Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, vẫn còn hàng nghìn liệt sĩ đang yên nghỉ trong những phần mộ chưa mang tên và nhiều đồng đội vẫn nằm lại đâu đó trên các chiến trường xưa. Mỗi phần mộ vô danh là một câu chuyện còn dang dở, mỗi hài cốt chưa được tìm thấy là nỗi trăn trở chưa nguôi của những người ở lại. Tại thành phố Huế, Chiến dịch “500 ngày đêm” đang nối dài hành trình tri ân bằng nỗ lực tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính các liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.
 |
| Lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Huế. |
| Ảnh: Mai Trang - TTXVN |
* Tìm lại tên cho những người ngã xuống
Giữa những hàng thông xanh, Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Huế vẫn lặng lẽ lưu giữ ký ức về hàng nghìn người con đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc. Trên những tấm bia đã bạc màu thời gian, nhiều dòng chữ chỉ còn lại hai chữ “Vô danh”. Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, tên tuổi, quê quán và thân nhân của nhiều liệt sĩ vẫn chưa thể xác định.
Hiện nay, trên địa bàn thành phố Huế có 40 nghĩa trang liệt sĩ thuộc 20 xã, phường với hơn 7.000 phần mộ cần được lấy mẫu để giám định ADN. Riêng Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Huế có gần 1.460 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, phân bố trên 14 khu vực khác nhau.
Những ngày này, tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Huế, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành phố phối hợp với UBND phường An Cựu triển khai công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính phục vụ giám định ADN. Hoạt động nằm trong Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” do Chính phủ phát động, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ là một quy trình khoa học nghiêm ngặt, từ khâu xác định vị trí mộ, đối chiếu hồ sơ, khai quật, lựa chọn mẫu, gắn mã số, chụp ảnh, lập biên bản đến đóng gói, bàn giao và lưu trữ đều được thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật do Bộ Quốc phòng ban hành.
Mỗi phần mộ đều được đối chiếu nhiều lần để bảo đảm không xảy ra nhầm lẫn. Các tổ công tác tiến hành ghi nhận đầy đủ thông tin, số hóa dữ liệu, lưu trữ hồ sơ điện tử nhằm phục vụ công tác quản lý và giám định ADN về sau. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, hài cốt liệt sĩ được an táng lại trang trọng, nguyên trạng khu vực mộ được hoàn trả như ban đầu.
 |
| Dưới cái nắng gay gắt của mùa hè xứ Huế, những cán bộ, chiến sĩ tham gia lấy mẫu vẫn miệt mài làm việc từ sáng sớm đến chiều muộn |
| Ảnh: Mai Trang - TTXVN |
Dưới cái nắng gay gắt của mùa hè xứ Huế, những cán bộ, chiến sĩ tham gia lấy mẫu vẫn miệt mài làm việc từ sáng sớm đến chiều muộn. Ai cũng hiểu rằng phía sau mỗi mẫu vật là một hy vọng đoàn tụ, là khát vọng tìm lại người thân của biết bao gia đình liệt sĩ trên khắp mọi miền đất nước. Trung tá chuyên nghiệp Thái Sử Quân, Bệnh xá Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế cho biết, trước khi triển khai nhiệm vụ, anh đã được tập huấn chuyên sâu tại Hà Nội để hướng dẫn lại cho lực lượng tại cơ sở. Vì tình đồng chí, đồng đội nên các anh thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất, không bỏ sót bất kỳ công đoạn nào và bảo đảm đúng quy trình kỹ thuật. Chiến dịch có ý nghĩa rất sâu sắc, không chỉ góp phần tìm lại danh tính các liệt sĩ mà còn giúp nhiều gia đình tìm lại người con, người chồng, người cha của mình.
Theo Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế, sau khi hoàn thành việc lấy mẫu tại nghĩa trang liệt sĩ điểm ở xã Phong Mỹ, các lực lượng chức năng đã tổ chức rút kinh nghiệm và triển khai đồng loạt trên toàn địa bàn. Đến nay, thành phố đã thực hiện lấy mẫu tại 6/40 nghĩa trang liệt sĩ theo kế hoạch. Do đặc thù thời tiết tại Huế thường xuất hiện mưa lớn, ngập lụt từ cuối tháng 8 hằng năm, Ban Chỉ đạo 515 thành phố ưu tiên triển khai trước tại các nghĩa trang nằm ở khu vực có nguy cơ ngập úng nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện. Để khắc phục điều kiện thời tiết nắng nóng, lực lượng làm nhiệm vụ chủ yếu tranh thủ làm việc vào sáng sớm hoặc chiều muộn, vừa bảo đảm sức khỏe, vừa giữ tiến độ công việc.
Đại tá Hà Văn Ái, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế chia sẻ, mục tiêu đặt ra là hoàn thành việc lấy mẫu tại toàn bộ 40 nghĩa trang trước mùa mưa năm nay. Sau đó, toàn bộ mẫu ADN sẽ được chuyển về cơ quan chuyên môn để phân tích, đối chiếu với cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ do Ban Chỉ đạo quốc gia quản lý. Đó là hành trình khoa học đầy kiên trì nhằm từng bước trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.
*Những cuộc kiếm tìm chưa khép lại
 |
| Công tác lấy mẫu và số hóa hài cốt nhằm xác định danh tính các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Huế. |
| Ảnh: Mai Trang - TTXVN |
Nếu việc lấy mẫu ADN là hành trình trả lại tên tuổi cho những người đã được đưa về nghĩa trang, thì một nhiệm vụ không kém phần gian nan của Chiến dịch 500 ngày đêm là tìm kiếm những đồng đội vẫn còn nằm lại đâu đó trên chiến trường xưa. Tại Huế, nơi từng diễn ra những trận chiến khốc liệt nhất trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn đang được triển khai khẩn trương.
