 |
| Các tuyến phố, khu dân cư của tỉnh Sơn la được trang hoàng rực rỡ cờ Đảng, cờ Tổ quốc, pa-nô, băng-rôn, khẩu hiệu chào mừng Đại hội XIV của Đảng. |
| Ảnh: Quang Quyết-TTXVN |
Trong bối cảnh đất nước chuẩn bị bước vào Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới được Bộ Chính trị ban hành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nghị quyết được các nhà nghiên cứu, quản lý văn hóa nhìn nhận là dấu mốc tư duy chiến lược, như một “nghị quyết soi đường”, đặt nền móng tinh thần, giá trị và động lực nội sinh cho chặng đường phát triển phía trước, mở ra một giai đoạn phát triển mới của nền văn hóa dân tộc. Nghị quyết 80 được ban hành đã nhận được sự quan tâm sâu sắc, sự đồng thuận và hưởng ứng tích cực từ giới quản lý văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ và đông đảo nhân dân.
* “Nghị quyết soi đường” cho kỷ nguyên phát triển mới
Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật nhấn mạnh rằng, Nghị quyết số 80 được ban hành vào thời điểm đặc biệt quan trọng, ngay trước thềm Đại hội XIV của Đảng - Đại hội mở ra kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, với mục tiêu đưa Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển nhanh, bền vững, chất lượng cao, xây dựng một quốc gia hùng cường, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu.
Trong bối cảnh đó, vai trò của văn hóa càng trở nên có ý nghĩa chiến lược. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/1946, “văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Bước vào chặng đường phát triển mới, bên cạnh các nghị quyết về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế, kinh tế tư nhân, giáo dục - đào tạo… Nghị quyết về văn hóa chính là nghị quyết mang “sứ mệnh soi đường”, định hướng cho tâm thế, cốt cách và bản lĩnh con người Việt Nam trong thời kỳ mới.
Theo ông Nguyễn Thế Kỷ, Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam lần này đã tích hợp một cách hệ thống những nội dung cốt lõi của các nghị quyết về văn hóa trước đây, khẳng định rõ quan điểm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại mới.
Điểm quan trọng là Nghị quyết không chỉ kế thừa, còn mở ra hướng phát triển mới, xác định văn hóa phải trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, đồng thời là lực đẩy đưa đất nước bước vào chặng đường phát triển mới. Phía sau chúng ta là kho tàng di sản văn hóa đồ sộ được hun đúc qua các thời kỳ dựng nước và giữ nước; phía trước là không ít khó khăn, thách thức, nhất là nguy cơ phai nhạt bản sắc trong quá trình phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế... Trước thực tế đó, Nghị quyết 80 khẳng định phát triển văn hóa trong giai đoạn mới vẫn phải dựa trên hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình và con người Việt Nam - những giá trị cốt lõi, không thể thiếu, tạo nên bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam so với các quốc gia, dân tộc khác. Đồng thời, văn hóa Việt Nam phải hội tụ những phẩm chất tiến bộ như dân chủ, nhân văn, khoa học và đổi mới sáng tạo mạnh mẽ.
 |
| PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật. |
| Ảnh: Văn Điệp-TTXVN |
Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đánh giá, điểm mới nổi bật của Nghị quyết 80 là mục tiêu, lộ trình và các điều kiện thực hiện được xác định rõ ràng hơn. Nghị quyết không chỉ nêu quan điểm, mục tiêu dài hạn và trước mắt, mà còn được thể chế hóa bằng các cơ chế, chính sách cụ thể, cùng với việc xác định rõ nguồn lực để tổ chức thực hiện, khắc phục tình trạng đúng về chủ trương nhưng thiếu điều kiện triển khai như ở một số nghị quyết trước đây.
Từ góc nhìn cá nhân, ông Nguyễn Thế Kỷ cho rằng, “từ khóa” tâm đắc nhất của Nghị quyết lần này là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Nghị quyết nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng văn hóa dân tộc, coi văn hóa vừa là nguồn lực tinh thần, vừa là nguồn lực vật chất quan trọng, góp phần làm giàu cho đất nước, làm giàu trí tuệ, tâm hồn con người Việt Nam và nâng cao đời sống vật chất của xã hội. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa lý tưởng và hiện thực, giữa chiều sâu văn hóa và hiệu quả kinh tế.
* Đầu tư trọng tâm, trọng điểm
Ngay sau khi Nghị quyết 80 được ban hành, nhiều nhà quản lý, nhà nghiên cứu và văn nghệ sĩ đã bày tỏ sự phấn khởi, tin tưởng và kỳ vọng lớn, bởi đây là lần đầu tiên, một Nghị quyết về văn hóa không chỉ nêu quan điểm, định hướng, mà còn xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, nguồn lực và cơ chế thực hiện, tạo điều kiện để Nghị quyết đi vào cuộc sống một cách thực chất.
Cũng lần đầu tiên, trong một Nghị quyết chuyên đề về văn hóa, công nghiệp văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, như một mũi nhọn chiến lược để Việt Nam hội nhập sâu rộng và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Nghị quyết đưa ra các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể: phấn đấu để các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045; xây dựng các thương hiệu văn hóa quốc gia có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế...
