Những giá trị văn hóa ấy tạo nên nền tảng tinh thần để quy tụ các tầng lớp nhân dân, cùng vượt qua khó khăn, bảo vệ, xây dựng đất nước. Đại đoàn kết tạo môi trường, huy động nguồn lực để văn hóa được gìn giữ, sáng tạo, trao truyền và phát triển. Văn hóa và đại đoàn kết vì thế có mối quan hệ gắn bó, tác động và bồi đắp lẫn nhau.
 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu (5/11/2026). |
| Ảnh: Thống Nhất – TTXVN |
* Chìa khóa mở ra sức mạnh nội sinh
Tiến sỹ Trần Thị Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định: Công tác văn hóa với vai trò xây dựng, bồi đắp hệ giá trị chung, một trong những nền tảng tinh thần của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại đoàn kết toàn dân tộc trước hết cần một "mẫu số chung" về hệ giá trị. Ngay từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng ta đã xác định ba nguyên tắc của cuộc vận động văn hóa mới là "dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa", qua đó để tập hợp, giác ngộ và đoàn kết đông đảo quần chúng nhân dân trong sự nghiệp cách mạng... Phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa theo đó là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, đồng thời làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống, hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) chỉ ra nền văn hóa Việt Nam "thống nhất trong đa dạng". Đây vừa là đặc điểm của nền văn hóa Việt Nam, vừa là nguyên tắc quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các giá trị, sắc thái văn hóa của các dân tộc "bổ sung cho nhau, làm phong phú nền văn hóa Việt Nam và củng cố sự thống nhất dân tộc". Trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, điều này có ý nghĩa rất sâu sắc. Đoàn kết toàn dân tộc không có nghĩa làm cho mọi cộng đồng dân tộc trở nên giống nhau. Để đoàn kết bền vững phải xây dựng mối quan hệ trên cơ sở tôn trọng những khác biệt, bảo đảm mỗi cộng đồng dân tộc có điều kiện giữ gìn bản sắc, phát huy giá trị và đóng góp vào sự phát triển chung. Khi bản sắc của một cộng đồng dân tộc được tôn trọng, cộng đồng đó có thêm niềm tự hào, ý thức thuộc về dân tộc mình. Khi những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng được giới thiệu, giao lưu và chia sẻ, các cộng đồng khác có thêm hiểu biết và sự tôn trọng. Từ hiểu biết hình thành cảm thông, từ cảm thông hình thành gần gũi, từ gần gũi hình thành gắn bó, từ gắn bó tạo nên sự đoàn kết.
Đảng ta đã đặt ra nhiệm vụ công tác văn hóa phải chăm lo xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, trong đó trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống, nhân cách; làm cho mọi người Việt Nam hiểu biết sâu sắc, tự hào, tôn vinh lịch sử, văn hóa dân tộc. Các giá trị ấy có khả năng tạo ra sự đồng cảm, gắn kết cộng đồng, "khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc". Cùng với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) sẽ gắn kết, hình thành nên chuỗi hoạt động văn hóa đại đoàn kết toàn dân tộc sôi nổi, ý nghĩa, thiết thực, hiệu quả, tạo giá trị lan tỏa sâu sắc trong từng cộng đồng dân cư và toàn xã hội trong kỷ nguyên mới.
Theo Thạc sỹ Đinh Thị Oanh, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, sức mạnh đại đoàn kết chỉ có thể được củng cố vững chắc khi mỗi cá nhân được phát triển, tôn trọng quyền làm chủ và có điều kiện phát huy năng lực, trí tuệ. Việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" có ý nghĩa quan trọng trong củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận, gắn kết nhân dân với Đảng, Nhà nước. Xây dựng con người Việt Nam, phát huy sức mạnh văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc có mối quan hệ biện chứng, hữu cơ không thể tách rời. Con người là hạt nhân trung tâm; văn hóa là nền tảng tinh thần, là chất keo kết dính; khối đại đoàn kết toàn dân tộc là môi trường thực tiễn để con người và văn hóa phát huy giá trị. Việc nhận thức đúng đắn, vận dụng sáng tạo mối quan hệ này chính là chìa khóa mở ra nguồn sức mạnh nội sinh vô tận, tạo động lực bứt phá đưa đất nước ta vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.
