trưng: coi trọng quan hệ với người khác, linh hoạt trong cách giao tiếp với đối phương nhưng đồng thời không đánh mất vị trí và bản sắc của chính mình. Đặc điểm này được thể hiện rõ trong hệ thống xưng hô của tiếng Việt. Tùy theo mối quan hệ giữa người nói và người nghe, người Việt sử dụng linh hoạt những từ như anh, chị, em, cô, chú, cháu... Đây vốn là những từ chỉ quan hệ thân tộc nhưng được sử dụng rộng rãi đối với cả những người không thuộc gia đình. Khi giao tiếp bằng tiếng Việt, mỗi người thường ý thức rõ đối phương là ai và bản thân đang ở vị trí nào trong mối quan hệ đó.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người nói chỉ điều chỉnh bản thân để chiều theo đối phương. Trong khi coi trọng quan hệ với người khác, họ vẫn xác định rõ vị trí và giữ được bản sắc của mình. Giáo sư Shimizu Masaaki cho rằng đây là một nét tiêu biểu của văn hóa Việt Nam: linh hoạt trong cách ứng xử nhưng vẫn kiên định với những giá trị cốt lõi. Tinh thần này cũng có nhiều điểm tương đồng với nguyên tắc và cách thức triển khai chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Về những dự định trên cương vị “Sứ giả tiếng Việt”, Giáo sư Shimizu Masaaki cho biết điều đặc biệt mong muốn thực hiện là đưa tiếng Việt vượt ra ngoài phạm vi một ngoại ngữ chỉ dành cho những người học chuyên sâu, để trở thành một ngôn ngữ gần gũi hơn trong đời sống xã hội Nhật Bản. Trên thực tế, tiếng Việt hiện đã có mặt tại nhiều lĩnh vực của xã hội Nhật Bản. Không chỉ được sử dụng trong các trường đại học và trường học, tiếng Việt còn hiện diện tại doanh nghiệp, cộng đồng địa phương và các gia đình có trẻ em mang nguồn gốc Việt Nam. Giáo sư mong muốn tiếng Việt đang hiện diện tại Nhật Bản được nhìn nhận như một nguồn lực xã hội và văn hóa quý giá, có khả năng kết nối người dân hai nước.
Vì vậy, bên cạnh việc tiếp tục nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt tại trường đại học, Giáo sư Shimizu Masaaki mong muốn tạo thêm nhiều cơ hội để công chúng Nhật Bản, các doanh nghiệp và cộng đồng địa phương tiếp xúc với tiếng Việt và văn hóa Việt Nam. Ngoài ra, việc xây dựng một môi trường để trẻ em mang nguồn gốc Việt Nam lớn lên tại Nhật Bản có thể trân trọng tiếng Việt và nền văn hóa của mình cũng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng.
Giáo sư Shimizu Masaaki khẳng định quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Nhật Bản - Việt Nam không chỉ được xây dựng thông qua hợp tác chính trị và kinh tế, mà còn từ sự kết nối giữa từng con người cụ thể. Thông qua tiếng Việt, người dân hai nước có thể tìm hiểu nhau, tôn trọng văn hóa của nhau và xây dựng lòng tin. Việc lan tỏa những cuộc gặp gỡ, giao lưu như vậy tới nhiều nơi trong xã hội Nhật Bản chính là một trong những vai trò mà Giáo sư Shimizu Masaaki mong muốn đảm nhận với tư cách “Sứ giả tiếng Việt”./.
Nguyễn Tuyến
