Trong kỷ nguyên khoa học - công nghệ đóng vai trò là "xương sống" của tăng trưởng, đội ngũ trí thức trẻ không chỉ là người thực thi mà đang chuyển mình mạnh mẽ thành lực lượng tiên phong, dẫn dắt đổi mới sáng tạo. Việc đưa các công trình nghiên cứu ứng dụng vào thực tiễn đã khẳng định giá trị và đóng góp của người làm khoa học trong thời đại mới.
 |
| TS Vũ Thị Mơ, nghiên cứu viên chính tại Viện Hải dương học nhận định, đội ngũ cán bộ trẻ của Viện đã chủ động tiếp cận công nghệ mới, từng bước ứng dụng công nghệ số, dữ liệu viễn thám và các mô hình phân tích hiện đại. |
| Ảnh: Diệu Thúy – TTXVN. |
*Tiên phong trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh
Khẳng định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là quá trình song hành trong tiến trình phát triển bền vững, Tiến sĩ Vũ Thị Kim Oanh (Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho rằng, đội ngũ trí thức trẻ hiện nay đang nắm giữ lợi thế vàng nhờ sự nhạy bén trong việc tiếp cận các xu hướng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, vật liệu tiên tiến, công nghệ bán dẫn và năng lượng mới đã tạo nên một diện mạo mới cho hoạt động nghiên cứu.
Không còn bó hẹp trong các phương thức truyền thống, các nhà khoa học trẻ tại Học viện Khoa học và Công nghệ đã tích cực tích hợp công nghệ số vào mọi khâu: từ mô phỏng, phân tích dữ liệu lớn đến ứng dụng AI trong thiết kế vật liệu và tối ưu hóa hệ thống. Bước tiến này không chỉ giúp rút ngắn đáng kể chu trình nghiên cứu mà còn chuẩn hóa chất lượng, nâng cao vị thế quốc tế của các công bố khoa học Việt Nam.
Các nhà khoa học trẻ đang tập trung nguồn lực vào những "điểm nóng" của chuyển đổi xanh như: Vật liệu thân thiện môi trường, năng lượng sạch, cảm biến giám sát môi trường và công nghệ tối ưu hóa năng lượng. Các nhà khoa học đã tập trung vào nhiệm vụ phát triển nghiên cứu và thiết kế cấu trúc cảm biến quang hoạt động ở các vùng phổ khác nhau, từ hồng ngoại đến tử ngoại. Trong đó, đề tài “Nghiên cứu, chế tạo và đo đạc đặc trưng vật lý của cảm biến quang vùng UV, định hướng phát triển linh kiện quang điện tử chất lượng cao” do Tiến sĩ Vũ Thị Kim Oanh làm chủ nhiệm, đã được triển khai. Phòng thí nghiệm Photonic của Học viện bắt đầu tiếp nhận nhiều thiết bị chế tạo và phân tích hiện đại, trong đó có hệ thống phún xạ phù hợp cho việc tổng hợp màng mỏng bán dẫn, cơ sở quan trọng để xây dựng các đề tài khoa học khác.
Để xóa bỏ rào cản giữa nghiên cứu hàn lâm và thị trường, Tiến sĩ Vũ Thị Kim Oanh nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc thực hiện mô hình “Lab-to-Market” (Từ phòng thí nghiệm đến thị trường). Theo đó, tư duy nghiên cứu cần có sự dịch chuyển mang tính chiến lược: ngay từ khi hình thành ý tưởng, nhà khoa học phải đặt công trình trong sự tương quan với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và các vấn đề sát sườn của nền kinh tế.
Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Học viện chú trọng thiết lập các cơ chế kết nối đa phương: Xây dựng các chương trình nghiên cứu và phát triển có sự tham gia sâu của doanh nghiệp; huy động nguồn lực tổng hợp từ Nhà nước, Viện nghiên cứu và khu vực tư nhân; khuyến khích các nhóm nghiên cứu mạnh tham gia chuyển giao công nghệ và hình thành các doanh nghiệp khởi nghiệp khoa học - công nghệ.
