Không bắt đầu từ những khái niệm lớn lao, chuyển đổi số tại các xã miền núi, biên giới tỉnh Quảng Trị đang dần đi vào đời sống từ chính những thao tác thiết thực hàng ngày: từ sử dụng điện thoại thông minh, tra cứu thông tin chính thống, thực hiện dịch vụ công trực tuyến đến thanh toán không tiền mặt. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rõ từng người”, tuổi trẻ vùng biên Quảng Trị đang trực tiếp đồng hành, hướng dẫn từng hộ dân vượt qua rào cản kỹ năng, đưa công nghệ tiệm cận đời sống và thu hẹp hiệu quả khoảng cách số nơi phên dậu Tổ quốc.
 |
| Cán bộ cơ sở, giáo viên, đoàn viên, thanh niên và các lực lượng trên địa bàn xã biên giới Tuyên Lâm (Quảng Trị) tích cực học tập, nâng cao năng lực, kỹ năng số. |
| Ảnh: Võ Dung - TTXVN. |
*“Cầm tay chỉ việc” - xóa rào cản công nghệ cho nhân dân
Tuyên Lâm là xã miền núi, biên giới ở phía Tây Bắc tỉnh Quảng Trị. Toàn xã có gần 9.000 nhân khẩu sinh sống tại 8 thôn, bản; trong đó có 3 bản là nơi tập trung đông đồng bào dân tộc Chứt. Đời sống của một bộ phận nhân dân còn nhiều khó khăn, điều kiện kinh tế, trình độ dân trí và khả năng tiếp cận các dịch vụ hiện đại giữa các khu vực chưa đồng đều.
Cùng với sự phát triển của hạ tầng viễn thông, điện thoại thông minh và Internet ngày càng phổ biến, mở ra cơ hội để người dân vùng biên tiếp cận thông tin chính thống, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử cùng các tiện ích số. Tuy nhiên, khoảng cách về hạ tầng, thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ vẫn là rào cản hiện hữu, đặc biệt với người lớn tuổi, sống ở vùng khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số.
Anh Nguyễn Chí Thanh, Phó Bí thư phụ trách Đoàn xã Tuyên Lâm khẳng định: Để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống, việc trang bị kỹ năng và tạo thói quen sử dụng công nghệ cho nhân dân có ý nghĩa then chốt. Ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đoàn xã đã tổ chức các đội hình tình nguyện hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã. Lực lượng đoàn thanh niên chủ động phối hợp với chính quyền, các tổ chức đoàn thể triển khai các hoạt động hướng dẫn kỹ năng số, hỗ trợ cài đặt và sử dụng các nền tảng, ứng dụng phù hợp với nhu cầu thực tế. Mục tiêu cốt lõi là sau mỗi lần được hướng dẫn, người dân có thể hiểu, nhớ và tự thực hiện các thao tác cơ bản trong những lần tiếp theo.
Từ thực tế địa bàn, tuổi trẻ Tuyên Lâm không tuyên truyền chung chung mà hướng mạnh về cơ sở, đi sâu vào từng nhóm đối tượng, từng nhu cầu cụ thể. Với người lớn tuổi, đoàn viên tập trung hướng dẫn những kỹ năng thiết thực như sử dụng điện thoại thông minh, liên lạc, truy cập Internet, tra cứu thông tin và thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Người chưa quen ứng dụng số được hướng dẫn từng bước và trực tiếp thực hành trên chính thiết bị của mình. Phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rõ từng người” trở thành kim chỉ nam giúp thanh niên xác định đúng vướng mắc của bà con để linh hoạt điều chỉnh nội dung, phương pháp phù hợp.