* Phát huy bản sắc văn hóa, tăng cường đại đoàn kết
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Hồng Hải, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nêu rõ: Bản sắc dân tộc là yếu tố quan trọng giúp mỗi cộng đồng nhận diện chính mình, phân biệt với các cộng đồng khác. Ngôn ngữ tiếng Việt, trang phục truyền thống, lễ hội, ẩm thực, âm nhạc, kiến trúc, tín ngưỡng và các hình thức diễn xướng dân gian không chỉ là di sản mà còn là biểu tượng của sự thống nhất, đa dạng văn hóa dân tộc. Việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa có ý nghĩa trực tiếp đối với đoàn kết dân tộc. Khi các dân tộc thiểu số được tôn trọng ngôn ngữ, trang phục, lễ hội và tri thức truyền thống, họ sẽ cảm thấy mình là bộ phận không thể tách rời của cộng đồng quốc gia.
 |
| Lãnh đạo tỉnh Cao Bằng tặng quà cho các hộ có hoàn cảnh khó khăn trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. |
| Ảnh: Chu Hiệu - TTXVN |
Bên cạnh đó, văn hóa hình thành hệ giá trị chung. Một xã hội chỉ có thể đoàn kết khi các thành viên chia sẻ những giá trị cơ bản. Những giá trị đó có thể là lòng yêu nước, tinh thần tự cường, đạo đức, công bằng, nhân ái, trách nhiệm, trung thực và ý thức pháp luật. Văn hóa chính là nơi lưu giữ, truyền dạy, tái tạo những giá trị này qua giáo dục gia đình, nhà trường, cộng đồng, truyền thông và các thiết chế văn hóa. Đoàn kết không có nghĩa là không có mâu thuẫn. Trong bất kỳ xã hội nào, cũng tồn tại sự khác biệt về lợi ích, quan điểm, tôn giáo, dân tộc, thế hệ và vùng miền. Vấn đề không phải là xóa bỏ khác biệt, mà là xây dựng khả năng đối thoại, thấu hiểu và hòa giải. MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội đang được giao nhiệm vụ phát huy vai trò cộng đồng trong bảo tồn văn hóa truyền thống, xây dựng gia đình, khu dân cư văn hóa, nếp sống văn minh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Điều này cho thấy văn hóa không chỉ là hoạt động biểu diễn hay trưng bày, mà là phương thức tổ chức đời sống cộng đồng.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Hồng Hải cho rằng trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, thể chế về văn hóa, bảo đảm văn hóa được đặt ở vị trí xứng đáng trong chiến lược phát triển quốc gia. Đầu tư cho văn hóa cần được nhìn nhận là đầu tư cho phát triển con người và phát triển bền vững, chứ không phải là chi tiêu phụ trợ. Cùng đó, đổi mới phương pháp giáo dục văn hóa, đạo đức, lịch sử theo hướng tăng tính trải nghiệm, tương tác, gắn với thực tiễn; phát huy vai trò của cộng đồng và gia đình..
Một giải pháp quan trọng nữa là phát triển công nghiệp văn hóa có trách nhiệm, công nghiệp văn hóa có thể trở thành động lực kinh tế quan trọng, nhưng cần được phát triển trên nền tảng tôn trọng bản sắc, quyền lợi cộng đồng. Xây dựng văn hóa số lành mạnh, phục vụ giáo dục, phổ biến tri thức, bảo tồn di sản, kết nối cộng đồng. Mỗi công dân cần được trang bị năng lực số và văn hóa số: khả năng tìm kiếm, đánh giá, sử dụng và chia sẻ thông tin có trách nhiệm. Đây là điều kiện để không gian mạng trở thành môi trường đoàn kết thay vì môi trường chia rẽ...
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và những biến động xã hội nhanh chóng, việc phát huy vai trò của văn hóa đối với đoàn kết dân tộc đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Nhà nước cần hoàn thiện chính sách và thể chế; trường học cần đổi mới giáo dục giá trị; gia đình và cộng đồng cần duy trì các chuẩn mực ứng xử lành mạnh; doanh nghiệp cần phát triển sản phẩm văn hóa có trách nhiệm; còn mỗi công dân cần ý thức trách nhiệm với cộng đồng và đất nước. MTTQ Việt Nam - với vai trò nòng cốt trong tập hợp và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, cần tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường đối thoại, giám sát xã hội và xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Chỉ khi văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh của xã hội, khối đại đoàn kết toàn dân tộc mới có thể được củng cố vững chắc, đất nước Việt Nam mới có thể phát triển phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới - Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đinh Hồng Hải nêu rõ./.
