Để đạt mục tiêu trên, các chuyên gia, nhà khoa học nhận định, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ “bốn nguyên tắc” cốt lõi mà Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đề ra để nền kinh tế không chỉ phát triển nhanh mà còn ổn định, bền vững.
 |
| Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV. |
| Ảnh: Thống Nhất/TTXVN |
* Không đánh đổi chất lượng, tính bền vững lấy tốc độ tăng trưởng
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hùng Cường, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, trong “bốn nguyên tắc” cốt lõi mà Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đề ra (Tăng trưởng thực chất; Kiên định nguyên tắc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đảm bảo các cân đối lớn; Tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công - tư, để gia tăng hiệu quả đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; Tăng trưởng kinh tế cao phải đảm bảo phục vụ lợi ích, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân và công bằng xã hội), nguyên tắc đầu tiên “Tăng trưởng thực chất, tức là không đánh đổi chất lượng, tính bền vững lấy tốc độ tăng trưởng đơn thuần” thể hiện quan điểm, tầm nhìn phải đảm bảo tính hài hòa, hợp lý của việc xác định mục tiêu tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn với mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn. Việt Nam không thể tiếp tục mô hình tăng trưởng dựa trên các động lực tăng trưởng truyền thống như khai thác tài nguyên và xuất thô, xuất khẩu hàng gia công, lắp ráp dựa trên lao động chi phí thấp, hay chủ yếu dựa vào đầu tư công trong điều kiện ngân sách nhà nước hạn hẹp hiện nay, mà phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và hàm lượng tri thức.
Với mục tiêu đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hùng Cường cho rằng, trong điều kiện nền kinh tế cũng như lực lượng doanh nghiệp chưa phục hồi sau giai đoạn suy thoái kinh tế, đứt gãy chuỗi cung ứng do hệ lụy của dịch COVID-19 làm ảnh hưởng lớn đến nguồn thu ngân sách, trong khi Chính phủ vẫn phải đảm bảo cho an sinh xã hội, áp lực của đầu tư công lên ngân sách nhà nước là rất lớn.
Vì vậy, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hùng Cường, Việt Nam cần có thêm nhiều công trình, hạ tầng kinh tế trọng điểm, hiện đại, đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Theo đó, giải pháp có tính căn cơ, hợp lý nhất là tăng cường sử dụng vốn nhà nước như đầu tư mồi, phát huy hiệu quả mô hình hợp tác công – tư trong đầu tư các công trình trọng điểm, có tính lan tỏa phát triển mạnh. Điều quan trọng là cần phân loại từng công trình, xác định cơ chế, phương thức hợp tác công – tư phù hợp, đảm bảo tính hấp dẫn và độ tin cậy để thu hút sự quan tâm của đầu tư tư nhân.
 |
| Đề án Khu Kinh tế tự do Hưng Yên được định hướng phát triển thành trung tâm nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ sản xuất công nghiệp, công nghệ cao, năng lượng mới, dịch vụ vận tải, logistics, cảng biển, sân bay, đô thị nghỉ dưỡng, giải trí. |
| Ảnh minh họa: TTXVN phát |
Trước áp lực rất lớn đặt lên vai các ngành chủ lực và vùng kinh tế trọng điểm, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là thể chế. Để tháo gỡ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hùng Cường đề xuất Nhà nước cần xây dựng cơ chế Sandbox, áp dụng mô hình thí điểm cho các đặc khu kinh tế, vùng kinh tế trọng điểm, cho phép các dịch vụ, mô hình kinh doanh mới vận hành vượt ra ngoài các quy định hiện hành để tạo sự bứt phá. Các bộ, ngành và địa phương cần nâng cao hiệu quả các chương trình, quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất. Cùng với đó, minh bạch hợp tác công - tư (PPP) như xây dựng khung pháp lý đặc thù, rõ ràng cho từng công trình để tạo niềm tin tuyệt đối cho nhà đầu tư.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hùng Cường khẳng định, việc thực thi “bốn nguyên tắc” cốt lõi đòi hỏi sự nhạy bén của Chính phủ trong việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ. Mục tiêu là phải khơi thông dòng vốn vào nền kinh tế thực và khu vực sản xuất, tăng thu ngân sách nhưng vẫn bảo đảm "vững tay chèo" trong việc kiểm soát lạm phát, giữ vững ổn định vĩ mô và không ngừng nâng cao chất lượng sống cho nhân dân.
