| Chìa khóa để Việt Nam vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới |
Trong bài nói chuyện tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ I Hội Phổ biến khoa học, kỹ thuật Việt Nam năm 1963, Người nhấn mạnh: “Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống của nhân dân, bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi”. Đồng thời khẳng định: “Nhiệm vụ của khoa học, kỹ thuật là cực kỳ quan trọng, cho nên mọi ngành, mọi người đều phải tham gia công tác khoa học, kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động, sản xuất ra nhiều của cải vật chất, để xây dựng chủ nghĩa xã hội thắng lợi”.
Quan điểm của Bác có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi mà Đảng và Nhà nước ta xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược và là động lực tăng trưởng mới của quốc gia.
Và sự ra đời của Nghị quyết số 57-NQ/TW với một loạt các quy định nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học được thể hiện tối đa năng lực đã trở thành “chìa khóa vàng”, là yếu tố sống còn để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng hùng cường và thịnh vượng của dân tộc.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Dương Minh Hải- Đại học Quốc gia Singapore: Lấy ví dụ trước đây áp lực nghiên cứu là phải thành công khiến các nhà khoa học ngại dấn thân vào các đề tài đột phá nhưng rủi ro cao. Nghị quyết 57 đã bắt đầu thay đổi tư duy này, cho phép hoạch toán rủi ro như phần tất yếu của đổi mới sáng tạo, hoặc lần đầu chúng ta sự nhen nhóm của hình thức thử nghiệm dạng Sandbox cho phép một số cơ chế pháp lý liên quan đến các công nghệ mới như AI, Blockchain, Fintech được thí điểm có kiểm soát. Điều này khác hẳn quy trình hành chính pháp lý cũ kỹ trước kia”.
Việt Nam là một thị trường mới và giàu tiềm năng trong việc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, là môi trường thuận lợi cho việc đầu tư phát triển nghiên cứu khoa học công nghệ, với lực lượng các nhà khoa học có năng lực cao, được đào tạo từ nhiều nước phát triển. Tuy nhiên, dù lạc quan nhưng cũng cần hết sức thực tế khi đánh giá những thách thức mà Việt Nam cần vượt qua để đạt được sự đột phá như kỳ vọng.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Dương Minh Hải- Đại học Quốc gia Singapore: Thứ nhất là độ trễ của chính sách sẽ dẫn đến không ít những xung đột giữa luật hiện hành và chủ trương mới. Thứ hai là hiện tượng chảy máu chất xám vẫn là bài toán nan giải. Thứ ba là mối liên kết Viện – Trường – Doanh nghiệp hiện vẫn ở trạng thái rời rạc và thiếu chiều sâu. Bên cạnh đó điểm nghẽn pháp lý trong định giá tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước khiến việc chuyển giao công nghệ gặp nhiều khó khăn. Hệ quả là doanh nghiệp vẫn chọn nhập khẩu công nghệ trọn gói trong khi nhiều nghiên cứu của Việt Nam vẫn còn nằm lại trong ngăn kéo vì thiếu cơ chế thị trường chuyên nghiệp
Để hiện thực hóa khát vọng hóa rồng về công nghệ và trở thành mắt xích không thể thiếu trên bản đồ thế giới, Việt Nam đang thực hiện một cuộc “cách mạng kép”: vừa đột phá triệt để về thể chế nội tại, theo đó gỡ bỏ tư duy “quản lý” để chuyển sang “điều phối” và hướng tới mục đích “kiến tạo”, vừa định vị lại tư duy ngoại giao công nghệ theo hướng chủ động đóng góp trực tiếp vào nỗ lực chung của nhân loại. Khi đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là chìa khóa để Việt Nam và khu vực cùng tiến tới một tương lai thịnh vượng, ổn định và phát triển bền vững./.
Ngọc Lan - Bích Hảo
