Nhưng phía sau vẻ thanh bình ấy là một lớp trầm tích lịch sử đặc biệt. Hơn bốn thập kỷ trước, nơi đây từng là hậu cứ tiền phương, điểm tập kết hàng hóa, đạn dược, nơi tiếp nhận, cứu chữa thương binh từ các điểm cao của mặt trận Vị Xuyên.
Những dấu tích còn lại cùng câu chuyện của những người lính từng chiến đấu và người dân từng sống qua những năm tháng ấy tạo cho làng Pinh một giá trị riêng. Từ một địa chỉ gắn với chiến trường năm xưa, nơi đây đang mở ra khả năng trở thành điểm đến trong các chương trình tri ân, giáo dục truyền thống kết hợp trải nghiệm văn hóa cộng đồng vùng biên.
* Để làng Pinh không chỉ là điểm dừng
 |
| Các bạn trẻ hào hứng chuẩn bị chuyến du lịch phượt bằng xe máy lên vùng biên Tuyên Quang |
| Ảnh minh họa: TTXVN phát |
Con đường bê tông dẫn vào làng Pinh hôm nay chạy giữa ruộng lúa và những nếp nhà sàn. Khó hình dung vùng đất thanh bình ấy từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Theo lời kể của các cựu chiến binh từng chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, từ năm 1979, nhiều đơn vị bộ đội đã về khu vực làng Pinh đóng quân. Do địa hình kín đáo và là điểm xe cơ giới có thể vận chuyển hàng hóa, vũ khí, đạn dược tới, nơi đây trở thành một hậu cứ quan trọng. Khi chiến sự diễn ra ác liệt từ năm 1984, người dân phải sơ tán, nhường nhà cửa và bản làng cho các đơn vị làm sở chỉ huy, kho hậu cần, trạm phẫu tiền phương. Đến năm 1988, dãy nhà Bình Trị Thiên được xây dựng kiên cố hơn để phục vụ hội họp, cứu chữa thương binh.
Từ những điểm cao 1509, 772, 468, khu vực Nặm Ngặt…, thương binh được đưa về đây sơ cứu trước khi chuyển về tuyến sau. Có người sau khi băng bó lại trở về đơn vị; cũng có những người lính đã không thể trở lại chiến trường. Cựu chiến binh Lưu Công Cảnh, người từng chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, vẫn nhớ những đồng đội bị thương được đưa về làng Pinh. Trong ký ức của ông, có người bị thương rất nặng rồi hy sinh tại đây. Nhiều năm sau chiến tranh, mỗi lần trở lại Thanh Thủy, ông vẫn muốn tìm về làng Pinh như tìm về một phần tuổi trẻ và đồng đội của mình. Với những người lính từng đi qua chiến tranh, nơi đây là một “trạm ký ức” khó phai.
Chiến tranh lùi xa, người dân trở về dựng lại nhà cửa trên vùng đất từng hứng chịu nhiều trận pháo kích. Những hố pháo được san lấp, ruộng lúa, nương ngô dần xanh trở lại. Cùng với thời gian, nhiều dấu tích đã đổi thay, nhưng câu chuyện về những đơn vị từng đóng quân, những thương binh từng được cứu chữa và tình cảm quân dân trong những năm tháng gian khó vẫn được lưu giữ. Tại làng Pinh hiện có Nhà tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, là nơi cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và du khách tìm về dâng hương, tưởng nhớ những người đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc.
Làng Pinh hiện thuộc thôn Thanh Sơn. Sau sắp xếp địa bàn dân cư, thôn có 153 hộ với 736 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc cùng sinh sống, thu nhập bình quân khoảng 35 triệu đồng/người/năm. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, người dân đã tham gia các hoạt động lưu trú, ăn uống phục vụ khách. Toàn thôn hiện có 12 hộ làm dịch vụ du lịch. Những con số chưa lớn nhưng cho thấy sự chuyển động của một vùng đất trước đây chủ yếu sống bằng ruộng nương.
Gia đình anh Nguyễn Xuân Đáy là một trong những hộ tham gia làm dịch vụ ăn uống tại làng Pinh cho biết, trước kia sinh kế của bà con chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Những năm gần đây, khi có thêm các đoàn khách, đặc biệt là cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ tìm về, một số gia đình bắt đầu làm dịch vụ. Du khách thích ở trong những ngôi nhà sàn, thưởng thức bữa cơm địa phương và nghe chính người dân kể chuyện về vùng đất trong những năm chiến tranh.
 |
| Khoảnh khắc đẹp tại Tuyên Quang |
| Ảnh minh họa: TTXVN phát |
Tuy nhiên, lượng khách hiện vẫn tập trung nhiều vào dịp tháng 7, thời điểm các đoàn cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa. Người dân mong làng Pinh được kết nối tốt hơn với các điểm đến khác để khách đến thường xuyên hơn, tạo thêm việc làm và nguồn thu cho bà con. Mong muốn ấy cũng đặt ra yêu cầu khai thác sâu hơn những giá trị sẵn có, để làng Pinh không chỉ là điểm dừng trong các chuyến tri ân mà còn trở thành một sản phẩm du lịch có bản sắc.
