Persan là thành phố hơn 14.000 dân thuộc tỉnh Val-d’Oise, vùng thủ đô Île-de-France, nằm bên dòng sông Oise và trên trục giao thông kết nối Paris với miền Bắc nước Pháp. Từ cuối thế kỷ XIX, thành phố phát triển mạnh cùng đường sắt, công nghiệp xi măng, luyện kim và các hoạt động sản xuất công nghiệp tại thung lũng Oise. Ngày nay, Persan vẫn là một cực phát triển công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ quan trọng ở phía Bắc vùng thủ đô của nước Pháp.
Không chỉ là đô thị công nghiệp, Persan còn mang đậm dấu ấn lịch sử công nhân và phong trào cánh tả. Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nơi đây từng được xem là một phần của “vành đai đỏ” quanh Paris – khu vực tập trung đông công nhân, nghiệp đoàn và các thành phố có ảnh hưởng mạnh của phong trào xã hội chủ nghĩa và cộng sản Pháp. Chính bối cảnh lịch sử ấy được cho là đã góp phần đưa tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vào không gian đô thị của địa phương này.
 |
| Quảng trường mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thành phố Persan, tỉnh Val-d’Oise thuộc vùng thủ đô Île-de-France của nước Pháp. |
| Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp |
Dù hiện chưa có nhiều tài liệu công khai xác định chính xác thời điểm quảng trường Hồ Chí Minh (Place Hô Chi Minh) được hình thành, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử đô thị Pháp cho rằng phần lớn các địa danh mang tên Hồ Chí Minh tại Pháp xuất hiện trong giai đoạn từ thập niên 60 đến 80 của thế kỷ trước, khi phong trào phản chiến và đoàn kết với Việt Nam lan rộng tại nhiều đô thị công nhân và ngoại ô cánh tả quanh Paris.
Theo các nhà sử học, chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam và sự phát triển của các tổ chức cánh tả tại Pháp đã tạo nên một giai đoạn đặc biệt trong đời sống chính trị - xã hội nước này. Trong bối cảnh đó, nhiều thành phố lựa chọn tên các nhân vật quốc tế mang tính biểu tượng để đặt cho đường phố, quảng trường hoặc công trình công cộng. Những cái tên như Gabriel Péri, Jean Jaurès, Salvador Allende hay Pablo Neruda dần xuất hiện trong không gian đô thị các thành phố công nhân như biểu tượng của tinh thần chống phát xít, chống chiến tranh và đoàn kết quốc tế. Quảng trường Hồ Chí Minh cũng xuất hiện trong dòng chảy lịch sử ấy.
 |
| Quảng trường nằm đối diện một công viên lớn của thành phố. |
| Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp |
Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Pháp, bà Trần Thu Dung - nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa người Pháp gốc Việt và là tác giả cuốn sách “Dấu ấn Pháp – Việt qua tên những con đường” – cho biết nước Pháp có truyền thống đặt tên đường phố, với mỗi cái tên đều mang theo ký ức và chuyển tải một thông điệp lịch sử. Theo bà, tên đường cùng những tấm biển tên tạo thành một “bức tranh văn hóa” phản ánh những giá trị mà xã hội muốn đề cao.
Theo khảo cứu của bà Trần Thu Dung – hiện là Chủ tịch Hội Aurore - Ánh Sáng và cũng là Chủ tịch Câu lạc bộ yêu biển đảo Việt Nam tại Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong số rất ít nhân vật Việt Nam được đặt tên đường tại Pháp. Riêng tên Người hiện xuất hiện tại 8 tuyến đường và quảng trường, trong đó có 5 địa điểm tại nước Pháp lục địa và 3 địa điểm ở các vùng lãnh thổ hải ngoại.
 |
| Nhà văn Trần Thu Dung (thứ 2, trái sang) giới thiệu với người dân địa phương về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường mang tên Người. |
| Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp |
Theo bà Trần Thu Dung, việc tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn hiện diện trong không gian công cộng của nước Pháp sau nhiều thập niên không chỉ phản ánh dấu ấn lịch sử đặc biệt của Việt Nam trong thế kỷ XX, mà còn cho thấy sự trân trọng của một bộ phận người dân Pháp đối với những giá trị về độc lập dân tộc và khát vọng hòa bình mà Người đại diện. Chính sự hiện diện âm thầm nhưng bền bỉ ấy cũng khiến nhiều cư dân địa phương tại các thành phố có đường hoặc quảng trường mang tên Hồ Chí Minh luôn coi đây là một phần ký ức và bản sắc của nơi mình sinh sống.
