 |
| Một góc Khu công nghiệp Biên Hòa (Đồng Nai). Ảnh: Danh Lam/TTXVN |
Theo Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), từ năm 2025, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) đã được áp dụng đầy đủ đối với các ngành thép, nhôm, xi măng và điện. Các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu các sản phẩm thuộc nhóm các mặt hàng này sẽ phải cung cấp các thông tin liên quan đến suất phát thải khí nhà kính trên đơn vị sản phẩm.
Theo đó, từ năm 2026 trở đi, Cơ chế CBAM sẽ chính thức thực hiện với nghĩa vụ xác minh dữ liệu phát thải và thanh toán chứng chỉ CBAM cho lượng phát thải khí nhà kính tích hợp của hàng hóa nhập khẩu vào EU. Theo đó, các nhà nhập khẩu hàng hóa vào EU sẽ đăng ký với cơ quan quản lý trong nước và mua chứng chỉ phát thải theo Cơ chế CBAM, nếu lượng khí thải có trong hàng hóa nhập khẩu vượt quá tiêu chuẩn của EU.
Các nhà nhập khẩu trong EU kê khai hàm lượng phát thải trong hàng hóa nhập khẩu và giao nộp số lượng chứng chỉ tương ứng của mỗi năm. Nếu nhà nhập khẩu có tài liệu chứng minh được giá carbon đã được thanh toán khi sản xuất hàng hóa đó, lượng phát thải tương ứng có thể được khấu trừ.
Cùng với Cơ chế CBAM, các cam kết RE100 (sáng kiến toàn cầu yêu cầu doanh nghiệp sử dụng 100% năng lượng tái tạo) của những tập đoàn đa quốc gia như: Samsung, Apple, Intel… đang tạo sức ép ngày càng lớn lên chuỗi cung ứng tại các khu công nghiệp. Thực tế cho thấy, khoảng 80% doanh nghiệp FDI ưu tiên lựa chọn các khu công nghiệp có hạ tầng năng lượng xanh.
Hiệp hội Năng lượng Việt Nam dự báo, đến năm 2030, nhu cầu điện năng lượng tái tạo tại các khu công nghiệp có thể chiếm khoảng 25 - 30% tổng phụ tải công nghiệp. Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ cần điện sạch mà cần các chứng chỉ thuộc tính năng lượng (Energy Attribute Certificates - EACs) để phục vụ báo cáo phát triển bền vững và kiểm kê phát thải.
Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách và Chiến lược Trung ương, các khu công nghiệp hiện là điểm đến của phần lớn dòng vốn đầu tư nước ngoài. Cụ thể, theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), tính đến cuối năm 2025, cả nước có trên 500 khu công nghiệp được thành lập, với tổng diện tích quy hoạch 145.000 ha. Tỷ lệ lấp đầy trung bình của các khu công nghiệp đang hoạt động đạt trên 75%.
Các khu công nghiệp đã và đang khẳng định vai trò là những trung tâm thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước, chiếm khoảng 35-40% tổng vốn FDI đăng ký tăng thêm của Việt Nam. Đặc biệt, trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, vốn FDI vào khu công nghiệp chiếm tỷ trọng rất cao, từ 70-80% tổng vốn đăng ký trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới về Cơ chế CBAM liên quan đến thị trường EU và cam kết RE100 (cam kết toàn cầu của doanh nghiệp về việc sử dụng 100% điện năng từ nguồn năng lượng tái tạo) từ các tập đoàn đa quốc gia. Đặc biệt, sau năm 2030, nhiều thị trường khác cũng dự kiến yêu cầu bắt buộc về chứng chỉ xanh trong khâu sản xuất, đòi hỏi các khu công nghiệp, khu kinh tế Việt Nam phải có sự chuyển động phù hợp, để khẳng định sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Theo ông Trương Khắc Nguyên Minh, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ Phần Prodezi Long An, chủ đầu tư khu công nghiệp Prodezi cho biết: Các FTA thế hệ mới cùng các cơ chế thương mại như Cơ chế CBAM của EU và các chuẩn mực ESG đang đặt ra yêu cầu ngày càng rõ ràng về minh bạch hóa và giảm phát thải khí nhà kính; truy xuất nguồn gốc nguyên vật liệu và chuỗi cung ứng; tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và áp dụng hạ tầng sản xuất tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên.
