Một năm vận hành chính quyền hai cấp: Chuyển động cải cách thủ tục xây dựng

Từ năm 2025 đến hết tháng 5/2026, ngành xây dựng đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính trên quy mô lớn. Ảnh minh họa: Nguyễn Chinh - TTXVN

Đầu tháng 6 vừa qua, chị Minh Anh đến Trung tâm Phục vụ hành chính công Hà Nội, chi nhánh số 6, để làm thủ tục xác nhận điều kiện nhà ở để nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội. Chỉ sau ít phút được hướng dẫn kê khai trên hệ thống điện tử, chị Minh Anh hoàn tất hồ sơ và nhận giấy hẹn trả kết quả.

“Không phải đi lại nhiều, các bước đều được hướng dẫn rõ ràng trên hệ thống, thủ tục hoàn tất ngày trong một buổi” – chị Minh Anh hài lòng nhận xét.

Ghi nhận này khá khác biệt so với phản ánh của người dân trước đây khi phải đi thực hiện các thủ tục hành chính với những bước “di chuyển” qua nhiều cấp, kê khai thủ công đủ loại giấy tờ. Trong khi hiện nay phần lớn thông tin đã được số hóa và liên thông.

Các chuyên gia nhận định, những thay đổi này phản ánh rõ nét tác động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau một năm đi vào vận hành. Điển hình là chuyển thẩm quyền về cơ sở, giảm mạnh thời gian xử lý hồ sơ.

Theo Bộ Xây dựng, từ năm 2025 đến hết tháng 5/2026, ngành đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính trên quy mô lớn.

Năm 2025, Bộ Xây dựng hoàn thành phân cấp 45 thủ tục hành chính từ Trung ương về địa phương, bãi bỏ 16 thủ tục và chuyển thẩm quyền giải quyết 41 thủ tục từ cấp huyện xuống cấp xã.

Đến tháng 5/2026, số thủ tục tiếp tục được phân cấp lên tới 75, giúp giảm số thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ xuống còn 168, tương đương mức cắt giảm gần 30%. Đáng chú ý, tổng thời gian giải quyết thủ tục hành chính đã giảm 2.549 ngày, tương đương gần 54% so với trước đây.

Ông Vũ Thành Trung - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Xây dựng) thông tin, đến nay Bộ Xây dựng đã phân cấp, phân quyền 81 nhiệm vụ cho địa phương. Việc giao quyền nhiều hơn cho cơ sở giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương.

Triển khai các phần việc cụ thể, ông Lê Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết đã cắt giảm hơn 22% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, rút ngắn 177 trong tổng số 349 ngày giải quyết thủ tục và cắt giảm gần 59% điều kiện kinh doanh.

Một số thay đổi đáng chú ý như: Mở rộng đối tượng dự án chỉ phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật, giảm số lượng dự án cần thẩm định tại cơ quan quản lý nhà nước và thực hiện nguyên tắc mỗi công trình chỉ thực hiện một thủ tục hành chính từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi khởi công.

Cùng đó, nhiều loại giấy tờ cũng được lược bỏ nhờ kết nối dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia về xây dựng và đất đai. 

Chuyển đổi số là yếu tố then chốt bảo đảm mô hình chính quyền hai cấp vận hành thông suốt. Xác định quan điểm này, Bộ Xây dựng đã cung cấp 263 dịch vụ công trực tuyến trên tổng số 266 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết, đạt tỷ lệ gần 99%.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, vận hành từ đầu năm 2026 hiện quản lý hơn 124.000 hồ sơ quy hoạch, dự án và công trình trên cả nước. Ảnh minh họa: Nguyễn Chinh - TTXVN

Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung đã tạo lập gần 67.800 tài khoản cho cán bộ địa phương, tiếp nhận và xử lý hơn 351.000 hồ sơ; trong đó tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 81%.

Đáng chú ý, 10/10 cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được xây dựng và đưa vào vận hành. Trong đó, 8 cơ sở dữ liệu đã đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Riêng cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, vận hành từ đầu năm 2026, hiện quản lý hơn 124.000 hồ sơ quy hoạch, dự án và công trình trên cả nước.

Điểm nổi bật rõ nét nhất được ghi nhận ở lĩnh vực quy hoạch. Theo bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc phân cấp, phân quyền trong công tác quy hoạch.

Điểm mới của luật là việc giao thẩm quyền cho cấp xã dựa trên năng lực thực tế của đội ngũ cán bộ. Trong trường hợp địa phương chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn, UBND cấp tỉnh và Sở Xây dựng sẽ hỗ trợ thẩm định, bảo đảm chất lượng và tính thống nhất của quy hoạch.

Bộ Xây dựng cũng đang nghiên cứu ban hành sổ tay hướng dẫn về dữ liệu quy hoạch, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu cho cán bộ cấp xã.

Tuy nhiên, hiện một số địa phương hiện vẫn duy trì song song hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh và hệ thống tập trung của Bộ, dẫn đến dữ liệu chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến việc theo dõi và chia sẻ thông tin. Bên cạnh đó, nhiều quy định pháp luật cần tiếp tục được rà soát, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn vận hành của mô hình chính quyền hai cấp.

Vì vậy, giai đoạn tới, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và tăng cường phân cấp, phân quyền.

Song song đó là việc nâng cấp hạ tầng số, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đào tạo đội ngũ cán bộ cấp xã và nhân rộng các mô hình quản lý hiệu quả.

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy hiệu quả bước đầu trong việc đưa quyền hạn đến gần người dân hơn. Tuy nhiên, để những thay đổi về thể chế thực sự chuyển hóa thành chất lượng phục vụ, thách thức lớn nhất vẫn là nâng cao năng lực thực thi ở cấp cơ sở và hoàn thiện nền tảng dữ liệu dùng chung.

Khi khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn được thu hẹp bằng công nghệ, nhân lực và cơ chế phù hợp, mục tiêu xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiệu lực và lấy người dân làm trung tâm mới có thể trở thành hiện thực./.