 |
| Việc khai thác hiệu quả hơn năng lực của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa được xem là một trong những yêu cầu then chốt. Ảnh minh họa |
Chiếm hơn 95% số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu được tiếp thêm nguồn lực sẽ trở thành động lực quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, việc khai thác hiệu quả hơn năng lực của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa được xem là một trong những yêu cầu then chốt.Thực tế, đây là khu vực chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, năng lực quản trị, đổi mới công nghệ và tham gia chuỗi giá trị còn nhiều điểm nghẽn. Nếu không có chính sách hỗ trợ đủ mạnh, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa khó có thể phát huy hết vai trò trong mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, nâng cao năng suất và đóng gó vào mục tiêu tăng trưởng cao.
Chia sẻ tại Hội thảo “Chuyển đổi mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” do Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức mới đây, PGS.TS Lưu Quốc Đạt - Trường Đại học Kinh tế chỉ ra một thực trạng không còn mới nhưng vẫn mang tính thời sự trong bức tranh doanh nghiệp Việt Nam: số lượng doanh nghiệp đang hoạt động còn thấp so với quy mô dân số và so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Theo PGS.TS Lưu Quốc Đạt, hiện Việt Nam có khoảng hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Dù tốc độ gia nhập thị trường của khu vực doanh nghiệp thời gian gần đây có nhiều tín hiệu tích cực, nhất là kể từ khi Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, song quy mô doanh nghiệp vẫn còn khá khiêm tốn.
Cụ thể, mật độ doanh nghiệp tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 10 doanh nghiệp trên mỗi 1.000 dân, thấp hơn nhiều so với nhiều quốc gia trong khu vực và châu Á như Nhật Bản với 27 doanh nghiệp, Thái Lan 45 doanh nghiệp, Malaysia 32 doanh nghiệp và đặc biệt là Hàn Quốc với 130 doanh nghiệp trên 1.000 dân.Không chỉ hạn chế về số lượng doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực trong khu vực doanh nghiệp cũng còn khoảng cách nhất định so với các nước phát triển. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tại doanh nghiệp hiện chỉ đạt khoảng 29%; nếu tính cả lao động qua đào tạo nghề, tỷ lệ này đạt khoảng 70%. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, các tỷ lệ tương ứng lần lượt là 55% và 70%.
Những con số này cho thấy, dư địa phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam còn rất lớn. Nhưng để biến dư địa thành động lực tăng trưởng, vấn đề không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp, mà còn phải nâng được năng lực thực chất của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Hiện nay, có tới 95% doanh nghiệp đang hoạt động là doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ. Đây vừa là lực lượng đông đảo nhất của nền kinh tế, vừa là khu vực còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn, công nghệ, thông tin thị trường, nhân lực chất lượng cao và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở góc nhìn khác, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Trên 95% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó khoảng 70% có quy mô dưới 10 lao động.
“Với quy mô quá nhỏ, doanh nghiệp không thể đầu tư đủ lớn để đổi mới công nghệ. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu đã giảm từ 35% vào năm 2009 xuống chỉ còn 18% vào năm 2023” - ông Đậu Anh Tuấn thông tin.
Nhận định này cho thấy một điểm nghẽn quan trọng: nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa không lớn lên về năng lực, không cải thiện khả năng kết nối, đổi mới công nghệ và tham gia chuỗi giá trị, mục tiêu tăng trưởng 2 con số sẽ thiếu một nền tảng đủ rộng từ khu vực sản xuất, kinh doanh trong nước.
Theo TS. Lương Thanh Hà, giảng viên Học viện Ngân hàng, sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp luôn là nền tảng quan trọng trong quá trình phát triển của mọi quốc gia. Với Việt Nam, khi doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế, việc hỗ trợ khu vực này không chỉ mang ý nghĩa phát triển doanh nghiệp đơn thuần, mà còn là giải pháp quan trọng để mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài.Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng 2 con số, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được nhìn nhận như một nguồn lực tăng trưởng cần khai thác mạnh mẽ hơn.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia đi trước cho thấy, để phát triển kinh tế, cần quan tâm phát triển khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điển hình là Nhật Bản, trong giai đoạn phát triển thần kỳ từ năm 1955 - 1973, Chính phủ Nhật Bản đã khuyến khích hình thành các doanh nghiệp lớn để hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy gắn kết quan hệ giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.
“Nhật Bản sớm nhận ra tầm quan trọng của doanh nghiệp SME. Biết được 3 điểm yếu cơ bản của SME là thiếu nguồn lực, khó tiếp cận vốn vay và không có khả năng thu thập phân tích thông tin, nhà nước đã lập ra các định chế giúp SME giải quyết cả 3 vấn đề đó. Đáng chú ý, ngay cả những doanh nghiệp siêu nhỏ dưới 10 người, có tới 75% vốn vay là từ ngân hàng, vốn phi chính thức chỉ có 25%” - Phó Tổng Thư ký VCCI nêu ví dụ.
Qua đó có thể thấy, nếu những điểm nghẽn về vốn, công nghệ, thông tin và năng lực quản trị được tháo gỡ bằng các chính sách cụ thể, nhất quán và đủ mạnh, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược tăng trưởng. Khai thác hiệu quả năng lực của khu vực này sẽ giúp nền kinh tế mở rộng nền tảng tăng trưởng từ bên trong, thay vì chỉ dựa vào một số nhóm doanh nghiệp lớn.
Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp đang hoạt động sẽ, càng cần thêm những chính sách hỗ trợ đủ mạnh. Bởi đây chính là lực lượng đông đảo nhất của nền kinh tế, đồng thời là nguồn bổ sung quan trọng cho đội ngũ doanh nghiệp quy mô lớn trong tương lai.
Theo đó, trong giai đoạn tới, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được triển khai mạnh hơn theo hướng tạo thuận lợi cho tiếp cận vốn, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nhân lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước cũng như quốc tế. Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI, để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm cơ hội trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng./.
