 |
| Hệ thống điện mặt trời áp mái - một giải pháp ESG trong vận hành, được giám sát và đánh giá hiệu quả thông qua dữ liệu năng lượng. Ảnh: Bnews/vnanet.vn |
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng là giải pháp then chốt để khai thác hiệu quả điện gió, điện mặt trời, nâng cao an ninh năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Cùng với hành lang pháp lý mới, công nghệ BESS (hệ thống pin lưu trữ) được kỳ vọng trở thành nền tảng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
*Gỡ nút thắt để giảm phát thải
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định phát triển năng lượng tái tạo là một trong những trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng. Đến năm 2030, năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) dự kiến chiếm khoảng 28 - 36% tổng công suất nguồn điện; riêng điện mặt trời đạt từ 46.459-73.416 MW. Cùng đó, nguồn lưu trữ năng lượng gồm hệ thống pin lưu trữ và thủy điện tích năng được định hướng phát triển với quy mô 10.000 - 16.300 MW, tạo nền tảng để hệ thống điện vận hành linh hoạt hơn.
Theo các chuyên gia, việc mở rộng quy mô điện gió và điện mặt trời không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn cung mà còn góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn điện sử dụng than và nhiên liệu hóa thạch - lĩnh vực đang phát thải lượng lớn khí nhà kính. Tuy nhiên, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, hệ thống điện cũng phải đối mặt với những thách thức mới do sản lượng phát điện phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.
Thực tế cho thấy điện mặt trời thường phát công suất cao vào khoảng giữa trưa, trong khi nhu cầu sử dụng điện lại tăng mạnh vào buổi tối. Khoảng chênh lệch giữa thời điểm phát điện và tiêu thụ khiến nhiều dự án phải cắt giảm công suất khi lưới điện không thể hấp thụ hết lượng điện phát ra. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư mà còn hạn chế khả năng thay thế các nguồn điện phát thải cao.
Nếu trước đây hệ thống điện truyền thống vận hành theo nguyên tắc điện được sản xuất đến đâu sử dụng đến đó thì công nghệ lưu trữ năng lượng đã tạo ra khả năng tích điện khi nguồn tái tạo dư thừa và phát trở lại khi nhu cầu tăng cao. Nhờ đó, lượng điện sạch được khai thác hiệu quả hơn, đồng thời giảm nhu cầu huy động các nguồn điện truyền thống trong giờ cao điểm. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng.
 |
| Cán bộ Điện lực Lai Châu lắp bảng điện cho nhà dân tại bản Huổi Lính, xã Mường Mô. Ảnh: Nguyễn Oanh - TTXVN |
Ông Trần Quốc Tâm, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện Liên Thành Việt Nam (LITHACO) cho rằng, BESS có thể được ví như “bộ nhớ” của hệ thống điện. Hệ thống lưu trữ lượng điện mặt trời phát dư vào ban ngày và cung cấp trở lại vào buổi tối hoặc khi phụ tải tăng cao, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác nguồn năng lượng tái tạo. BESS còn góp phần ổn định tần số, điện áp, giảm áp lực lên lưới truyền tải và tăng tính chủ động trong quản trị năng lượng của doanh nghiệp.
Các chuyên gia nhận định, nhu cầu điện của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới cùng với sự phát triển của trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), xe điện và các ngành công nghiệp công nghệ cao. Trong bối cảnh đó, đầu tư đồng bộ cho nguồn điện, lưới điện và hệ thống lưu trữ sẽ quyết định khả năng vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa giảm phát thải theo mục tiêu tăng trưởng xanh.
*Hướng tới hệ sinh thái năng lượng tuần hoàn
Bên cạnh vai trò nâng cao hiệu quả sử dụng điện sạch, lưu trữ năng lượng còn được đánh giá là mắt xích quan trọng trong xây dựng nền kinh tế carbon thấp. Khi nguồn điện tái tạo được lưu trữ và sử dụng hiệu quả hơn, lượng điện phải huy động từ các nhà máy nhiệt điện sẽ giảm, góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế tác động đến môi trường.
Tại tọa đàm “Pin có phải là dầu mỏ của thế kỷ XXI?” vừa diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia nhận định công nghệ lưu trữ năng lượng đang dần trở thành một thành phần thiết yếu của hệ thống năng lượng hiện đại. Nếu điện gió và điện mặt trời tạo ra nguồn điện sạch thì lưu trữ năng lượng là giải pháp giúp nguồn điện đó được sử dụng đúng thời điểm, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm lãng phí tài nguyên.
Theo PGS.TS Nguyễn Trung Kiên, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, pin lithium sắt phosphate (LFP) hiện là công nghệ được sử dụng phổ biến trong các hệ thống lưu trữ nhờ tuổi thọ khoảng 15 - 20 năm, độ an toàn cao và phù hợp với yêu cầu vận hành quy mô lớn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường, việc nghiên cứu các công nghệ pin mới, giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu chiến lược và nâng cao khả năng tái chế sẽ là xu hướng tất yếu.
Các chuyên gia cho rằng, phát triển BESS không chỉ dừng ở việc lắp đặt thiết bị mà cần tính đến toàn bộ vòng đời sản phẩm. Việc xây dựng hệ thống thu hồi, tái chế pin sau khi hết thời gian sử dụng sẽ giúp thu hồi các vật liệu như lithium, sắt, nhôm và đồng, giảm nhu cầu khai thác tài nguyên mới, hạn chế phát sinh chất thải và từng bước hình thành chuỗi sản xuất - sử dụng - tái chế theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Song song với tiến bộ công nghệ, hành lang pháp lý cho lĩnh vực lưu trữ năng lượng cũng đang từng bước được hoàn thiện. Theo nội dung tọa đàm, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 đã tạo cơ sở pháp lý cho hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, đồng thời mở ra khả năng kết hợp BESS với điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy thị trường lưu trữ năng lượng phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng điện sạch và giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia.
Theo đánh giá của các chuyên gia, chuyển đổi năng lượng không chỉ là thay thế dần nhiên liệu hóa thạch bằng điện gió, điện mặt trời mà còn là quá trình xây dựng một hệ sinh thái năng lượng bền vững, trong đó nguồn điện sạch, hệ thống lưu trữ, lưới điện thông minh và chuỗi tái chế vật liệu được phát triển đồng bộ. Khi các mắt xích này được hoàn thiện, hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ được nâng lên, lượng phát thải khí nhà kính tiếp tục giảm và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng được cải thiện.
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và Net Zero vào năm 2050, đầu tư cho lưu trữ năng lượng không chỉ mang ý nghĩa về công nghệ hay an ninh năng lượng mà còn góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và mở rộng dư địa phát triển năng lượng tái tạo. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống năng lượng phát thải thấp, phục vụ phát triển kinh tế bền vững trong những thập niên tới./.
