 |
| Cánh đồng sản xuất lúa giảm phát thải. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn |
Trong bối cảnh nhu cầu TP. Hồ Chí Minh đang hướng đến một nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững, Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua được kỳ vọng trở thành cú hích thể chế, mở thêm dư địa về chính sách, nguồn lực và không gian phát triển để thành phố chuyển mạnh sang mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị và nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính.
*Chờ cú hích từ Luật Phát triển đô thị
Nhiều năm theo đuổi mô hình sản xuất nông nghiệp chất lượng cao, Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long đã xây dựng được đầu ra khá ổn định cho các sản phẩm nông sản phục vụ thị trường trong nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh đầu ra nông sản vẫn gặp nhiều bấp bênh, khi nhu cầu thị trường với nông sản giá trị cao vẫn nhiều dư địa, bài toán lớn nhất nằm ở việc làm sao mở rộng vùng nguyên liệu đủ quy mô về sản lượng, chất lượng và độ đồng đều để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Ông Nguyễn Hồng Quyết, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân tỷ phú TP. Hồ Chí Minh cho biết, hợp tác xã đang xin chủ trương đầu tư vài trăm ha tại Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh để phát triển vùng nguyên liệu trồng bưởi, chanh không hạt và chanh dây, liên kết với đối tác xuất khẩu sang Hà Lan.
Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua, mang đến kỳ vọng khi lần đầu tiên xác định rõ định hướng phát triển nông nghiệp của thành phố theo các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị và nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính. Cùng đó là các chủ trương tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, hợp tác xã để đầu tư phát triển những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao.
“Đầu ra đã có, thị trường rất ổn định, nhưng để xây dựng được vùng nguyên liệu quy mô lớn thì hợp tác xã đang rất cần quỹ đất cũng như nguồn vốn để đầu tư đồng bộ. Vì vậy chúng tôi rất kỳ vọng với Luật Phát triển đô thị, doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận quỹ đất, nguồn vốn để mở rộng quy mô sản xuất, góp phần nâng cao giá trị của nền nông nghiệp thành phố,” ông Quyết chia sẻ.
Tiếp cận vốn, quỹ đất thuận lợi cũng là điều mà nhiều doanh nghiệp nông nghiệp đang chờ đợi, bởi đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao cần nguồn vốn lớn cho hạ tầng, nhà màng, hệ thống tưới, công nghệ số, kho lạnh và logistics, trong khi thời gian thu hồi vốn dài hơn nhiều lĩnh vực khác.
Không chỉ giải quyết nhu cầu mở rộng sản xuất của từng hợp tác xã, các chính sách mới còn được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn lớn của nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh hiện nay, đó là phát triển vùng nguyên liệu tập trung gắn với chuỗi giá trị và xuất khẩu.
Thực tế, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, khiến diện tích đất nông nghiệp của thành phố giảm dần nhưng nhu cầu về thực phẩm an toàn, có truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ngày càng tăng. Điều này đòi hỏi nông nghiệp thành phố phải chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển các vùng nguyên liệu chất lượng cao, có liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.
*Nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của nông nghiệp đô thị
Theo ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó trưởng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, Luật Phát triển đô thị có ý nghĩa đặc biệt khi đặt nông nghiệp công nghệ cao vào vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị của thành phố.
Ông Hiền cho biết trước đó, Quốc hội đã ban hành Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15 năm 2025 và Chính phủ ban hành Nghị định số 263/2026/NĐ-CP về khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với nhiều chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này. Tuy nhiên, Luật Phát triển đô thị sẽ mở ra thêm những cơ chế đặc thù mạnh hơn.
“Hiện Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh đang tham mưu UBND TP. Hồ Chí Minh trình HĐND TP. Hồ Chí Minh ban hành nghị quyết với các chính sách ưu đãi riêng để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các khu nông nghiệp công nghệ cao cũng như doanh nghiệp ươm tạo trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Khi có hiệu lực, đây sẽ là nguồn lực rất lớn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, có thêm điều kiện mở rộng sản xuất, nghiên cứu và thương mại hóa các mô hình nông nghiệp công nghệ cao”, ông Nguyễn Thanh Hiền chia sẻ.
Cũng theo đại diện Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, Luật Phát triển đô thị kỳ vọng làm thay đổi định hướng phát triển Khu Nông nghiệp công nghệ cao theo tư duy mới. Thay vì chỉ là khu sản xuất, Khu Nông nghiệp công nghệ cao sẽ được phát triển thành hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao tích hợp đa chức năng, trong đó nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ trở thành chức năng cốt lõi.
Theo định hướng này, TP. Hồ Chí Minh sẽ ưu tiên các mô hình phù hợp với điều kiện đô thị như nhà màng, nhà kính, nông nghiệp trong môi trường kiểm soát, nông nghiệp thẳng đứng, thủy canh, khí canh, nuôi trồng tuần hoàn và các mô hình sản xuất kết hợp nhằm tạo giá trị cao trên diện tích nhỏ.