Phát huy vai trò xung kích, đông đảo đoàn viên, thanh niên đã tình nguyện tham gia hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các tiện ích số. Anh Phạm Văn Ngà, đoàn viên Chi đoàn thôn Bắc Sơn, xã Tuyên Lâm, chia sẻ, quá trình trực tiếp hỗ trợ người dân giúp anh nhận thấy rõ những khó khăn trong thực tế. Một bộ phận người lớn tuổi không nhớ đầy đủ thông tin cá nhân nên mất nhiều thời gian khi thực hiện thủ tục trên môi trường số. Với đồng bào Chứt, việc tiếp cận càng khó khăn hơn do một số người chưa biết chữ, hạn chế về tiếng phổ thông hoặc chưa có điện thoại thông minh.
Từ thực tế đó, phương pháp “cầm tay chỉ việc” trở thành mô hình phù hợp nhất. Đoàn viên làm mẫu, người dân thao tác lại và được kiên trì hướng dẫn từng bước chậm, dễ hiểu. Với người chưa biết chữ hoặc hạn chế tiếng phổ thông, lực lượng hỗ trợ giảm văn bản, thay vào đó tăng cường hình ảnh, video, thao tác trực tiếp và cho thực hành nhiều lần. Anh Phạm Văn Ngà nhấn mạnh, điều quan trọng là sự kiên trì, tạo tâm lý thoải mái để bà con không e ngại công nghệ, hướng tới mục tiêu để mỗi người dân tự chủ sử dụng tiện ích số phục vụ cuộc sống thay vì làm thay, làm hộ.
 |
| Công nghệ dần trở thành công cụ đắc lực phục vụ học tập, sáng tạo và góp phần khơi dậy niềm đam mê khoa học - công nghệ trong thế hệ trẻ vùng biên. |
| Ảnh: Võ Dung - TTXVN. |
Được trực tiếp hỗ trợ các kỹ năng số, chị Nguyễn Thị Phương (thôn Thanh Lạng, xã Tuyên Lâm) chia sẻ: Sự nhiệt tình, gần gũi của các đoàn viên đã giúp chị xóa bỏ "rào cản" công nghệ. Những nội dung hướng dẫn đều gắn với nhu cầu thiết thực, thao tác chưa đúng được giải thích tận tình. Nhờ đó, chị cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng điện thoại thông minh và các ứng dụng số phục vụ sinh hoạt hàng ngày.
Song song với việc hỗ trợ người dân, việc tạo môi trường để thanh thiếu nhi vùng biên tiếp cận khoa học, công nghệ cũng được chú trọng. Đặc biệt, tháng 8/2026, Tỉnh đoàn Quảng Trị đã phối hợp với Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ cùng các đơn vị tổ chức Ngày hội “Bình dân học vụ số” năm 2026 với nhiều hoạt động thiết thực trên địa bàn xã.
Em Nguyễn Bảo Ngọc, học sinh lớp 11, Trường Trung học cơ sở và Trung học Phổ thông Bắc Sơn cho biết: “Ngày hội mang đến nhiều trải nghiệm trực quan, sinh động thông qua Cuộc thi “Lập trình cùng AI”, chương trình Rung chuông vàng “Nâng cao năng lực số”, cùng các không gian trải nghiệm Robotics, kính thực tế ảo và STEM/STEAM. Với bản thân em, công nghệ giờ đây không còn khô khan hay xa lạ mà dần trở thành công cụ đắc lực phục vụ học tập, sáng tạo và góp phần khơi dậy niềm đam mê khoa học - công nghệ trong thế hệ trẻ vùng biên”.
*“Bình dân học vụ số” - xây dựng cộng đồng tự chủ
Đối với một xã miền núi, biên giới có địa bàn rộng và dân cư phân bố không tập trung như Tuyên Lâm, việc đưa kiến thức, kỹ năng số đến gần hơn với nhân dân đòi hỏi những giải pháp bài bản, linh hoạt, được thực hiện thường xuyên và lâu dài.
