 |
Một phút phim. Hai phút phim. Một cú vuốt tay và một câu chuyện khác lập tức xuất hiện. Nhân vật đẹp không tì vết, những cuộc đời đổi vận trong chớp mắt, người bị khinh thường bỗng hóa nhân vật quyền lực, kẻ thất bại lập tức bị “trả thù”, những tình tiết phi lý nối nhau bằng cao trào dồn dập.
Dòng tiểu thuyết chương hồi, thịnh hành vào thế kỷ 15, sở dĩ đến tận hôm nay vẫn còn hấp dẫn người xem, chính là nhờ “đánh” vào điểm yếu chí mạng của sự ham muốn thỏa mãn thông tin, bằng cách tạo nên cao trào và dừng câu chuyện ở đoạn ly kỳ nhất: “xem hồi sau sẽ rõ”.
6 thế kỷ sau, dường như những tinh hoa của tiểu thuyết chương hồi đã được AI tiếp thu và ứng dụng cho công đoạn sản xuất phim ngắn một cách tinh vi, ảo diệu hơn. Với cách câu views “hồi sau sẽ rõ”, thì hầu hết khán giả, dù mười mươi nắm rõ bản chất phim AI, thừa biết nhân vật không có thật, biết chắc câu chuyện vô lý đến mức khó tin, nhưng vẫn tiếp tục lạc trôi trong những “cánh đồng bất tận” phim ngắn mạng.
Theo khảo sát nhiều cơ quan truyền thông uy tín, thời gian qua, thị trường phim ngắn tại Việt Nam tăng rất nhanh. Riêng năm 2025, các khán giả của phim ngắn AI đã chi khoảng 11,5 triệu USD cho thể loại này. Trong quý I/2026, lượt cài đặt và số phiên truy cập để trở thành “tín đồ” của phim ngắn AI tiếp tục tăng mạnh. Lộ trình quen thuộc bắt đầu từ các đoạn phim miễn phí trên mạng xã hội, rồi lần theo ứng dụng để xem tiếp, sau đó trả tiền mở khóa từng tập. Đến đây, cái giá phải trả không chỉ là vài chục nghìn đồng mà có thể là giấc ngủ, thời gian học tập, công việc, vận động, đọc sách và những cuộc trò chuyện ngoài đời.
Không thể quy mọi hệ lụy của phim ngắn cho AI, khi công cụ này có thể giúp ngành công nghiệp điện ảnh, với chi phí cực thấp, thông qua hỗ trợ viết kịch bản, tạo nhân vật, tạo bối cảnh, dựng hình, lồng tiếng, dịch ngôn ngữ, kết hợp dùng thuật toán để đo phản ứng của người xem, rồi nhân bản những gì giữ chân họ lâu nhất. Nhưng kể từ đó, “nghệ thuật thứ 7” trên mạng đã sản sinh ra những tập phim dày đặc các mô-típ đánh vào cảm xúc tức thời: “nghèo thành giàu”, “báo thù”, “trùng sinh”, “xuyên không”… thay vì chứa đựng giá trị nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ thường thấy.
Với hàng triệu nội dung nhàm chán, vô vị được sản xuất, nhân bản và phân phối mỗi ngày, không chỉ có thời gian, tiền bạc, sức khỏe tâm thần…của người xem chịu ảnh hưởng, mà ngay cả văn hóa, thị hiếu, cách ứng xử của công chúng mạng, đặc biệt là giới trẻ sẽ bị chi phối.
 |
Không để thực trạng phim ngắn AI lan tràn trên mạng xã hội trở thành câu chuyện “Hồi sau sẽ rõ”, ngày 25/9/2026, Cục Điện ảnh đã ban hành Công văn 1919/ĐA-VP về việc chấp hành quy định phổ biến phim trên không gian mạng, yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân rà soát hoạt động và bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật.
Tại một số quốc gia, cách thức quản lý phim ngắn AI đang cho thấy những giải pháp kết hợp giữa xây và chống. Tám tháng đầu năm 2026, Trung Quốc phát hành khoảng 430.000 phim ngắn, trong đó hơn 90% là nội dung AI. Cùng thời gian, 68.000 phim ngắn vi phạm đã bị gỡ bỏ và hơn 1.200 tài khoản bị xử lý. Liên minh châu Âu cũng đang đi theo hướng tăng minh bạch, theo đó, các nghĩa vụ liên quan quản trị nội dung AI trong AI Act có hiệu lực từ tháng 8/2026, bao gồm yêu cầu nhận diện, gắn nhãn đối với một số nội dung AI và deepfake, nhằm giảm nguy cơ đánh lừa và thao túng người tiếp nhận. Với trẻ em, EU cũng khuyến nghị nền tảng điều chỉnh hệ thống đề xuất để giảm nguy cơ trẻ rơi vào “hố sâu” (rabbit hole) nội dung có hại, đồng thời hạn chế những thiết kế thúc đẩy sử dụng quá mức, tạo thói quen tương tác liên tục.
Với tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, từ chỉ đạo của Cục Điện ảnh, những động thái căn cơ và quyết liệt sẽ được áp dụng nhằm lành mạnh hóa môi trường phim ngắn mạng. Bên cạnh những yêu cầu về phim và video có sử dụng AI phải được gắn nhãn minh bạch, cần có cơ chế phân loại độ tuổi với từng nội dung, cũng như quy trách nhiệm rõ hơn cho nền tảng và thuật toán bởi chính hệ thống đề xuất của “những kẻ trung gian” này đang quyết định nội dung nào được đưa tới hàng triệu người. Cùng với đó, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm bản quyền, giả mạo hình ảnh - giọng nói, deepfake, quảng cáo sai sự thật, nội dung độc hại đối với trẻ em. Và không thể thiếu là cơ chế khuyến khích đầu tư và phát triển phim ngắn AI, giúp kể câu chuyện Việt Nam qua truyền thống lịch sử ngàn năm văn hiến, qua những gương sáng soi chung, những câu chuyện truyền cảm hứng lan tỏa…
Nếu được vậy, “hồi sau sẽ rõ” sẽ không chỉ là cách thức giữ chân người xem, mà là sự cam kết của nhà sản xuất, nhà kinh doanh, cơ quan quản lý và mỗi cá nhân sử dụng mạng xã hội, trong nỗ lực thiết lập kỷ cương, làm sạch không gian mạng và xây dựng quy chuẩn gìn giữ những giá trị nhân văn./.
