 |
| Ông Nguyễn NGọc Tuấn, Phó Trưởng ban Ban Chính sách Chiến lược Trung ương. Ảnh: Thu Hằng/Bnews/vnanet.vn |
* Chuyển từ mở rộng đô thị sang phát triển theo chiều sâu
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho rằng, trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen, yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực của nền kinh tế. Đô thị cần là trung tâm của các hoạt động có giá trị gia tăng cao, nơi hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, công nghệ hiện đại và dịch vụ chất lượng cao.
Theo ông Tuấn, hệ thống đô thị cần góp phần giảm chi phí sản xuất, logistics, thúc đẩy phát triển dịch vụ và lan tỏa thành quả phát triển. Muốn vậy, cần chuyển đổi mô hình từ mở rộng quy mô sang nâng cao năng suất, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu, đồng thời thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn.
Đô thị hóa không đơn thuần là quá trình gia tăng dân số hay mở rộng diện tích xây dựng. Chất lượng phát triển đô thị có tác động trực tiếp đến năng suất nền kinh tế, hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống người dân.
Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ phát triển đô thị theo chiều rộng sang chiều sâu; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào đất đai, vốn đầu tư và mở rộng xây dựng sang mô hình dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Hệ thống đô thị cần được tổ chức theo mạng lưới, đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng, phát huy vai trò dẫn dắt của các đô thị lớn, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế. Các đô thị vừa và nhỏ cần có định hướng phát triển phù hợp với lợi thế đặc thù, tránh đầu tư dàn trải hoặc phát triển theo những mô hình thiếu tính liên kết.
Về quy hoạch, ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho rằng cần nghiên cứu, làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn của các mô hình đô thị xanh, thông minh, sinh thái, đổi mới sáng tạo, đa trung tâm và đô thị phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Đối với đô thị ven biển, đô thị cảng và trung tâm logistics, việc tổ chức không gian cần gắn với chiến lược phát triển kinh tế biển, hình thành các cực tăng trưởng có khả năng liên kết, bổ trợ chức năng cho nhau. Lợi thế về đường bờ biển dài, hệ thống cảng biển, vịnh và đảo cần được khai thác để phát triển các trung tâm kinh tế có sức lan tỏa, đủ năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Quá trình này đồng thời phải bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và quốc phòng, an ninh.
Một yêu cầu khác là đổi mới quy hoạch phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi ranh giới hành chính thay đổi, quy hoạch cần được xây dựng thống nhất, tích hợp và phù hợp với không gian phát triển thực tế. Quản lý đô thị không thể chỉ dựa trên địa giới hành chính mà phải tính đến các mối liên kết về chức năng, hạ tầng và hoạt động kinh tế - xã hội giữa các khu vực.
Điều này đòi hỏi cơ chế điều phối đối với các công trình, dự án liên phường, xã và liên vùng; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền, nâng cao năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình.
Đề cập đến hợp tác trong đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhận định, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế, Việt Nam không chỉ cần tăng tốc đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn phải xác định đúng lĩnh vực, dự án ưu tiên, bảo đảm các khoản đầu tư tạo ra giá trị bền vững lâu dài.
Theo đó, các quyết định đầu tư cần hướng tới nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu, thiên tai, ngập lụt và những đợt nắng nóng cực đoan. Hạ tầng cần bảo đảm khả năng bảo vệ cộng đồng, duy trì hoạt động giao thông, kinh doanh và các dịch vụ công cộng ngay cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
 |
| Ông Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng. Tác giả: Thu Hằng/Bnews/vnanet.vn |
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cũng lưu ý, chất lượng sống của người dân phải trở thành mục tiêu và thước đo của phát triển đô thị. Thành công của một đô thị không chỉ thể hiện qua quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng hay diện mạo kiến trúc mà còn được đánh giá bằng chất lượng môi trường, khả năng tiếp cận nhà ở, giao thông công cộng, dịch vụ thiết yếu, không gian xanh và cơ hội phát triển của người dân.
Do đó, bên cạnh phát triển các khu đô thị mới, cần quan tâm chỉnh trang, tái thiết đô thị hiện hữu, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm công bằng xã hội. Các dự án đầu tư phải được xem xét trên cả hiệu quả kinh tế - xã hội, chi phí vận hành và khả năng duy trì lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào quy mô vốn hoặc tốc độ xây dựng.
* Quản trị dựa trên dữ liệu, nâng cao khả năng chống chịu
Cùng với đổi mới quy hoạch, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị được xác định là những điều kiện quan trọng để đô thị tạo ra giá trị tăng trưởng mới.
Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đánh giá các đô thị giữ vai trò quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam. Bên cạnh giải pháp huy động vốn, bà nhấn mạnh vai trò của các bộ, ngành trong nâng cao năng lực lập kế hoạch đầu tư và quản lý chu trình dự án tại địa phương. Trong đó, Bộ Xây dựng cần xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật để các tỉnh, thành phố áp dụng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình tốt trong quản lý, triển khai dự án phát triển đô thị.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết, hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, phân loại đô thị và phát triển đô thị thông minh đang từng bước được hoàn thiện, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng.
 |
| Toàn cảnh diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026. Ảnh: Thu Hằng/Bnews/vnanet.vn |
Ngày 5/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Quyết định số 2116/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Định hướng này đặt ra yêu cầu chuyển từ quản lý đô thị chủ yếu theo phương thức xử lý sự vụ, ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đo lường hiệu quả bằng kết quả cụ thể.
Mục tiêu đến năm 2030 là 100% thành phố tổ chức xây dựng và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh, xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, từng bước hình thành nền tảng quản trị hiện đại, thống nhất và liên thông, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, phát triển đô thị thông minh không đơn thuần là đầu tư công nghệ, xây dựng trung tâm điều hành hay triển khai phần mềm mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức quản trị, giải quyết những vấn đề thực tiễn, nâng cao chất lượng dịch vụ và đời sống người dân.
Để thực hiện mục tiêu này, cần xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị thống nhất, có khả năng kết nối, chia sẻ giữa các ngành và các cấp. Các công nghệ như hệ thống thông tin địa lý, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo có thể được ứng dụng trong quy hoạch, quản lý đất đai, giao thông, môi trường và cung cấp dịch vụ công. Cùng với đó là cơ chế quản trị dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin, an ninh dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
Bên cạnh chuyển đổi số, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đô thị. Các đô thị, đặc biệt tại khu vực ven biển và đồng bằng, đang đối mặt với nhiều rủi ro từ thiên tai, ngập lụt, xâm nhập mặn, sạt lở và ô nhiễm môi trường.
Ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho rằng, yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu cần được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư và quản lý phát triển. Việc xây dựng hạ tầng xanh, hạ tầng có khả năng chống chịu và giao thông xanh cần triển khai đồng bộ với các giải pháp bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó rủi ro. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực, tiếp cận tài chính xanh và các công cụ quản lý rủi ro để hỗ trợ địa phương thực hiện mục tiêu phát triển bền vững.
Một điểm nghẽn khác là cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực. Theo lãnh đạo Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, cần hoàn thiện thể chế về quy hoạch, đất đai, đầu tư và tài chính; thúc đẩy hợp tác công tư, phát triển các công cụ tài chính đô thị và nghiên cứu cơ chế khai thác hợp lý giá trị gia tăng từ đất đai, hạ tầng để tái đầu tư.
Việc khai thác nguồn lực phải bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Phân cấp, phân quyền cũng cần đi đôi với nâng cao năng lực quản trị, điều phối liên ngành, liên vùng và trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.
Đáng chú ý, phương thức đánh giá chất lượng đô thị hóa cần được đổi mới. Thay vì chủ yếu dựa vào quy mô dân số, diện tích hoặc tốc độ mở rộng xây dựng, hệ thống chỉ tiêu cần chú trọng năng suất lao động, hiệu quả sử dụng đất, hiệu quả đầu tư, mức độ đổi mới sáng tạo, chất lượng môi trường và chất lượng sống. Đây là cơ sở để đánh giá thực chất đóng góp của đô thị đối với tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trên cơ sở kết quả giám sát Nghị quyết và Kết luận của Bộ Chính trị, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương sẽ hoàn thiện báo cáo trình Bộ Chính trị, đề xuất những định hướng mới cho giai đoạn tiếp theo. Các kiến nghị tại diễn đàn và những mô hình đã được kiểm chứng sẽ được tổng hợp, nghiên cứu để tham mưu, đề xuất nhân rộng.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, tương lai đô thị Việt Nam không chỉ được quyết định bởi những công trình được xây dựng mà còn phụ thuộc vào tầm nhìn phát triển, chất lượng thể chế, phương thức quản trị và các giá trị bền vững được kiến tạo. Mỗi đô thị cần trở thành một không gian phát triển năng động, một động lực tăng trưởng mới, đồng thời là môi trường sống an toàn, xanh, thông minh và giàu bản sắc, nơi người dân vừa là trung tâm, chủ thể, vừa là người thụ hưởng thành quả phát triển.