Đầu tháng 6/2026, một nguồn tin quan trọng được cung cấp cho lực lượng chức năng. Ông Lê Văn Lượt, trú tại phường Xuân Phú, cho biết khi còn nhỏ đã cùng cha chứng kiến khoảng 10 đến 15 thi thể bộ đội Việt Nam được chôn xuống một hố bom gần khu vực cửa Chánh Tây, thuộc khu vực ngã tư Thái Phiên - Tôn Thất Thiệp ngày nay. Vị trí nằm cách cửa Chánh Tây khoảng vài mét về phía Nam và chưa từng được khai quật.
Qua nghiên cứu, Đội Quy tập 192 (Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế) nhận định đây là nguồn tin có độ tin cậy cao, nhiều chi tiết trùng khớp với nhật ký tác chiến của Trung đoàn 6, Quân khu Trị Thiên. Ban Chỉ đạo 515 thành phố Huế đã nhiều lần tổ chức khảo sát thực địa, tiếp xúc nhân chứng và phát tờ rơi kêu gọi người dân cung cấp thông tin.
Kết quả xác minh cho thấy nhiều người dân địa phương xác nhận sau Tết Mậu Thân 1968 từng chứng kiến việc chôn cất tập thể tại khu vực này. Đặc biệt, có bốn nhân chứng cho biết họ tận mắt thấy xe ủi san lấp hố bom sau khi chôn các thi thể. Không chỉ vậy, hai cán bộ từng tham gia tiếp quản địa bàn sau năm 1975 cũng khẳng định nơi đây trước kia tồn tại một hố bom lớn, dấu tích chiến tranh vẫn còn hiện diện trên tường thành khu vực cửa Chánh Tây trước khi được trùng tu.
Những thông tin ấy mở ra thêm hy vọng cho hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ còn thất lạc.
Theo ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế, thành phố đang triển khai chiến dịch với quyết tâm rất cao, đồng thời huy động tối đa các nguồn lực để xác minh, rà soát và tìm kiếm.
“Thông qua công tác tuyên truyền, nhiều nhân chứng đã cung cấp những thông tin rất giá trị về các địa điểm chôn cất liệt sĩ tập thể. Chúng tôi đang kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để xác minh, đánh giá và xây dựng phương án tìm kiếm khoa học, chính xác nhất có thể”, ông Mạnh cho biết.
 |
| Ban Chỉ đạo 515 thành phố Huế họp bàn kế hoạch xác minh nguồn tin mộ tập thể và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực cửa Chánh Tây, Kinh thành Huế. |
| Ảnh: Mai Trang - TTXVN |
Theo lãnh đạo thành phố, từ sự hỗ trợ của Ban Chỉ đạo quốc gia và các đối tác quốc tế, Huế đã tiếp cận được một số bản đồ chiến sự do phía Hoa Kỳ lưu giữ. Sau quá trình phiên dịch và nghiên cứu, các tài liệu này cho thấy nhiều khu vực quanh Đại Nội từng là chiến trường đặc biệt ác liệt trong Tết Mậu Thân 1968. Những dữ liệu lịch sử này đang được đối chiếu với lời kể nhân chứng và các hồ sơ quân sự nhằm xác định những địa điểm có khả năng cao còn hài cốt liệt sĩ.
Đại tá Hà Văn Ái, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế cho biết, chiến dịch lần này không chỉ dựa vào ký ức của nhân chứng mà còn kết hợp nhiều phương pháp khoa học hiện đại.
Theo ông, lực lượng chức năng đang nghiên cứu khả năng sử dụng máy siêu âm lòng đất để rà soát tại những vị trí có nguồn tin đáng tin cậy, tương tự như các mô hình đã được triển khai ở Thành phố Hồ Chí Minh và Kon Tum. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để phân tích, khoanh vùng và nâng cao hiệu quả tìm kiếm.
Vừa qua, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Nguyễn Văn Mạnh có công văn gửi Ban Chỉ đạo Quốc gia về Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đề nghị quan tâm hỗ trợ máy ra- đa xuyên đất và ê kíp vận hành để khảo sát đánh giá thông tin mộ liệt sĩ tập thể trên địa bàn thành phố. Sau khi được hỗ trợ và tổng hợp các tư liệu, xây dựng kế hoạch, Ban Chỉ đạo 515 thành phố sẽ triển khai khảo sát, tìm kiếm ở vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ tại cửa Chánh Tây, cửa Hậu, cửa Hữu, sân bay Tây Lộc cũ thuộc Kinh thành Huế trong thời gian sớm nhất.
Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước hòa bình, nhiều nhân chứng đã già yếu, nhiều dấu tích chiến tranh bị thời gian và quá trình đô thị hóa xóa nhòa. Thế nhưng, hành trình tìm kiếm và xác định danh tính các liệt sĩ tại Huế vẫn đang được tiếp nối. Trong các nghĩa trang, những mẫu ADN được thu thập, lưu giữ cẩn trọng; ngoài thực địa, công tác khảo sát, xác minh vẫn được triển khai khẩn trương. Tất cả đều hướng tới mục tiêu thiêng liêng: trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh, giúp các gia đình vơi bớt nỗi đau và khép lại những cuộc chờ đợi kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Đó cũng chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhất của Chiến dịch 500 ngày đêm – hành trình tri ân bằng trách nhiệm, khoa học và bằng cả lòng biết ơn đối với những người đã nằm lại cho hòa bình hôm nay./.
