Theo Giáo sư Khúc Cường, xét trong tổng thể bối cảnh quốc tế và trong nước, Việt Nam hiện đã vươn lên trở thành một quốc gia có vị thế ngày càng cao tại Đông Nam Á. Với quy mô dân số khoảng 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, tốc độ đô thị hóa nhanh và nền tảng ổn định chính trị – xã hội, Việt Nam sở hữu những điều kiện thuận lợi cho phát triển trung và dài hạn.
Ông nhấn mạnh rằng trong giai đoạn từ Đại hội XII đến Đại hội XIII, Việt Nam đã ghi dấu ấn là một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động nhất khu vực, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, năng lực cạnh tranh quốc gia từng bước được nâng cao.
Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Kinh tế thế giới đang đối mặt những biến động phức tạp, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, trong khi xung đột khu vực và bất ổn địa chính trị diễn biến khó lường. Trong bối cảnh đó, theo Giáo sư Khúc Cường, Việt Nam – với tư cách là một nền kinh tế mới nổi quan trọng và là mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) – cần có những lựa chọn chiến lược phù hợp để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao chất lượng phát triển.
 |
| Giáo sư Khúc Cường cho rằng Việt Nam hoàn toàn có khả năng đạt được mục tiêu tăng trưởng 10% trong tương lai. |
| Ảnh: Quang Hưng - PV TTXVN tại Trung Quốc |
Một trong những vấn đề được Giáo sư Khúc Cường đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Theo ông, để vượt qua mô hình phát triển dựa chủ yếu vào quy mô và lao động giá rẻ, đồng thời tránh rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”, Việt Nam cần tập trung nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng của nền kinh tế.
Giáo sư Khúc Cường nhận định: “Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy, yếu tố then chốt quyết định thành công của quá trình chuyển đổi là khả năng chiếm lĩnh các đỉnh cao công nghệ và làm chủ đổi mới sáng tạo”. Ông cho rằng định hướng phát triển mà Việt Nam xác lập từ sau Đại hội XIII – lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu – là phù hợp với xu thế chung của thế giới và sát với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Phân tích sâu hơn về nền tảng phát triển, Giáo sư Khúc Cường đánh giá Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế quan trọng. Trước hết là tỷ lệ phổ cập Internet đạt khoảng 80% dân số – một “điểm bùng phát” cho sự phát triển của kinh tế số và kinh tế nền tảng.
 |
| Máy móc, nhân lực được huy động thi công hạng mục cầu Rào Cái (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh). |
| Ảnh: Hữu Quyết/TTXVN |
Dẫn kinh nghiệm từ Trung Quốc, ông cho biết khi tỷ lệ sử dụng Internet vượt 70%, nền kinh tế Internet sẽ bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh. Hiện nay, tỷ lệ này tại Trung Quốc đã vượt 90%, trong đó giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất chính là khi phổ cập Internet tăng từ 70% lên trên 90%. Theo ông, Việt Nam đang đứng đúng tại thời điểm bản lề này. Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam đang được mở rộng nhanh chóng, góp phần hình thành lực lượng lao động trẻ có khả năng tiếp cận công nghệ cao. Việt Nam cũng đang đẩy mạnh cải cách giáo dục, định hướng đào tạo nhân lực cho các ngành công nghệ tương lai như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh và kinh tế số.
Đáng chú ý, Việt Nam đã triển khai nhiều mô hình đào tạo mới, trong đó có chương trình thạc sĩ 2 năm gắn với thực tập tại doanh nghiệp, đồng thời ban hành chính sách thu hút nhân tài, đặc biệt là trí thức Việt Nam ở nước ngoài thông qua cơ chế thị thực dài hạn. Theo Giáo sư Khúc Cường, những chính sách này cho thấy tầm nhìn dài hạn và sự chuẩn bị bài bản cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Ở góc độ khu vực, Giáo sư Khúc Cường cho rằng một thị trường chung Đông Á quy mô lớn đang dần hình thành trên thực tế. Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy, những nền kinh tế đạt trình độ cao đều gắn liền với các thị trường khu vực rộng lớn, như Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) hay thị trường chung Liên minh châu Âu (EU).
