 |
| Nông dân thu hoạch lúa trong vùng sản xuất theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp (06/05/2026). Ảnh: Thanh Sang – TTXVN |
Thực hiện Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Cà Mau đang tạo nên bước chuyển dịch căn bản từ tư duy sản xuất truyền thống nặng về số lượng sang kinh tế nông nghiệp xanh, bền vững. Bằng việc tổ chức lại chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo, đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng chuyển đổi số và phát huy vai trò nòng cốt của các hợp tác xã, Cà Mau từng bước nâng cao giá trị hạt lúa, tăng thu nhập cho nông dân, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu.
*Hiệu quả rõ nét từ đồng ruộng
Ông Phạm Văn Mười, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau cho biết: tỉnh đã triển khai kế hoạch sản xuất lúa giảm phát thải đến năm 2030 lên đến 54.680 ha tại 20 xã, phường trọng điểm sản xuất lúa. Riêng trong năm 2026, Cà Mau xây dựng vùng chuyên canh 6.000 ha. Ngành nông nghiệp của tỉnh đưa ra các tiêu chí kỹ thuật và môi trường hết sức cụ thể như: 100% diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững (như “1 phải, 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ, các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt GAP và được cấp mã số vùng trồng); lượng giống gieo sạ giảm xuống còn 70 - 80 kg/ha; giảm 20% lượng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hóa học (tăng cường sử dụng thuốc sinh học) và giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống.
Tỉnh cũng đặt mục tiêu giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch dưới 10%, khoảng 50% lượng rơm rạ được thu gom chế biến tái sử dụng, trên 60% diện tích có hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm, tăng thu nhập cho người trồng lúa đạt trên 30%.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, thực tế triển khai cho thấy có sự đồng thuận rất lớn từ cơ sở. Đáng chú ý là số liệu tổng hợp từ 20 xã, phường năm 2026, diện tích đăng ký thực hiện mô hình Đề án lên đến hơn 10.000 ha, trong đó, diện tích nằm trong tổ hợp tác và hợp tác xã đạt gần 6.500 ha. Nhiều địa phương ghi nhận diện tích đăng ký rất cao như xã Vĩnh Mỹ (1.560 ha), Khánh Bình (1.060 ha), Châu Thới (800 ha), Phước Long (780 ha), Khánh Hưng (780 ha), Đá Bạc (750 ha), Hòa Bình (600 ha), Trần Văn Thời (490 ha)…
Để bảo đảm thực hiện Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, tỉnh Cà Mau đang triển khai thực hiện đồng thời nhiều giải pháp từ việc hỗ trợ lúa giống, vật tư phân bón đến tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số trong sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp và tìm đầu ra ổn định lâu dài cho nông dân.
Tại xã Trần Văn Thời, nơi có diện tích canh tác lúa 4.680 ha, địa phương đã tổ chức cấp phát trên 100 tấn lúa giống và vật tư phân bón cho hơn 240 hộ dân tham gia 8 dự án sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp chuẩn bị xuống giống vụ đông xuân 2026 - 2027. Mỗi hộ sản xuất 1 ha được Nhà nước hỗ trợ 50% định mức vật tư, bao gồm 50 kg lúa giống chất lượng cao ST25, 50 kg phân Urê, 100 kg phân Lân, 40 kg phân Kali và 200 kg phân hữu cơ vi sinh; nông dân chỉ cần đối ứng 50% còn lại.
Trong khi đó, tại xã Hồng Dân, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Cà Mau tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số trong sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp cho 100 nông dân các ấp: Vĩnh An, Ninh An và Tà Ben. Bà con được hướng dẫn các giải pháp giảm phát thải trong sản xuất lúa thông qua kỹ thuật “1 phải, 5 giảm”; quản lý nước thông minh bằng phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ; xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm sinh học thay vì đốt bỏ, vừa giảm phát thải vừa giúp tăng độ phì nhiêu cho đất.