Để Nghị quyết đi vào cuộc sống, ông Nguyễn Thế Kỷ cho rằng, điều quan trọng trước hết là nhận thức về văn hóa. Văn hóa không thể hời hợt; văn hóa trước hết là tư duy, là cách nhìn, là nhận thức sâu sắc của cả hệ thống chính trị. Từ nhận thức đó , các quan điểm, đường lối của Đảng mới được thể chế hóa thành những chủ trương, chính sách, cơ chế và nguồn lực cụ thể để thực hiện. Nghị quyết lần này đã làm rõ các điều kiện bảo đảm thực hiện, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa từ cấp vĩ mô đến cơ sở, những người am hiểu văn hóa, có năng lực quản lý và sáng tạo, biết tạo ra các cơ chế, chính sách và không gian sáng tạo để phát triển văn hóa theo tinh thần khai phóng, mở đường.
 |
| Hát then của đồng bào Tày, tỉnh Bắc Ninh. |
| Ảnh: Việt Hùng-TTXVN |
Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, nhiều lĩnh vực văn hóa đã có sự phát triển tích cực, tạo nền tảng quan trọng để Nghị quyết được triển khai nhanh và hiệu quả hơn. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đã bắt đầu cho “những mùa hoa trái” đáng ghi nhận, dù so với yêu cầu và kỳ vọng vẫn cần tiếp tục nỗ lực mạnh mẽ hơn. Phát triển văn hóa đòi hỏi đầu tư lâu dài cho con người, đặc biệt là đào tạo đội ngũ tinh hoa. Trong lĩnh vực nghệ thuật, phải có chiến lược cử nhân lực đi đào tạo bài bản, dài hạn ở nước ngoài, để đào tạo nên các nghệ sĩ lớn của Việt Nam.
Ông Nguyễn Thế Kỷ cũng nhấn mạnh yêu cầu đầu tư cho văn hóa phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Bên cạnh việc quan tâm đến văn hóa đại chúng, cần đặc biệt chú trọng đến đội ngũ chuyên nghiệp, tầng lớp tinh hoa. Ông cho rằng, văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa không đối lập, mà bổ sung, nâng đỡ lẫn nhau trong một quá trình chọn lọc, đào thải và bồi đắp liên tục.
Cùng với đó, hệ thống thiết chế văn hóa cần được tăng cường cả về số lượng lẫn chất lượng hoạt động. Thực tế cho thấy, nhiều công trình văn hóa, nhà hát, thiết chế đã được xây dựng nhưng chưa phát huy hiệu quả do thiếu nội dung, thiếu đội ngũ vận hành và chưa thu hút được công chúng. Trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện nghe nhìn, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội đặt ra yêu cầu phải xây dựng một hệ sinh thái văn hóa hoàn chỉnh, bao gồm lực lượng sáng tạo, lý luận - phê bình, cơ chế chính sách và đặc biệt là nâng cao trình độ thẩm mỹ, nhận thức văn hóa của công chúng. Bởi lẽ, nếu công chúng không được nâng tầm nhận thức, thì nền văn hóa nói chung và văn học, nghệ thuật nói riêng sẽ khó có thể phát triển bền vững.
Nhiều ý kiến nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, văn hóa là “mặt trận” quan trọng của hội nhập và bảo vệ chủ quyền văn hóa, nhất là trên không gian số. Việc coi công nghiệp văn hóa là “ngành kinh tế xanh”, có khả năng quảng bá hình ảnh quốc gia, định vị thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế, cho thấy tầm nhìn chiến lược và dài hạn của Nghị quyết 80.
 |
| Công nghiệp văn hóa là “ngành kinh tế xanh”, có khả năng quảng bá hình ảnh quốc gia, định vị thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế. |
| Ảnh: TTXVN phát |
Các nhà quản lý, nghiên cứu văn hóa và các nghệ sĩ cũng bày tỏ sự vui mừng đón nhận thông tin Đảng, Nhà nước đã chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và là ngày nghỉ hưởng nguyên lương. Đây không chỉ là sự tôn vinh lịch sử và truyền thống, mà còn tạo điều kiện để người dân thực sự được thụ hưởng văn hóa, tham gia các hoạt động văn hóa, từ đó nâng cao đời sống tinh thần và ý thức văn hóa trong toàn xã hội.
Có thể thấy, sự đồng thuận, hưởng ứng vui mừng của người dân, nhà nghiên cứu, nhà quản lý và đội ngũ văn nghệ sĩ chính là minh chứng rõ ràng cho niềm tin và kỳ vọng mà xã hội đặt vào Nghị quyết 80 này. Các ý kiến đều cho rằng, nếu được triển khai quyết liệt, đồng bộ, với quyết tâm chính trị cao và cơ chế thực hiện hiệu quả, Nghị quyết 80 sẽ thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, đưa văn hóa Việt Nam phát triển xứng tầm, góp phần xây dựng con người Việt Nam toàn diện, xã hội Việt Nam nhân văn, hiện đại và giàu bản sắc trong kỷ nguyên mới./.
