Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ vừa công bố Báo cáo đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn cầu, trong đó xác định Việt Nam là "quốc gia nước ngoài ưu tiên". Dư luận cho rằng đánh giá này là chưa khách quan và chưa đúng thực tế ở Việt Nam.
Đây là mức đánh giá cao nhất trong hệ thống phân loại của báo cáo, vốn được xây dựng nhằm xác định các đối tác thương mại mà phía Mỹ cho rằng chưa bảo đảm đầy đủ và hiệu quả việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, cách tiếp cận và kết luận của báo cáo này cần được nhìn nhận một cách toàn diện, khách quan và dựa trên thực tiễn. Những đánh giá mang tính áp đặt, thiếu cân nhắc đến bối cảnh phát triển và những nỗ lực cải cách sâu rộng của Việt Nam trong nhiều năm qua là chưa phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
 |
| Cục Sở hữu trí tuệ và Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) ký Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. |
| Ảnh: Thu Phương-TTXVN |
Trái ngược với một số nhận định trong báo cáo, Việt Nam đã xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Luật Sở hữu trí tuệ của Việt Nam được ban hành lần đầu năm 2005, sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và đặc biệt là năm 2022 với nhiều nội dung quan trọng. Lần sửa đổi gần đây đã cập nhật toàn diện các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, sáng chế, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý… nhằm phù hợp với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).
Đáng chú ý, Luật sửa đổi năm 2022 đã bổ sung nhiều cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số, tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trung gian, đồng thời siết chặt quy định về xử lý xâm phạm. Đây là bước tiến lớn trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản dưới luật như Nghị định 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả, Nghị định 65/2023/NĐ-CP về sở hữu công nghiệp… đã cụ thể hóa các quy định, tạo hành lang pháp lý rõ ràng và đồng bộ.
Ở cấp độ chính sách, chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược Sở hữu trí tuệ đến năm 2030, xác định rõ mục tiêu đưa sở hữu trí tuệ trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chiến lược này nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả thực thi, phát triển tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp và tăng cường hợp tác quốc tế.
Song song với hoàn thiện thể chế, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam cũng được tăng cường. Các lực lượng chức năng chuyên ngành đã phối hợp triển khai nhiều đợt kiểm tra, xử lý vi phạm. Hàng nghìn vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được phát hiện và xử lý mỗi năm, trong đó có nhiều vụ việc quy mô lớn, liên quan đến thương mại điện tử. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, Việt Nam đã đẩy mạnh kiểm soát vi phạm trên môi trường mạng, yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử tăng cường trách nhiệm trong việc ngăn chặn và gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Việt Nam cũng là thành viên tích cực của nhiều điều ước quốc tế quan trọng về sở hữu trí tuệ như Công ước Berne, Công ước Paris và Hiệp định TRIPS của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Việc tham gia và thực thi các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP và EVFTA tiếp tục khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc nâng cao tiêu chuẩn bảo hộ SHTT.
Những nỗ lực cải cách thể chế và tăng cường thực thi đã mang lại kết quả tích cực. Số lượng đơn đăng ký bảo hộ sáng chế, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp tại Việt Nam tăng đều qua các năm. Môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện, thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ lớn.
 |
| Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, start-up Việt Nam đã coi sở hữu trí tuệ là chiến lược phát triển. |
| Ảnh: TTXVN phát |
Trả lời câu hỏi của phóng viên mới đây, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cũng chỉ rõ: “Thời gian qua, Việt Nam luôn hết sức nỗ lực trong bảo vệ sở hữu trí tuệ, cả trong hoàn thiện hệ thống quy định, nâng cao nhận thức của người dân, tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Hoa Kỳ và nhiều nước khác; kiên quyết chống, xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ. Đây vừa là ưu tiên cao, vừa là chủ trương, chính sách xuyên suốt của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính”.
Có thể thấy, trong bối cảnh là một nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi mạnh mẽ, Việt Nam vẫn còn đối mặt với một số thách thức trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, điều quan trọng là Việt Nam đã thể hiện rõ quyết tâm chính trị, cùng các hành động cụ thể, đồng bộ nhằm từng bước khắc phục những hạn chế, nâng cao hiệu quả bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Với những bước tiến rõ rệt trong hoàn thiện pháp luật, chính sách và thực thi, Việt Nam đang từng bước xây dựng môi trường sở hữu trí tuệ minh bạch, hiệu quả, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế quốc tế. Những nỗ lực này cần được ghi nhận một cách khách quan, đầy đủ và công bằng.
Trong quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, lĩnh vực sở hữu trí tuệ là một nội dung quan trọng cần tiếp tục được trao đổi trên tinh thần xây dựng, tôn trọng lẫn nhau và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Việc đưa ra các đánh giá cần dựa trên cách tiếp cận khách quan, toàn diện, phản ánh đúng thực tiễn và nỗ lực của các bên.