Bên cạnh đó, nông dân còn được hướng dẫn ghi chép nhật ký đồng ruộng; áp dụng quy trình thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) và tiêu chuẩn lúa gạo bền vững (SRP) nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường, nâng cao giá trị hạt gạo xuất khẩu; ứng dụng bản đồ số và các nền tảng công nghệ số trong quản lý vùng sản xuất lúa như: Google Maps, Google Earth, giúp định vị vùng sản xuất, quản lý mô hình và giám sát đồng ruộng.
Những chuyển biến tích cực từ thực hiện Đề án lúa phát thải thấp tại Cà Mau thời gian qua không đo đếm bằng những khẩu hiệu, mà hiện hữu trên thửa ruộng thông qua sự sụt giảm lượng phân, thuốc, số lần bơm tát nước ít hơn và lợi nhuận của nông dân tăng lên.
Tại xã Vĩnh Mỹ, những cánh đồng lúa thuộc ấp An Khoa và An Nghiệp trong những vụ mùa gần đây có sự chuyển mình mạnh mẽ với vùng sản xuất tập trung hơn 300 ha của 84 hộ dân, canh tác giống lúa Đài Thơm 8. Đây là vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp thuộc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường.
Điểm đột phá của mô hình này là việc ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ như: sử dụng thiết bị bay không người lái để sạ giống với mật độ vừa phải, áp dụng triệt để kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ để kiểm soát nước thông minh. Việc rút nước phơi ruộng định kỳ không chỉ giúp rễ lúa ăn sâu, thân cây cứng cáp, chống đổ ngã và giảm dịch hại mà còn triệt tiêu môi trường yếm khí - vốn là nguyên nhân chủ yếu làm phát sinh khí mê-tan (CH₄), loại khí gây hiệu ứng nhà kính nghiêm trọng.
Đồng thời, lượng nước tưới và số lần tiêu tốn dầu máy để bơm nước giảm mạnh, phân bón được bón cân đối theo đúng nhu cầu cây lúa. Toàn bộ rơm rạ sau thu hoạch không bị đốt tràn lan như trước mà được thu gom đưa ra khỏi ruộng hoặc xử lý tại chỗ bằng chế phẩm vi sinh để bồi hoàn dinh dưỡng hữu cơ cho đất.
Ông Trịnh Văn Cường, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường cho biết: nhờ quy trình kỹ thuật mới, năng suất lúa trong mô hình ước đạt bình quân 7,5 tấn/ha. Với giá bán bao tiêu đạt từ 6.300 - 6.500 đồng/kg (cao hơn thị trường tự do khoảng 200 đồng/kg), giúp các thành viên đảm bảo lợi nhuận trong sản xuất.
Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường không phải là trường hợp duy nhất mà còn có nhiều hợp tác xã khác. Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát, xã Vĩnh Thanh, quy trình giảm phát thải đã giúp giảm lượng giống gieo sạ từ 120 kg xuống chỉ còn 80 kg/ha, lượng phân bón giảm từ 480 kg còn 400 kg/ha. Kết quả kiểm chứng đồng ruộng cho thấy dù cắt giảm vật tư đầu vào nhưng năng suất lúa vẫn đạt 6,73 tấn/ha (vượt trội so với ruộng đối chứng truyền thống). Đáng chú ý, chi phí đầu tư sản xuất giảm gần 4 triệu đồng/ha trong khi lợi nhuận tăng thêm hơn 6 triệu đồng/ha.
Ông Nguyễn Văn Châu, thành viên Hợp tác xã Hồng Phát chia sẻ: “Sản xuất theo mô hình giảm phát thải thấp, lúc đầu cũng gặp một số trở ngại nhất định. Một số xã viên cũng có ý kiến băn khoăn trong việc giảm lượng giống gieo sạ, vì sợ lúa thưa, cỏ dại lấn át. Thế nhưng thực tế làm rồi mới thấy lúa đẻ nhánh rất khỏe, ít sâu bệnh tấn công, cây cứng cáp. Chi phí giảm mà tiền lời thu được nhiều hơn, nên giờ bà con xã viên thực sự tin tưởng vào khoa học”.
 |
| Ruộng lúa canh tác thí điểm Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ảnh: Thu Hiền - TTXVN |
*Phát huy vai trò hợp tác xã trong sản xuất giảm phát thải
Từ thực tế sản xuất, ông Trịnh Văn Cường, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường cho rằng, để Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ được triển khai hiệu quả và nhân rộng, tỉnh Cà Mau cần tiếp tục hỗ trợ kinh phí đầu tư hạ tầng nội đồng, nhất là hệ thống thủy lợi, giao thông và trang thiết bị phục vụ cơ giới hóa đồng bộ. Cùng với đó, phát huy vai trò hợp tác xã trong liên kết chuỗi giá trị.