Để kỹ năng số tiếp tục duy trì bền vững trong đời sống cộng đồng, từng bước nâng cao khả năng làm chủ công nghệ của người dân, anh Nguyễn Chí Thanh, Phó Bí thư phụ trách Đoàn xã Tuyên Lâm cho biết: Thời gian tới, Đoàn xã tiếp tục lan tỏa phong trào “Bình dân học vụ số” trên địa bàn. Trong đó, trọng tâm là thành lập các đội hình “Bình dân học vụ số thanh niên” tại từng thôn, bản nhằm hỗ trợ nhân dân sát với nhu cầu thực tế. Với vai trò lực lượng nòng cốt, tuổi trẻ địa phương tiếp tục phát huy tinh thần xung kích, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng ở cơ sở lựa chọn những kỹ năng thiết thực, dễ hiểu, dễ thực hành để hướng mạnh hoạt động về các địa bàn khó khăn, các nhóm đối tượng còn hạn chế về điều kiện tiếp cận công nghệ. Cách làm này hướng tới mục tiêu hình thành thói quen sử dụng công nghệ trong cộng đồng, để chuyển đổi số thực sự trở thành một phần của đời sống hằng ngày.
Đánh giá về tầm quan trọng của nhiệm vụ này, ông Trương Tư Thoan, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Tuyên Lâm khẳng định: Trong giai đoạn hiện nay, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng đối với sự phát triển chung. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Theo ông Trương Tư Thoan, tinh thần phong trào “Bình dân học vụ” năm xưa đang được tiếp nối bằng nhiệm vụ phổ cập kỹ năng số, giúp người dân từng bước tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ, phục vụ học tập, công việc và cuộc sống. Đối với địa bàn miền núi, biên giới như Tuyên Lâm, chuyển đổi số bắt đầu từ những thao tác cụ thể như sử dụng điện thoại thông minh an toàn, chủ động tìm kiếm thông tin chính thống, thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số, khai thác các tiện ích thanh toán, giao dịch trực tuyến và tiếp cận thông tin phục vụ sản xuất, kinh doanh. Với lực lượng thanh thiếu nhi, chuyển đổi số còn là việc định hướng sử dụng công nghệ đúng mục đích, an toàn, có trách nhiệm; biết tự bảo vệ bản thân trên không gian mạng và ứng dụng công nghệ phục vụ học tập, sáng tạo. Địa phương cũng xác định, chuyển đổi số phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, tránh hình thức. Kiến thức được phổ biến phải giúp người dân thuận lợi hơn trong học tập, sản xuất, giao tiếp, giải quyết thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng cuộc sống.
 |
| Đoàn viên, thanh niên xã Tuyên Lâm (tỉnh Quảng Trị) tích cực đồng hành, hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số. |
| Ảnh: Võ Dung - TTXVN. |
Thời gian tới, Đảng ủy xã yêu cầu Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội cùng hệ thống chính trị tại các thôn, bản tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn nhân dân, đặc biệt là những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, biết sử dụng các tiện ích số và thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Trong quá trình đó, cần phát huy tối đa vai trò tiên phong, xung kích của lực lượng đoàn viên, thanh niên. Mỗi đoàn viên không chỉ chủ động nâng cao trình độ của bản thân mà phải trở thành một tuyên truyền viên, người hướng dẫn số đắc lực trong gia đình và cộng đồng. Thanh thiếu nhi, học sinh cần được quan tâm, định hướng sử dụng công nghệ an toàn, đồng thời khuyến khích phát triển tư duy sáng tạo, nâng cao khả năng tìm tòi, ứng dụng khoa học - kỹ thuật.
Ở nơi biên cương Tổ quốc, mỗi kỹ năng số được hình thành là thêm một bước giúp người dân thích ứng với nhịp sống mới. Một đoàn viên kiên trì hướng dẫn thêm một người dân; một người dân tự thao tác thành thạo thêm một tiện ích; một học sinh tìm thấy niềm say mê với khoa học. Những thay đổi nhỏ ấy, khi được nối dài bằng sự kiên trì, trách nhiệm và sự đồng hành bền bỉ của tuổi trẻ, sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng vùng biên chủ động, vững vàng tiến vào thời đại số./.