*Đưa sản phẩm khoa học thành hàng hóa quy mô lớn
Ấn tượng với nguyên tắc thứ ba nhấn mạnh “Tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công – tư để gia tăng hiệu quả đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam cho rằng, thực tế, nhiều viện nghiên cứu công lập của Việt Nam đang sở hữu những bộ gen quý nhưng thiếu nguồn lực thương mại hóa. Các viện nghiên cứu và nhà khoa học thường chỉ đủ nguồn lực triển khai mô hình trình diễn trên quy mô hẹp (5-10 ha). Chỉ khi có sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp, diện tích sản xuất mới có thể mở rộng lên hàng triệu ha, gắn liền với việc xây dựng thương hiệu quốc gia và quốc tế.
 |
| Các sản phẩm khoa học nhanh chóng đi vào thực tiễn |
| Ảnh minh họa: TTXVN phát |
Để các sản phẩm khoa học nhanh chóng đi vào thực tiễn, theo Giáo sư Trần Đình Long, cần một "cú hích" từ mô hình hợp tác công – tư bởi thực tế, doanh nghiệp rất cần nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống trang thiết bị và các phòng thí nghiệm trọng điểm từ phía các viện nghiên cứu để hiện thực hóa giá trị thương phẩm.
"Nếu sản xuất theo chuỗi giá trị và chú trọng chế biến sâu, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam không chỉ dừng lại ở con số hơn 72 tỷ USD (năm 2025) mà hoàn toàn có thể chạm mốc 3 con số (hàng trăm tỷ USD) trong tương lai", Giáo sư, Viện sĩ Trần Đình Long nêu ý kiến.
Những năm qua, ngành giống cây trồng Việt Nam đã ghi dấu ấn đậm nét trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu. Không chỉ sở hữu những giống lúa đạt danh hiệu gạo ngon nhất thế giới (năm 2019, 2023 và 2025), Việt Nam còn phát triển thành công nhiều giống lúa chất lượng cao, đẩy giá xuất khẩu lên tới 1.000 - 1.300 USD/tấn, gấp đôi so với mức giá bình quân thông thường. Tuy nhiên, có một thực tế là Việt Nam vẫn đang phải chi hàng tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu hạt giống rau, hoa và quả cao cấp.
Trước bối cảnh đó, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đình Long cho rằng, việc làm chủ các công nghệ chiến lược như công nghệ sinh học và chỉnh sửa gen là nhiệm vụ cấp bách. Mục tiêu trọng tâm là tạo ra các bộ giống không chỉ đảm bảo chất lượng vượt trội mà còn thích ứng tốt với biến đổi khí hậu, giảm chi phí đầu vào và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế.
Nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và tăng thu nhập cho nông dân, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đình Long đề xuất, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, đồng đầu tư cùng doanh nghiệp để nâng tầm giá trị nông sản; trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân: chuyển giao giống mới, cung cấp giải pháp kỹ thuật tổng hợp và bao tiêu sản phẩm, giúp ổn định giá thu mua cho người dân. Người nông dân không còn đơn độc mà có thể tham gia trực tiếp, trở thành “công nhân nông nghiệp" ngay tại các doanh nghiệp, tập đoàn sản xuất và chế biến lớn. Đây chính là lộ trình thực chất để vừa phát triển công nghiệp nông nghiệp, vừa đảm bảo lợi ích hài hòa và bền vững cho người lao động./.
