 |
| Doanh nghiệp kỳ vọng cải cách sẽ đi vào thực chất; không chỉ “cởi trói” mà còn kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch. |
| Ảnh minh họa |
Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh quyết tâm tăng trưởng 2 con số, cộng đồng doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là tháo gỡ các “điểm nghẽn” về vốn, thủ tục và chất lượng thực thi chính sách. Doanh nghiệp kỳ vọng cải cách sẽ đi vào thực chất; không chỉ “cởi trói” mà còn kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn để doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cùng phát triển.
*Còn nhiều “điểm nghẽn”
Theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, kinh tế tư nhân đã được “cởi trói”, tư duy quản lý được chuyển hóa từ “không quản được thì cấm” sang kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh vẫn chưa được như kỳ vọng khi nhiều “điểm nghẽn” trong thực thi chưa được tháo gỡ triệt để.
Khảo sát Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho thấy, hơn 60% doanh nghiệp cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% của năm trước. Đồng thời, có tới 75,5% doanh nghiệp phản ánh không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp.
Một vấn đề khác được doanh nghiệp nhắc đến là tính bất định của chính sách còn cao. Chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp được khảo sát cho biết có thể thường xuyên dự đoán được thay đổi chính sách từ Trung ương, khiến doanh nghiệp e ngại đầu tư dài hạn. Trong khi đó, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế khi chỉ gần 9% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm và khoảng 5,1% doanh nghiệp quy mô vừa và lớn có chi ngân sách cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Đề cập khó khăn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay, ông Trần Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Nam Thái Sơn cho rằng, vấn đề cốt lõi vẫn là thiếu vốn. Doanh nghiệp nhỏ và vừa gần như không có khả năng tiếp cận các kênh huy động vốn lớn như thị trường trái phiếu hay thị trường vốn quốc tế, trong khi điều kiện vay ngân hàng vẫn còn nhiều rào cản. Vì vậy, cần có cơ chế tháo gỡ về tín dụng, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn và nâng cao khả năng quản trị dòng tiền để thúc đẩy phát triển.
Đối với doanh nghiệp công nghệ, áp lực về vốn còn lớn hơn do đặc thù phải đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển trong giai đoạn đầu. Chia sẻ về thực tế này, ông Lương Việt Quốc, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc RealTime Robotics cho biết, dù Thành phố đã có chính sách hỗ trợ 100% lãi suất cho doanh nghiệp công nghệ cao như UAV, doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn vì ngân hàng yêu cầu phải có lãi trong nhiều năm.
Theo ông Lương Việt Quốc, startup công nghệ cần cơ chế linh hoạt hơn bởi giai đoạn đầu chủ yếu tập trung cho nghiên cứu phát triển nên chưa thể tạo lợi nhuận ngay. Bên cạnh đó, doanh nghiệp công nghệ còn gặp khó trong nhập khẩu linh kiện, thiết bị phục vụ nghiên cứu do nhiều công nghệ mới chưa nằm trong danh mục được phép nhập khẩu.
Ở góc độ quản lý, nhiều doanh nghiệp phản ánh sự phối hợp giữa các sở, ngành còn chậm, quy trình xử lý hồ sơ kéo dài và tâm lý e ngại trách nhiệm vẫn tồn tại trong một bộ phận cán bộ thực thi. Phản ánh thực tế này, ông Nguyễn Quốc Anh, Chủ tịch Hội Cao su - Nhựa TP. Hồ Chí Minh cho biết, nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ tham gia các chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ nhưng quá trình giải ngân còn chậm do hồ sơ phải đi qua nhiều cơ quan khác nhau. Nếu không cải thiện tính liên thông và cơ chế phối hợp, doanh nghiệp sẽ tiếp tục bỏ lỡ cơ hội đầu tư trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn.
Trong khi đó, ông Trần Thành Trọng, Tổng Giám đốc Công ty Sáng Ban Mai, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện TP. Hồ Chí Minh phân tích, khu vực tư nhân tại TP. Hồ Chí Minh đang phát triển tích cực nhưng vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, đặc biệt với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ. Những khó khăn chủ yếu tập trung ở khâu thực thi của đội ngũ cán bộ cơ sở trong thủ tục thuế, hải quan và kiểm tra chuyên ngành.
Nêu thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp, ông Trần Thành Trọng cho biết nhiều hộ kinh doanh còn tâm lý e ngại khi thực hiện chính sách mới, nhất là về thuế và thanh toán không dùng tiền mặt. Trong khi doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính, nhân sự và bộ máy pháp lý để triển khai nhanh các dự án thì doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ lại thiếu khả năng thuê luật sư hoặc xây dựng bộ phận pháp chế riêng.
Vì vậy, theo ông Trần Thành Trọng, cơ quan chức năng cần ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh tiếp cận, thực thi chính sách với lộ trình phù hợp thực tế. Cụ thể, cán bộ quản lý cơ sở cần tăng cường hướng dẫn, đồng hành cùng doanh nghiệp thay vì chỉ tập trung xử phạt để khuyến khích hộ kinh doanh tiếp tục hoạt động và mở rộng sản xuất. Đây chính là cách để “nuôi dưỡng” hộ kinh doanh phát triển lên doanh nghiệp một cách tự nhiên và bền vững.