* Nối quá khứ với những hành trình mới
Theo ông Lại Quốc Tĩnh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang, từ những chương trình trải nghiệm đầu tiên được xây dựng năm 2022, “Hành quân theo bước chân anh” đã từng bước được duy trì, hoàn thiện. Qua mỗi mùa, chương trình tiếp tục kết nối các địa danh gắn với mặt trận Vị Xuyên, kết hợp đi bộ, tìm hiểu lịch sử, tri ân các Anh hùng liệt sĩ và khám phá đời sống cộng đồng vùng biên. Thực tế cho thấy loại hình này có sức hút riêng, nhất là với cựu chiến binh, thế hệ trẻ và những du khách muốn tìm hiểu lịch sử bằng trải nghiệm thực tế.
Trong không gian du lịch Tuyên Quang hiện nay, ông Lại Quốc Tĩnh cho rằng làng Pinh có điều kiện để tiếp tục được làm mới như một điểm dừng trong các tuyến lịch sử - cộng đồng. Lợi thế của làng không chỉ nằm ở những dấu tích chiến trường mà còn ở không gian văn hóa Tày, những nếp nhà sàn, ẩm thực và đời sống bản địa. Nếu kết nối tốt với Đài hương 468, các địa danh gắn với mặt trận Vị Xuyên và những điểm du lịch khác của Thanh Thủy, làng Pinh có thể góp phần kéo dài thời gian lưu trú, làm phong phú trải nghiệm và tạo thêm sinh kế cho người dân. Hướng đi này cũng phù hợp với định hướng phát triển các sản phẩm về nguồn, giáo dục truyền thống gắn với du lịch của tỉnh trong năm 2026.
Trước đây, làng Pinh từng là một điểm trong tuyến kết nối Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, thác Âm Phủ, đường hào mùa Xuân, cột mốc 261, hang làng Lò và Đài hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên trên điểm cao 468. Điểm khác biệt của sản phẩm “Hành quân theo bước chân anh” là du khách không chỉ đến thắp hương hay nghe giới thiệu về một di tích, mà trực tiếp đi trên những cung đường bộ đội năm xưa từng vận chuyển lương thực, vũ khí ra phía trước, tìm hiểu dấu tích chiến trường, nghe câu chuyện của cựu chiến binh và trải nghiệm đời sống văn hóa tại các bản làng.
 |
| Những ngôi nhà với mái rêu phong xanh giữa núi rừng vùng biên Tuyên Quang. |
| Ảnh minh họa: Đức Thọ - TTXVN |
Từ năm 2012, Thanh Sơn đã được lựa chọn xây dựng mô hình làng văn hóa du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới. Người Tày nơi đây vẫn giữ những nếp nhà sàn, hát Then, đàn Tính, cùng nhiều món ăn truyền thống. Ruộng đồng, cảnh quan tự nhiên cùng những câu chuyện lịch sử hiện diện ngay trong không gian sống tạo nền tảng để làng Pinh phát triển một sản phẩm khác biệt, kết hợp giữa tri ân và khám phá văn hóa địa phương.
Du khách đến đây có thể tìm hiểu những dấu tích của hậu cứ tiền phương, nghe cựu chiến binh hoặc người dân kể chuyện về trạm phẫu, những tuyến chuyển thương binh năm xưa; dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, sau đó ở lại trong nhà sàn, thưởng thức ẩm thực, nghe hát Then, đàn Tính và trải nghiệm đời sống của đồng bào Tày. Khi kết nối với các điểm lịch sử khác trên địa bàn Thanh Thủy và khu vực mặt trận Vị Xuyên, mỗi địa danh sẽ không còn đứng riêng lẻ mà trở thành một phần của câu chuyện lớn về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, sự hy sinh của những người lính và sức sống của vùng đất hôm nay.
Sự phát triển ấy cũng có thể mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng. Một hộ gia đình đón khách lưu trú, hộ khác cung cấp thực phẩm, phục vụ bữa ăn; người cao tuổi kể chuyện lịch sử, truyền dạy văn hóa; thanh niên tham gia hướng dẫn khách du lịch. Nông sản địa phương có thêm đầu ra, người dân có thêm việc làm ngay tại quê hương. Cùng với kết nối tour, tuyến, làng Pinh cần tiếp tục gìn giữ những dấu tích còn lại, hệ thống hóa tư liệu về vùng đất, xây dựng nội dung thuyết minh, hỗ trợ người dân kỹ năng làm du lịch và từng bước hoàn thiện dịch vụ.
Đặc biệt, những câu chuyện của lớp cựu chiến binh và người dân từng trực tiếp chứng kiến chiến tranh cần được ghi lại khi còn có thể. Bởi một bức tường cũ, một con đường hay một địa điểm từng đặt trạm phẫu chỉ thực sự có sức sống khi phía sau đó là câu chuyện của con người. Khi được kể lại chân thực, những giá trị ấy sẽ giúp làng Pinh vừa là nơi tri ân, vừa trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và điểm đến có bản sắc của vùng biên.
Chiều xuống, làng Pinh trở về với nhịp sống bình dị. Khói bếp bay lên từ những mái nhà sàn, người dân từ đồng ruộng trở về, trẻ nhỏ ríu rít trên đường làng. Hơn bốn thập kỷ đã qua, nơi đây không còn là điểm cuối của những chuyến xe chở hàng ra mặt trận hay nơi những cáng thương binh nối nhau trở về từ các điểm cao, nhưng câu chuyện về một thời chiến đấu vẫn hiện hữu. Đánh thức miền ký ức ấy không phải để giữ làng Pinh ở lại với chiến tranh, mà để sự hy sinh, lòng quả cảm và tình quân dân tiếp tục được trao truyền; đồng thời mở thêm một hướng đi cho cuộc sống của người dân vùng biên hôm nay./.