Tiến sĩ Vũ Thị Kim Oanh cho rằng, trí thức trẻ Việt Nam đang đứng trước những điều kiện thuận lợi chưa từng có khi được tiếp cận kho tàng tri thức toàn cầu và những công nghệ lõi của tương lai. “Thế hệ trẻ cần tôi luyện bản lĩnh "dám nghĩ, dám làm", sẵn sàng dấn thân vào những lĩnh vực khó và những bài toán lớn của thời đại. Khát vọng cống hiến không chỉ nằm ở những con số công bố, mà nằm ở sự dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn, kiên trì theo đuổi những hướng đi mới để kiến tạo nên những giá trị thực chất, đóng góp trực tiếp vào sự phồn vinh của xã hội”, Tiến sĩ Vũ Thị Kim Oanh nhấn mạnh.
*Ứng dụng công nghệ số bảo vệ hệ sinh thái biển
Đội ngũ nhà khoa học trẻ tại Viện Hải dương học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đang nỗ lực chuyển hóa tri thức thành các giải pháp thực tiễn, phục vụ phát triển kinh tế biển bền vững.
Theo Tiến sĩ Vũ Thị Mơ, nghiên cứu viên chính tại Viện Hải dương học, phát huy tinh thần này, đội ngũ cán bộ trẻ của Viện đã chủ động tiếp cận công nghệ mới, từng bước ứng dụng công nghệ số, dữ liệu viễn thám và các mô hình phân tích hiện đại. Việc số hóa và tích hợp dữ liệu môi trường theo thời gian thực giúp nhận diện sớm các xu hướng suy thoái của các hệ sinh thái quan trọng như rạn san hô, thảm cỏ biển và các vùng nuôi trồng thủy sản ven bờ. Đây là cơ sở khoa học then chốt để đưa ra các khuyến nghị quản lý dựa trên bằng chứng xác thực.
Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ trẻ của Viện cũng tập trung vào nhóm giải pháp sinh học và công nghệ sinh thái. Nhiều công trình nghiên cứu về mô hình nuôi trồng rong biển bền vững, phục hồi san hô và ứng dụng sinh học biển trong xử lý môi trường đã được triển khai. Các hướng tiếp cận này vừa bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo ra giá trị kinh tế mới, phù hợp với định hướng kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
 |
| TS Vũ Thị Kim Oanh (Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho rằng, đội ngũ trí thức trẻ hiện nay đang nắm giữ lợi thế vàng nhờ "tâm thế chủ động và khả năng thích ứng vượt trội". |
| Ảnh: Diệu Thúy - TTXVN. |
Tiến sĩ Vũ Thị Mơ cho rằng, tri thức khoa học cần được chuyển hóa thành công nghệ, giải pháp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc gắn kết giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tại Viện Hải dương học, nhiều nhóm nghiên cứu trẻ đang hoàn thiện các quy trình công nghệ có khả năng chuyển giao cao, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ sinh học biển. Điển hình từ năm 2023-2025, đội ngũ cán bộ trẻ của Viện đã triển khai Dự án “Sản xuất thử nghiệm giống loài rong Bắp sú – Kappaphycus striatus (F. Schmitz) Doty ex P.C. Silva, 1996 bằng phương pháp nuôi cấy mô sẹo” với mục tiêu hoàn thiện quy trình nhân giống, ươm cây mầm và sản xuất thử nghiệm giống rong Bắp sú bằng phương pháp nuôi cấy mô sẹo, nhằm tạo ra nguồn giống chất lượng cao phục vụ phát triển nghề nuôi trồng rong biển thương mại. Quy trình nhân giống và ương nuôi loài rong Bắp sú bằng phương pháp nuôi cấy mô sẹo đã được nhóm nghiên cứu thành công, quy trình hiện đã được Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định và có thông báo cấp Bằng. Hiện nay, nhóm nghiên cứu tiếp tục nghiên cứu quy trình nhân giống loài rong có giá trị kinh tế khác bằng kỹ thuật nuôi cấy mô.
Đối với thế hệ trẻ, mỗi công trình nghiên cứu cần gắn liền với các vấn đề thực tiễn của đất nước: từ bảo tồn tài nguyên, ứng phó biến đổi khí hậu đến phát triển các ngành kinh tế biển. Tiến sĩ Vũ Thị Mơ nhấn mạnh, người làm khoa học trẻ không chỉ cần giỏi chuyên môn mà phải chủ động đổi mới tư duy, mạnh dạn tiếp cận công nghệ mới và tăng cường hợp tác liên ngành. Khi khoa học công nghệ bám sát nhu cầu xã hội và doanh nghiệp, các kết quả nghiên cứu sẽ thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp./.