 |
| Đà Nẵng đặt mục tiêu trở thành thành phố đáng đến, đáng sống, đáng đầu tư hàng đầu khu vực. |
| Ảnh: Ánh Dương/TTXVN |
Hiện nay, không gian kinh tế kết hợp giữa Trung Quốc, ASEAN, Việt Nam cùng Nhật Bản và Hàn Quốc về thực chất đã hình thành và vận hành ngày càng hiệu quả. Trong bối cảnh Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh chiến lược “Trung Quốc + 1”, Giáo sư Khúc Cường cho rằng Việt Nam có nhiều cơ hội để tận dụng làn sóng dịch chuyển đầu tư và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo ông, Trung Quốc và Việt Nam có nhiều điểm tương đồng về văn hóa, điều kiện phát triển và thể chế chính trị. Việc tăng cường hợp tác song phương cũng như hợp tác trong khuôn khổ ASEAN và Đông Á sẽ giúp các nền kinh tế trong khu vực nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Liên quan mục tiêu tăng trưởng cao được thảo luận trước thềm Đại hội XIV, Giáo sư Khúc Cường cho rằng mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% là rất tham vọng, song không phải không có cơ sở. Theo số liệu công bố, trong 3 quý đầu năm, tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam đạt khoảng 7,5% – một kết quả đáng khích lệ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Theo ông, điều quan trọng hơn là những thay đổi mang tính cấu trúc trong định hướng chính sách. Một điểm nhấn nổi bật là việc Việt Nam quyết định tăng mạnh tỷ trọng GDP dành cho khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ khoảng 0,5% trước đây lên 1,5% và được luật hóa.
Đặc biệt, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là hai cực tăng trưởng quan trọng, với yêu cầu dành khoảng 4% ngân sách cấp thành phố để đầu tư cho khu công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực. Theo Giáo sư Khúc Cường, đây là bước chuyển rất đáng chú ý, thể hiện sự sẵn sàng hy sinh lợi ích ngắn hạn để đầu tư cho năng lực phát triển dài hạn.
Đánh giá về công tác cải cách thể chế, Giáo sư Khúc Cường cho rằng việc Việt Nam đẩy mạnh tinh gọn bộ máy, cải cách hành chính và tái cơ cấu tổ chức trong thời gian qua là bước đi mang ý nghĩa chiến lược. Ngay cả tại các nền kinh tế phát triển, việc tinh giản bộ máy cũng luôn là thách thức lớn do liên quan đến lợi ích và cấu trúc quyền lực. Theo ông, việc Việt Nam kiên quyết chuyển từ mô hình quản lý cồng kềnh sang bộ máy tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả hơn sẽ giúp giảm chi phí xã hội, nâng cao năng lực điều hành và tạo dư địa cho phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
Tuy nhiên, Giáo sư Khúc Cường cũng chỉ ra những thách thức không nhỏ trong nhiệm kỳ tới. Kinh tế thế giới đang bước vào chu kỳ suy giảm, thị trường tài chính quốc tế biến động mạnh, xung đột khu vực gia tăng khiến “chiếc bánh kinh tế toàn cầu” có xu hướng thu hẹp. Trong bối cảnh đó, những nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam sẽ chịu áp lực lớn hơn.
Ở trong nước, cải cách sâu rộng luôn đi kèm khó khăn và đòi hỏi sự đồng thuận xã hội cao. Theo ông, việc Việt Nam kiên trì phòng, chống tham nhũng, cải cách cơ cấu và củng cố kỷ cương trong thời gian qua đã gửi đi thông điệp rõ ràng rằng cải cách phải đi đôi với ổn định.
Giáo sư Khúc Cường cũng đánh giá cao xu thế phát triển tích cực của quan hệ giữa hai Đảng, hai Nhà nước Việt Nam – Trung Quốc. Theo ông, lợi ích chung và mục tiêu phát triển của hai nước lớn hơn nhiều so với những khác biệt.
Trong bối cảnh mới, thay vì cạnh tranh, hai bên cần tập trung hợp tác trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, năng lượng, xây dựng thị trường khu vực và kết nối chuỗi cung ứng, qua đó đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển chung của khu vực Đông Á.
Giáo sư Khúc Cường bày tỏ tin tưởng Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ là một Đại hội có ý nghĩa đặc biệt, định hình chiến lược phát triển của Việt Nam trong nhiều năm tới, không chỉ có tác động sâu rộng trong nước mà còn lan tỏa tích cực ra khu vực và thế giới trong bối cảnh đầy biến động hiện nay./.
Công Tuyên – Quang Hưng