Trong quá trình làm việc với nhà đầu tư, đại diện khu công nghiệp Prodezi nhận thấy, nhu cầu thực tế ngày càng cụ thể hơn: không chỉ là hạ tầng chất lượng cao, mà còn cần điện ổn định, nước sạch, viễn thông tốc độ cao; không chỉ gần cảng hay đô thị lớn, mà phải bảo đảm nguồn nhân lực phù hợp; không chỉ ưu đãi thuế, mà cần các gói hỗ trợ phù hợp với từng ngành nghề. Nhiều doanh nghiệp tìm kiếm nhà xưởng xây sẵn, kết nối với tư vấn và nhà thầu uy tín, hỗ trợ thủ tục pháp lý nhanh chóng, hệ sinh thái xã hội đi kèm, tiếp cận vốn xanh, năng lượng tái tạo và đặc biệt quan tâm đến việc tham gia cộng sinh công nghiệp để tối ưu hóa dòng nguyên vật liệu, chất thải và năng lượng trong nội khu.
"Giá trị của khu công nghiệp không nằm ở diện tích đất cho thuê, mà ở khả năng kiến tạo hệ sinh thái giúp nhà đầu tư phát triển bền vững" - ông Trương Khắc Nguyên Minh khẳng định và cho rằng, đó là lý do, Prodezi xác lập mô hình khu công nghiệp sinh thái tích hợp với ba trụ cột: Hạ tầng thông minh - xanh - tuần hoàn; Hệ sinh thái hỗ trợ đầu tư và vận hành toàn diện; Không gian sản xuất bền vững - kết nối chuỗi giá trị, giúp doanh nghiệp "đến để ở lại" và cùng nhau phát triển lâu dài.
Ông Bạch Ngọc Tùng, Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Xây dựng ACUD Việt Nam; Phó Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng AIST cho rằng: Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, một kỷ nguyên phát triển kinh tế không thể tách rời khỏi trách nhiệm với môi trường và xã hội. Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hướng rõ ràng về việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030, chuyển từ tư duy "thu hút" sang "hợp tác" với các dòng vốn chất lượng cao.
Bối cảnh này đặt ra những thách thức chưa từng có đối với mô hình khu công nghiệp truyền thống của Việt Nam. Trong đó, sự thay đổi trong tiêu chí đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) hàng đầu thế giới hiện nay không chỉ quan tâm đến hiệu quả tài chính mà còn chịu áp lực to lớn từ cổ đông và người tiêu dùng về các cam kết ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị). Họ yêu cầu các địa điểm sản xuất phải có khả năng cung cấp năng lượng tái tạo, hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn tuần hoàn và minh bạch trong quản trị.
Cùng với đó, rào cản thương mại xanh: Các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như EU, Mỹ đang dựng lên các hàng rào kỹ thuật mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, Quy định chống phá rừng. Nếu các khu công nghiệp tại Việt Nam không chuyển đổi xanh, hàng hóa sản xuất tại đây sẽ mất khả năng cạnh tranh hoặc bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
"Các quốc gia lân cận như: Thái Lan, Indonesia, Malaysia đang đẩy mạnh các chính sách ưu đãi cho khu công nghiệp thông minh và xanh để thu hút dòng vốn FDI trong lĩnh vực bán dẫn, xe điện và năng lượng mới. Do đó, công cuộc chuyển mình sang mô hình Khu công nghiệp sinh thái không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành một xu thế tất yếu, một yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển bền vững của quốc gia", ông Bạch Ngọc Tùng cho hay./.
