 |
| Nghi thức truy điệu, an táng 18 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, tỉnh Gia Lai. |
| Ảnh: Hoài Nam - TTXVN |
Hơn nửa thế kỷ sau trận đánh Đồi Tranh (phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai), ký ức của các cựu chiến binh cùng những thông tin do người dân địa phương lưu giữ đang trở thành những manh mối quan trọng giúp lực lượng chức năng từng bước khoanh vùng, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ.
Ban Chỉ huy Quân sự phường Bồng Sơn đã phối hợp với hai cựu chiến binh Sư đoàn 3 Sao Vàng, những người trực tiếp tham gia trận đánh Đồi Tranh rạng sáng 28/1/1973, cùng người dân địa phương khảo sát thực địa tại Điểm cao 156. Tham gia đoàn còn có lực lượng dân quân thường trực, cán bộ quân sự, nhân viên y tế và hai người dân từng phát hiện dấu tích nghi là hài cốt liệt sĩ nhiều năm trước.
Theo ký ức các cựu chiến binh, đêm 27/1/1973, Đại đội 40 (D40), Sư đoàn 3 Sao Vàng nhận nhiệm vụ tập kích đại đội thám báo, trinh sát của quân đội Việt Nam Cộng hòa đang chốt giữ Đồi Tranh. Khoảng 2 giờ ngày 28/1/1973, các mũi tiến công đồng loạt nổ súng. Sau khoảng 30 phút chiến đấu, đơn vị làm chủ trận địa, lá cờ Giải phóng được cắm trên Điểm cao 156 trước thời điểm Hiệp định Paris chính thức có hiệu lực. Tuy nhiên, chiến thắng phải đánh đổi bằng sự hy sinh của nhiều cán bộ, chiến sĩ. Sau khi đơn vị làm chủ trận địa, khu vực Đồi Tranh tiếp tục hứng chịu các đợt pháo kích dữ dội. Trong quá trình rút quân, nhiều chiến sĩ đã hy sinh tại khu vực tập kết dưới chân đồi. Do trận đánh diễn ra ban đêm, địa hình hiện đã thay đổi nhiều nên đến nay vẫn còn những vị trí chưa thể xác định chính xác.
Trong đợt khảo sát, đoàn công tác ghi nhận một vị trí ở phía Tây Bắc Điểm cao 156, nơi người dân từng phát hiện dấu tích nghi là hài cốt liệt sĩ và xếp đá làm dấu từ nhiều năm trước.
Đáng chú ý, khi trở lại chiến trường xưa, cựu chiến binh Nguyễn Nam Nhung đã nhận ra cây trâm lớn từng là mốc địa hình trong trận đánh năm xưa. Theo ký ức của ông, đây là nơi liệt sĩ Nguyễn Văn Hòa (quê Nam Định) hy sinh khi xung phong vượt qua hàng rào thứ hai của địch. Vị trí ông Nhung xác định trùng khớp với địa điểm người dân đã đánh dấu trước đó, tạo thêm cơ sở để lực lượng chức năng tiếp tục khoanh vùng, xác minh phục vụ công tác tìm kiếm.
Trung tá Huỳnh Trước, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự phường Bồng Sơn cho biết, chuyến khảo sát nhằm đối chiếu bản đồ quân sự với ký ức của các cựu chiến binh để xác định lại hướng tiến công, vị trí chiến đấu và những khu vực có khả năng còn hài cốt liệt sĩ.
"Tất cả mới dừng ở việc khoanh vùng trên cơ sở hồi ức của các cựu chiến binh kết hợp với thông tin người dân cung cấp. Sau khi có thêm căn cứ, đơn vị sẽ tiếp tục rà soát, xác minh, báo cáo cấp có thẩm quyền để tổ chức khảo sát, tìm kiếm theo đúng quy định," ông Huỳnh Trước cho biết.
Hiện khu vực Đồi Tranh đã được người dân trồng keo trên diện rộng nên việc xác định địa hình cũ gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều dấu tích chiến tranh gần như không còn, trong khi phần lớn nhân chứng đã lớn tuổi hoặc qua đời. Ban Chỉ huy Quân sự phường Bồng Sơn đang tiếp tục phát động người dân cung cấp thông tin về những vị trí nghi có mộ liệt sĩ hoặc các dấu tích chiến tranh còn lưu giữ. Theo đơn vị, việc thông báo cần được thực hiện thường xuyên bởi nhiều nhân chứng lớn tuổi không tiếp cận được các phương tiện thông tin đại chúng. Chỉ khi con cháu nghe được thông tin rồi trao đổi lại, những ký ức cũ mới dần được gợi nhớ và cung cấp cho lực lượng chức năng. Sau khi tiếp nhận thông tin, đơn vị sẽ tổ chức xác minh thực địa, đối chiếu với hồ sơ, bản đồ và lời kể của các nhân chứng; nếu đủ căn cứ sẽ báo cáo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh để tổ chức khảo sát, tìm kiếm và quy tập theo quy định.
Việc rà soát tại Đồi Tranh là một phần của Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Theo Ban Chỉ đạo chiến dịch, toàn tỉnh hiện có 113 nghĩa trang liệt sĩ tại 65 xã, phường với 11.976 phần mộ chưa xác định được danh tính cần lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.
Đến ngày 2/8/2026, lực lượng chức năng đã triển khai lấy mẫu tại 30 nghĩa trang; trong đó, 25 nghĩa trang đã hoàn thành, 5 nghĩa trang đang tiếp tục thực hiện. Các đơn vị đã khai quật 4.276 phần mộ, thu được 2.856 mẫu sinh phẩm từ hài cốt đủ điều kiện giám định ADN...
Hiện, cơ quan chức năng đã bàn giao 2.052 trường hợp cho Viện Pháp y Quân đội để thực hiện quy trình giám định ADN theo quy định. Trong số các địa phương đã triển khai, Đức Cơ là nghĩa trang có quy mô lớn nhất, với 1.561 phần mộ được khai quật, thu được 1.144 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện để chuyển về Viện Pháp y Quân đội, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong toàn tỉnh. Trong khi đó, Nghĩa trang Liệt sĩ Pleiku đang tiếp tục lấy mẫu do còn nhiều phần mộ chưa hoàn thành.
Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Gia Lai đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Tỉnh tập trung triển khai ba nhóm nhiệm vụ gồm: rà soát, chuẩn hóa dữ liệu; đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập trong và ngoài nước; tăng cường giám định ADN, kết nối cơ sở dữ liệu ADN thân nhân với dữ liệu hài cốt liệt sĩ, góp phần xác định danh tính và đưa các liệt sĩ sớm trở về với gia đình, quê hương./.
