 |
| Cô dâu người Dao Đỏ phải trùm kín khăn đỏ trong suốt quãng đường về nhà chồng. |
| Ảnh: Quý Trung-TTXVN |
Thời gian qua, ngành Văn hóa tỉnh Cao Bằng đã có nhiều cách làm hay để đưa di sản đến gần công chúng, để cộng đồng tiếp tục gìn giữ và trao truyền nghề trong đời sống hôm nay. Những công đoạn làm giấy bản, làm hương; thêu, in hoa văn bằng sáp ong đến những nét đặc sắc trong đám cưới, văn hóa của một số đồng bào dân tộc thiểu số được đưa đến Phố đi bộ Kim Đồng (phường Thục Phán) trình diễn. Đây là một hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Trong chuỗi trải nghiệm “Bàn tay người Cao Bằng” vào những ngày cuối tuần tại Phố đi bộ Kim Đồng, người dân và du khách có thể tìm hiểu nghề làm giấy bản làng Dìa Trên (xã Quảng Uyên), làm hương làng Phja Thắp (xã Quảng Uyên), thêu và in hoa văn bằng sáp ong của người Dao Tiền (xã Tam Kim và xã Thành Công) và dệt thổ cẩm của người Tày (xã Hà Quảng). Mỗi nghề mang một đặc trưng riêng, gắn với điều kiện tự nhiên, tập quán sinh hoạt và đời sống văn hóa của cộng đồng dân cư.
Nghệ nhân dệt thổ cẩm Hoàng Thị Hằng (xã Hà Quảng) trình diễn các công đoạn dệt và những nét đặc trưng của sản phẩm thổ cẩm truyền thống của người Tày chia sẻ, bà rất vui vì mang nghề dệt thổ cẩm của địa phương đến giới thiệu tại phố đi bộ. Qua hoạt động, du khách có thể trực tiếp quan sát, tìm hiểu cách làm ra một sản phẩm thổ cẩm. Bà mong ngày càng có nhiều người biết đến nghề dệt truyền thống, nhất là các bạn trẻ, để thêm yêu quý và có ý thức gìn giữ nghề của dân tộc mình.
Bà Nông Thị Xanh, nghệ nhân làm giấy bản ở Dìa Trên hơn 20 năm cho biết: Giấy này đã có từ lâu, được truyền qua nhiều thế hệ. Từ giấy bản, người dân làm ra các sản phẩm như sổ tay, quạt, tranh. Làng nghề được mang tới phố đi bộ, sản phẩm có thể quảng bá rộng rãi hơn. Nhiều du khách cũng đến làng trải nghiệm. Bà con phấn khởi vì thu nhập tốt hơn trước. Du khách hào hứng khi thấy từ vỏ cây tự nhiên làm ra một tờ giấy. Bà tin với sự hỗ trợ của các ngành chức năng, ý thức gìn giữ làng truyền nghề cho con cháu của nhiều thế hệ sẽ giúp làng phát triển hơn.
Giữa không gian nhộn nhịp của phố đi bộ Kim Đồng, đám cưới truyền thống của người Dao Đỏ được tái hiện với trang phục rực rỡ, sính lễ và những nghi thức mang đậm bản sắc dân tộc. Hoạt động không chỉ mang đến trải nghiệm văn hóa độc đáo cho người dân, du khách mà còn góp phần lan tỏa ý thức gìn giữ, phát huy những giá trị truyền thống của đồng bào.
Ông Triệu Kiềm Pu (dân tộc Dao, xã Nguyên Bình) cho biết: Đám cưới là một phong tục quan trọng của người Dao Đỏ, trong đó có nhiều nghi thức mang ý nghĩa riêng. Lễ ăn hỏi thể hiện sự thống nhất giữa hai gia đình về chuyện hôn nhân; đến lễ cưới, hai bên cùng thực hiện các nghi thức theo phong tục để đón nhận thành viên mới và chúc phúc cho đôi trẻ. Trước đây, những nghi thức này được thực hiện trong đời sống cộng đồng, nhưng hiện nay một số phong tục đang dần mai một hoặc được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế. Vì vậy, việc tái hiện đám cưới truyền thống giúp mọi người hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình, nhất là thế hệ trẻ.
Theo ông Pu, để những giá trị văn hóa được duy trì, cần có sự tham gia của những người am hiểu phong tục, nghệ nhân và các thành viên trong cộng đồng. Việc giới thiệu nghi lễ không chỉ dừng ở hình thức mà cần giúp người xem hiểu được ý nghĩa của từng bước, từ đó thêm trân trọng những giá trị được cha ông truyền lại.
 |
| Tái hiện đám cưới truyền thống người Dao Đỏ tại phố đi bộ Kim Đồng (phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng). |
| Ảnh: Chu Hiệu-TTXVN. |
Việc tái hiện đám cưới truyền thống tại không gian công cộng như phố đi bộ Kim Đồng mở ra cơ hội để những phong tục vốn diễn ra trong phạm vi gia đình, bản làng đã được giới thiệu rộng rãi hơn. Thông qua hình thức trình diễn trực quan, người xem có thể tiếp cận văn hóa dân tộc bằng những trải nghiệm cụ thể hơn.
Trong không gian phố đi bộ, du khách được quan sát, thử một số công đoạn và nghe nghệ nhân giới thiệu về nguyên liệu, cách làm, câu chuyện của nghề; được giới thiệu những nét đặc sắc trong văn hóa của đồng bào các dân tộc. Chị Nguyễn Hồng Loan (du khách Hà Nội) chia sẻ, khi được tự tay cắt, thử làm quạt bằng giấy bản hay tự làm hương, vẽ sáp ong trên vải thì chị rất háo hức, vui và rất thú vị. Những hoạt động thực tế như thế cần được tỉnh Cao Bằng phát huy nhất là trong bối cảnh xã hội phát triển, các giá trị văn hóa truyền thống đang dần mai một…
Chị Ngô Thị Thanh Hằng, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh thấy rất may mắn được xem đám cưới truyền thống của người Dao Đỏ được tái hiện tại phố đi bộ. Cô dâu khoác lên mình bộ trang phục truyền thống với những chi tiết cầu kỳ và các món trang sức bạc nổi bật. Chị còn được tìm hiểu về việc mời rượu, sính lễ và những nghi thức trong đám cưới này. Chương trình giúp chị hiểu thêm về phong tục của đồng bào vùng cao, thêm cơ hội khám phá văn hóa độc đáo của Cao Bằng.
Hiện thực hóa tầm nhìn của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, di sản cần được gìn giữ và tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, với cộng đồng là chủ thể thực hành. Tại Cao Bằng, để các hoạt động tạo giá trị lâu dài, cần kết nối trải nghiệm tại phố với điểm đến ở làng nghề và đầu ra cho sản phẩm. Phó Giám đốc Ban Quản lý Di tích và Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng Hoàng Thị Huệ cho biết: "Chúng tôi đã đưa các nghệ nhân đến các địa phương, hội chợ và nhận thấy nhiều du khách mong muốn được trải nghiệm, rất hào hứng, thích thú. Tại Cao Bằng, chuỗi trải nghiệm “Bàn tay người Cao Bằng” giúp bà con tiếp tục giữ gìn bản sắc, di sản văn hóa cha ông để lại, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn, góp phần quảng bá du lịch tỉnh nhà và tạo thu nhập cho người dân, địa phương"./.