Đối với bà Martine Panitier, một cư dân 68 tuổi sống nhiều năm tại Persan, quảng trường Hồ Chí Minh không chỉ là một địa danh quen thuộc của thành phố mà còn là biểu tượng của sự ghi nhớ và tri ân đối với những con người đã để lại dấu ấn trong lịch sử. Dù không hiểu thật sâu về Chủ tịch Hồ Chí Minh hay lịch sử Việt Nam, bà vẫn cảm nhận rằng việc một địa điểm tại Pháp mang tên Người chắc chắn xuất phát từ sự kính trọng và ghi nhận của địa phương đối với những giá trị mà Người đại diện.
 |
| Bà Martine Panitier, cư dân địa phương khẳng định, một địa điểm tại Pháp mang tên Người chắc chắn xuất phát từ sự kính trọng và ghi nhận của địa phương đối với những giá trị mà Người đại diện. |
| Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp |
Theo bà Martine, người dân cần quan tâm nhiều hơn tới lịch sử nơi mình sinh sống cũng như ý nghĩa phía sau những tên đường, quảng trường tưởng chừng rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Bà cho rằng việc tưởng nhớ những nhân vật có đóng góp cho cộng đồng và lịch sử là điều cần thiết, đồng thời cũng là cách để các thế hệ sau hiểu hơn về quá khứ. Qua hình dung của mình về Việt Nam, bà cảm nhận đây là một đất nước giàu bản sắc văn hóa và con người thân thiện. Với bà, quảng trường Hồ Chí Minh cũng là một “nhịp cầu nhỏ” giúp người dân Pháp hiểu hơn về Việt Nam và về một nhân vật lịch sử mà tên tuổi vẫn còn được trân trọng tại nước Pháp.
Về phần mình, bà Trần Thu Dung nhấn mạnh rằng việc nhiều địa phương tại Pháp lựa chọn tên Chủ tịch Hồ Chí Minh để đặt cho đường phố hay quảng trường không chỉ mang ý nghĩa vinh danh một vị lãnh tụ, mà còn gắn với cả một giai đoạn lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc trên thế giới. Theo bà, Việt Nam là một trong những quốc gia thuộc địa đầu tiên giành được độc lập và hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh từ lâu đã gắn liền với phong trào chống chủ nghĩa thực dân, chống chiến tranh và khát vọng hòa bình của nhiều dân tộc.
Bà Trần Thu Dung cho hay, tại nhiều thành phố có truyền thống cánh tả hoặc phong trào phản chiến mạnh, tên Hồ Chí Minh được xem như biểu tượng của tinh thần đấu tranh vì độc lập dân tộc và hòa bình. Theo bà, việc lưu giữ những tên đường hay quảng trường như quảng trường Hồ Chí Minh tại Persan không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm mà còn góp phần nhắc nhớ về lịch sử, về những biến động của thế giới cũng như giá trị của hòa bình trong xã hội hiện đại.
Bà cũng nhấn mạnh rằng việc ghi chép và bảo tồn ký ức lịch sử thông qua các địa danh công cộng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi lịch sử luôn vận động và có thể được nhìn nhận khác nhau theo từng giai đoạn. Chính vì vậy, những con đường hay quảng trường mang tên các nhân vật lịch sử cũng trở thành một phần ký ức tập thể, giúp các thế hệ sau hiểu hơn về những chặng đường đấu tranh của các dân tộc cũng như giá trị của hòa bình trong thế giới ngày nay.
 |
| Không gian xanh bao quanh quảng trường là nơi người dân địa phương nghỉ ngơi thư giãn. |
| Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp |
Ngày nay, Place Hô Chi Minh không mang dáng dấp của một quảng trường mang tính nghi lễ hay chính trị. Đó đơn giản là một phần rất đời thường của thành phố Persan, nơi trẻ em đi học mỗi sáng, người dân thong thả tản bộ sau giờ làm và những chuyến tàu vẫn đều đặn nối ngoại ô với thủ đô Paris. Thế nhưng, đối với nhiều người Việt Nam tại Pháp, sự hiện diện lặng lẽ của cái tên Hồ Chí Minh giữa lòng nước Pháp vẫn mang ý nghĩa đặc biệt.
Place Hô Chi Minh không chỉ gợi nhắc hành trình bôn ba tìm đường cứu nước của chàng thanh niên trẻ Nguyễn Ái Quốc tại Pháp từ năm 1911, mà còn phản chiếu một giai đoạn lịch sử khi hình ảnh Việt Nam từng trở thành biểu tượng của phong trào giải phóng dân tộc trong mắt nhiều tầng lớp nhân dân Pháp. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng giữa một góc nhỏ bình yên của thành phố Persan, cái tên Hồ Chí Minh vẫn hiện diện như một nhắc nhớ âm thầm về lịch sử, về tình đoàn kết giữa các dân tộc và về khát vọng hòa bình mà con người ở bất cứ nơi đâu đều luôn hướng tới./.