Đặc biệt, nông nghiệp công nghệ cao sẽ gắn chặt với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn thông qua các giải pháp tiết kiệm nước, tái sử dụng phụ phẩm, tuần hoàn chất hữu cơ, sử dụng năng lượng hiệu quả và từng bước tiếp cận cơ chế tạo giá trị từ giảm phát thải carbon. Điều này đi sát định hướng đưa ra của Luật Phát triển đô thị về mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị, nông nghiệp giảm phát thải khí nhà kính.
Theo nhiều chuyên gia, Luật Phát triển đô thị xuất hiện đúng thời điểm thành phố cần một khuôn khổ thể chế mới để thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình nông nghiệp đô thị. Do đó, Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng sẽ tạo cơ chế, chính sách đủ mạnh để dẫn dắt nông nghiệp đô thị phát triển nhanh và bền vững, phù hợp với đặc thù của một đô thị lớn.
Nghiên cứu của TS. Tô Thị Thùy Trang, chuyên gia Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh chỉ ra, giai đoạn 2010-2025, ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản TP. Hồ Chí Minh đã trải qua quá trình tái cơ cấu mạnh mẽ, chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp đô thị hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và phát triển bền vững. Dù tỷ trọng đóng góp vào GRDP chỉ còn khoảng 1,7% vào năm 2025, nhưng giá trị sản xuất và hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích lại tăng đáng kể.
Tuy nhiên, nông nghiệp thành phố cho thấy hàng loạt điểm nghẽn đang cản trở quá trình phát triển: tỷ trọng nông nghiệp đô thị mới chiếm khoảng 30% giá trị sản xuất toàn ngành; chuyển đổi sang các mô hình công nghệ cao còn chậm, quy mô nhỏ lẻ; liên kết chuỗi giá trị thiếu chặt chẽ; chuyển đổi số chủ yếu mới tập trung ở khâu sản xuất; doanh nghiệp khó tiếp cận đất đai và nguồn lực đầu tư.
Từ thực trạng đó, TS. Tô Thị Thùy Trang cho rằng, tầm nhìn phát triển nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới không còn là mở rộng diện tích sản xuất mà là xây dựng nền nông nghiệp đô thị hiện đại, hiệu quả và bền vững, gắn với đô thị thông minh và liên kết vùng.
Khi đó, nông nghiệp thành phố phải chuyển mạnh theo hướng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp; sử dụng hiệu quả tài nguyên, tái sử dụng chất thải đô thị, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững, đồng thời tạo thêm không gian xanh và cảnh quan cho đô thị.
Đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu giá trị sản xuất bình quân trên một héc ta đất nông nghiệp đô thị đạt khoảng 700 triệu đồng mỗi năm, tỷ lệ giá trị sản xuất nông nghiệp đô thị chiếm trên 50% toàn ngành và trên 40% giá trị sản xuất nông nghiệp được hình thành thông qua các hình thức hợp tác, liên kết chuỗi.
“Để đạt mục tiêu đó, doanh nghiệp và nông dân phải trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua cơ chế về đất đai, vốn, khoa học - công nghệ và hạ tầng”, TS. Tô Thị Thùy Trang nhấn mạnh.
Ở góc độ chuỗi giá trị, TS. Lê Minh Hùng, Giám đốc Phân viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, cho rằng Luật Phát triển đô thị cũng tạo thêm động lực để thành phố đầu tư đồng bộ công nghệ từ thu hoạch đến chế biến.
Theo TS. Hùng, ngành rau quả đang chịu sức ép rất lớn từ các thị trường xuất khẩu khi yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dư lượng ngày càng khắt khe. Vì vậy, phát triển vùng nguyên liệu phải đi cùng hệ thống sơ chế, kho lạnh, đóng gói, logistics và công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng các công nghệ hiện đại.
“Công nghệ sau thu hoạch phải được xem là một phần của chiến lược phát triển ngành hàng. Khi chuỗi giá trị được hoàn thiện đồng bộ, nông sản mới duy trì được chất lượng ổn định và nâng cao năng lực cạnh tranh ở các thị trường khó tính”, TS. Hùng cho biết.
Có thể thấy, Luật Phát triển đô thị không chỉ mở thêm cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao mà còn đặt nông nghiệp vào trọng tâm chiến lược phát triển đô thị của thành phố.
Với sự tiếp sức mạnh mẽ từ Luật Phát triển đô thị, cùng với hạ tầng chính sách đã được thiết kế riêng cho nền nông nghiệp, TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng sẽ tiếp tục đưa nông nghiệp bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi giá trị nông sản được đo bằng chất lượng, công nghệ, tính bền vững và khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu./.