Lấy Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường làm ví dụ, ông Cường cho biết: hiện đơn vị đang quản lý diện tích sản xuất nông nghiệp hơn 20.600 ha, trong đó có gần 10.000 ha canh tác lúa chất lượng cao. Hằng năm, Hợp tác xã giữ vai trò mắt xích cung ứng trên 2.000 tấn lúa giống và vật tư chất lượng cho hàng ngàn hộ dân, đồng thời tổ chức bao tiêu khoảng 500.000 tấn lúa thương phẩm; mạng lưới liên kết bao tiêu mở rộng gần 30.000 ha trên toàn địa bàn tỉnh.
Từ thành công bước đầu của mô hình mẫu 300 ha tại xã Vĩnh Mỹ, Hợp tác xã Vĩnh Cường đang đẩy nhanh kế hoạch mở rộng quy mô lên 10.000 ha lúa giảm phát thải tại địa bàn các xã Vĩnh Mỹ, Vĩnh Thanh, Hòa Bình và phường Láng Tròn trong vụ mùa thu đông 2026. Các thành viên tham gia hợp tác xã không chỉ được tiếp cận nguồn vật tư chuẩn hóa với giá gốc mà còn được chia sẻ nguồn lợi nhuận dịch vụ hằng năm lên tới hàng tỷ đồng.
Cùng với Hợp tác xã Vĩnh Cường, tại các địa phương khác của tỉnh Cà Mau, sự liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp và các hợp tác xã như: Toàn Thắng, An Hưng Phát, Khánh Bình, Đá Bạc, Ba Đình … cũng đang phát huy hiệu quả. Thông qua liên kết giữa các hợp tác xã cùng các công ty đang dần hình thành những vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, tạo đầu ra vững chắc cho nông dân.
Nhìn nhận về vai trò của các hợp tác xã trong thực hiện Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau khẳng định, hợp tác xã nông nghiệp phải giữ vai trò hạt nhân gắn kết các hộ nông dân sản xuất manh mún trở thành một khối thống nhất, là cầu nối liên kết tin cậy giữa "Nhà nước - Doanh nghiệp - Nông dân". Hợp tác xã cần chuyển đổi mạnh mẽ từ vai trò cung ứng dịch vụ thuần túy sang vị trí trung tâm tổ chức toàn bộ quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo các tiêu chuẩn quốc tế; tiên phong xây dựng mô hình “Hợp tác xã xanh - Nông nghiệp tuần hoàn - Phát thải thấp”.
Ông Lê Văn Sử cho biết: UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành chức năng, nòng cốt là Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn diện các tiểu vùng, tháo gỡ kịp thời vướng mắc về mặt bằng kho bãi, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và xây dựng nhãn hiệu chứng nhận “Lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp Cà Mau”.
Cùng với đó, tỉnh tiếp tục tập trung các nguồn lực ngân sách và xã hội hóa để nâng cấp hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi và ô đê bao khép kín nhằm chủ động điều tiết tưới tiêu theo phương pháp ngập khô xen kẽ; đẩy mạnh triển khai thỏa thuận hợp tác tín dụng ưu đãi với các ngân hàng thương mại để trợ lực cho các mắt xích trong chuỗi liên kết.
Hành trình xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đến năm 2030 tại Cà Mau đang ghi nhận những bước khởi đầu vững chắc. Bằng việc đổi mới tư duy, ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi bền chặt, hạt gạo Cà Mau không chỉ nâng cao giá trị kinh tế cho người nông dân mà còn khẳng định trách nhiệm tiên phong cùng cả nước hướng tới nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững.
