 |
| Việt Nam có 46.200 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) còn hiệu lực. Ảnh: Hoàng Hiếu – TTXVN |
Trong nhiều thập niên, lao động giá rẻ, đất đai dồi dào và các ưu đãi về thuế từng là những "thỏi nam châm" giúp các quốc gia thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh FDI toàn cầu đang bước sang một giai đoạn mới. Khi công nghệ trở thành động lực tăng trưởng và các mục tiêu phát triển bền vững ngày càng được đề cao, dòng vốn quốc tế cũng thay đổi theo hướng ưu tiên những địa điểm có năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái công nghệ phát triển.
Từ Singapore (Xin-ga-po), Ireland (Ai-len) đến Hàn Quốc, nhiều nền kinh tế đã thành công trong việc thu hút FDI thế hệ mới – những khoản đầu tư không chỉ mang theo vốn, mà còn đi kèm công nghệ, tri thức và năng lực nghiên cứu phát triển (R&D). Kinh nghiệm của các quốc gia này cho thấy, trong cuộc đua mới, lợi thế cạnh tranh không còn nằm chủ yếu ở chi phí sản xuất thấp, mà ở khả năng tạo dựng môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và các ngành công nghệ cao phát triển.
*Singapore: Hệ sinh thái thay vì chạy đua ưu đãi
Singapore là một trong những ví dụ điển hình nhất về sự chuyển đổi từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ. Trong giai đoạn đầu phát triển, quốc đảo này cũng sử dụng các chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp nước ngoài. Tuy nhiên, từ nhiều năm trước, Singapore đã chuyển trọng tâm sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện.
Thay vì chỉ cung cấp ưu đãi thuế, Chính phủ đầu tư mạnh cho nghiên cứu khoa học, giáo dục đại học, cơ sở hạ tầng số và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp được kết nối chặt chẽ nhằm hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc gia.
Nhờ đó, Singapore đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực như bán dẫn, công nghệ sinh học, tài chính số và trí tuệ nhân tạo. Nhiều tập đoàn không chỉ đặt cơ sở sản xuất mà còn xây dựng trung tâm R&D, trung tâm thiết kế sản phẩm và trung tâm quản trị khu vực tại đây.
Trong nhiều năm qua, Singapore ngày càng ưu tiên thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng đóng góp cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.
*Ireland: Nguồn nhân lực chất lượng cao
Một trường hợp đáng chú ý khác là Ireland. Trong nhiều năm, Ireland được biết đến với mức thuế doanh nghiệp hấp dẫn. Tuy nhiên, bên cạnh chính sách thuế doanh nghiệp cạnh tranh, Ireland đã đầu tư mạnh cho giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt trong các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Nhờ đó, nước này xây dựng được lực lượng lao động trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.
Ngày nay, nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực công nghệ, dược phẩm và dịch vụ số lựa chọn Ireland không chỉ làm nơi sản xuất mà còn là trung tâm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và quản lý hoạt động tại châu Âu.
Kinh nghiệm của Ireland cho thấy ưu đãi tài chính có thể giúp thu hút nhà đầu tư ban đầu, nhưng nhân lực chất lượng cao mới là yếu tố giữ chân các dự án giá trị gia tăng lớn trong dài hạn.
*Hàn Quốc: Các cụm công nghệ quy mô lớn
Trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI công nghệ cao, Hàn Quốc lại lựa chọn một hướng đi khác. Thay vì phân tán nguồn lực, nước này tập trung phát triển các cụm công nghệ chuyên biệt trong các lĩnh vực như bán dẫn, pin xe điện, robot và công nghệ số.
Chính phủ Hàn Quốc đầu tư mạnh vào hạ tầng nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các doanh nghiệp nội địa lớn đóng vai trò hạt nhân, tạo ra hệ sinh thái đủ hấp dẫn để thu hút thêm các nhà đầu tư nước ngoài tham gia chuỗi giá trị.
Mô hình này giúp Hàn Quốc không chỉ tiếp nhận vốn đầu tư mà còn trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Trong lĩnh vực bán dẫn, Hàn Quốc hiện là trung tâm sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, với hai tập đoàn Samsung và SK hynix giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng phục vụ làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).
Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy FDI chất lượng cao thường tìm đến những nơi đã hình thành hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, nơi doanh nghiệp có thể dễ dàng kết nối với các nhà cung cấp, viện nghiên cứu, trường đại học và lực lượng lao động lành nghề.
Sự thành công của Singapore, Ireland và Hàn Quốc cho thấy thu hút FDI thế hệ mới không còn là cuộc cạnh tranh dựa chủ yếu vào chi phí lao động thấp hay ưu đãi thuế. Thay vào đó, các quốc gia này đều gắn thu hút đầu tư nước ngoài với chiến lược phát triển dài hạn, tập trung xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển các ngành công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những nền kinh tế thành công nhất không phải là những nước thu hút được nhiều dự án nhất, mà là những nước thu hút được các dự án phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn. Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch từ tư duy "thu hút mọi dòng vốn" sang lựa chọn các dự án có khả năng tạo ra tác động lan tỏa lớn đối với nền kinh tế. Các tiêu chí như mức độ đổi mới công nghệ, hoạt động R&D, khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước, chất lượng việc làm và đóng góp cho mục tiêu phát triển xanh cần trở thành những yếu tố quan trọng trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư./.