*Lượng hoá hiệu quả thực thi
Dù đánh giá cao định hướng của Nghị quyết 68 và các cơ chế đặc thù mới, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là cải thiện chất lượng thực thi. Theo ông Trần Việt Anh, Nghị quyết 68-NQ/TW mang tính bao quát cho kinh tế tư nhân cả nước, song hiệu quả phụ thuộc lớn vào cách vận dụng của từng địa phương. Với TP. Hồ Chí Minh - nơi có hàng trăm nghìn doanh nghiệp và hàng triệu hộ kinh doanh cá thể - việc đưa nghị quyết vào cuộc sống cần gắn với từng cộng đồng doanh nghiệp và từng ngành nghề cụ thể thay vì chỉ dừng ở việc phổ biến chính sách.
Nhấn mạnh việc đo lường hiệu quả thực thi, ông Trần Việt Anh cho rằng điều quan trọng nhất là phải có cải cách thực chất về cơ chế quản lý và môi trường kinh doanh. Nếu không có thay đổi rõ rệt so với trước đây, Nghị quyết 68-NQ/TW sẽ khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Theo đó, hiệu quả cải cách cần được phản ánh bằng các chỉ số cụ thể như số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường, tốc độ tăng trưởng của khu vực tư nhân, số lượng sản phẩm tham gia chuỗi giá trị quốc tế hay tỷ lệ lao động công nghệ số.
Ông Trần Việt Anh cũng đề xuất Thành phố cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân chuyển đổi mô hình phát triển từ cách làm truyền thống với năng suất thấp sang mô hình dựa trên đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động. Trong đó, chính sách hỗ trợ cần gắn với đào tạo nguồn nhân lực, phát triển nhà ở xã hội, y tế, giáo dục và bảo hiểm để cải thiện môi trường sống cho người lao động, đồng thời chú trọng phát triển lực lượng lao động kỹ thuật cao và lao động số.
Đề cập yêu cầu nâng cao hiệu quả điều hành, ông Trần Thành Trọng nhấn mạnh chính quyền cần tiếp tục cải thiện mạnh mẽ công tác điều hành theo hướng nhanh hơn, hiệu quả hơn và đồng bộ hơn nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết 68-NQ/TW đã nêu rõ yêu cầu doanh nghiệp lớn phải trở thành đầu tàu, hỗ trợ đào tạo và kéo doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi giá trị. Tuy nhiên, việc thực hiện và giám sát hiện nay còn hạn chế.
Theo ông Trần Thành Trọng, trong thời gian tới cần có cơ chế giám sát cụ thể hơn đối với các doanh nghiệp lớn được giao thực hiện dự án trọng điểm, bao gồm cam kết về tỷ lệ sử dụng lao động, vật tư và doanh nghiệp trong nước tham gia dự án nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp nhỏ và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững cho TP. Hồ Chí Minh.
Trên bình diện chung, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA nhận định, doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân đang sẵn sàng và có mong muốn đóng góp vào tăng trưởng chung của Thành phố và cả nước. Đến nay, nền tảng chính sách quan trọng đã được hình thành như Nghị quyết 68-NQ/TW, định hướng xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) và các cơ chế thúc đẩy khoa học - công nghệ. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vẫn đang vấp phải những rào cản lớn về công nghệ và vốn nên không tận dụng được các cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng của các dự án, công trình trọng điểm.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, ông Nguyễn Ngọc Hoà nhấn mạnh, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển dịch mạnh mẽ từ các chính sách mang tính định hướng sang những giải pháp mang tính thực thi cao. Trong đó, hai mũi nhọn cốt lõi cần tập trung là tháo gỡ bài toán chi phí công nghệ và đa dạng hóa kênh dẫn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Về khía cạnh khoa học và công nghệ, thay vì buộc các doanh nghiệp nhỏ và vừa phải tự đầu tư một lần, thành phố cần ban hành các chính sách khuyến khích doanh nghiệp công nghệ phát triển hệ sinh thái giải pháp dùng chung. Mô hình thuê và trả phí công nghệ theo tháng, quý hoặc năm sẽ là chìa khóa giúp tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu rủi ro và đẩy nhanh tiến trình số hóa diện rộng cho khối tư nhân.
Song song đó, việc tái cấu trúc kênh dẫn vốn cho nền kinh tế là bài toán cấp bách. Bên cạnh chính sách hỗ trợ lãi suất, TP. Hồ Chí Minh cần đẩy nhanh tiến độ hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), thiết lập một khung pháp lý đặc thù cho phép các doanh nghiệp nhỏ và vừa gọi vốn trực tiếp với hạn mức linh hoạt. Chỉ khi tháo gỡ được những điểm nghẽn về vốn và công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa mới có thể nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng, từng bước phát triển và đóng góp nhiều hơn vào mục tiêu tăng trưởng chung của thành phố và cả nước./.
