Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo, đến nay đã gần một thế kỷ hình thành, phát triển, với những đóng góp to lớn và vẻ vang trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Trải qua các thời kỳ hoạt động với những tên gọi khác nhau, Mặt trận không ngừng phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống đại đoàn kết của dân tộc Việt Nam - một nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
![]() |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đại biểu với nhân dân phường Ba Đình (Hà Nội). |
| Ảnh: Văn Điệp - TTXVN |
Thực hiện chủ trương đã được đề ra trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng "Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, phát huy vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp trong phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tập hợp, phát huy mọi nguồn lực, năng lực sáng tạo của nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc", thực tiễn thời gian tới đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, hoàn thiện, vận hành tổ chức bộ máy MTTQ tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả để gần dân, sát dân, đồng hành cùng nhân dân.
* Khơi dậy khát vọng cống hiến, dựng xây đất nước
Tiến sỹ Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội cho rằng những năm qua, hoạt động của MTTQ Việt Nam đã có rất nhiều đổi mới về nội dung nói chung, trong thực hiện dân chủ nói riêng, cụ thể là trong việc đổi mới về công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức, năng lực thực hành dân chủ của nhân dân; về hoạt động đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; về hoạt động tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; về hoạt động giám sát, phản biện xã hội; về hoạt động tổ chức, hướng dẫn, phát huy quyền làm chủ trực tiếp của nhân dân ở cơ sở; về hoạt động phối hợp giữa Ủy ban MTTQ Việt Nam với các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức thành viên. Qua đó, nhận thức về dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân được nâng lên. Vai trò đại diện, tập hợp, phản ánh ý kiến nhân dân của MTTQ Việt Nam ngày càng được khẳng định. Hoạt động giám sát, phản biện xã hội từng bước được đổi mới. Dân chủ ở cơ sở được quan tâm thực hiện. Các mô hình tự quản, phong trào thi đua yêu nước góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của Mặt trận bước đầu có những chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế bất cập trong hoạt động của MTTQ các cấp. Nội dung hoạt động ở một số nơi còn dàn trải, chưa xuất phát đầy đủ từ nhu cầu, lợi ích thiết thực của nhân dân. Phương thức tuyên truyền, vận động còn nặng tính hành chính, một chiều. Việc nắm bắt và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân có lúc chưa kịp thời. Vai trò đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân có mặt chưa rõ nét. Giám sát, phản biện xã hội có nơi còn hình thức, thiếu chiều sâu và chưa có tính độc lập tương xứng. Việc theo dõi, đôn đốc giải quyết kiến nghị sau giám sát chưa thực sự hiệu quả. Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng ở một số nơi còn hạn chế. Chuyển đổi số chưa đồng đều, thiếu cơ sở dữ liệu thống nhất. Đội ngũ cán bộ Mặt trận ở cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ mới. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam. Đây là nhiệm vụ vừa có tính cấp thiết trước mắt, vừa mang tính chiến lược - Tiến sỹ Nguyễn Văn Pha nêu rõ.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Bá Trình,Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, MTTQ Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện rộng rãi nhất, duy nhất trong đời sống chính trị, xã hội ở Việt Nam, được tổ chức, hoạt động theo nguyên tắc hiệp thương dân chủ, phối hợp, thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên với mục tiêu xây dựng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Giai đoạn mới là giai đoạn đầu của thời kỳ phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình, tăng tốc phát triển nhằm đưa đất nước đạt được mục tiêu phồn vinh, văn minh, hiện đại, bắt kịp sự phát triển vượt bậc của thời đại trên nền tảng của kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo (AI). Đó là giai đoạn quyết tâm thực hiện nhiệm vụ "Tiếp tục phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường đồng thuận xã hội, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, niềm tin, khát vọng cống hiến, xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, hạnh phúc; góp phần thực hiện thành công mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa".
* Đổi mới cách tiếp cận nhân dân, thực hiện sứ mệnh đại đoàn kết
Tiến sỹ Lê Mậu Nhiệm, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu khoa học Mặt trận phân tích, sự phát triển của Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam trong gần một thế kỷ cho thấy một bài học có giá trị bền vững: sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc không hình thành chỉ bằng lời kêu gọi, phải được tổ chức, nuôi dưỡng bằng những phương thức phù hợp với lợi ích, nguyện vọng, khả năng tham gia của các tầng lớp nhân dân. Trong mỗi thời kỳ lịch sử, khi nhiệm vụ cách mạng thay đổi, phương thức tập hợp, vận động, tổ chức hành động của Mặt trận cũng phải đổi mới. Đổi mới phương thức hoạt động vì thế không phải công việc nhất thời mà là yêu cầu thường xuyên gắn với bản chất, vị trí và sứ mệnh của Mặt trận.
![]() |
| Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài thăm hỏi, tặng quà cho bệnh nhi. |
| Ảnh: Minh Đức - TTXVN. |
Đại hội XIV của Đảng và Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031, đặt ra nhiệm vụ phát huy sức mạnh đại đoàn kết, dân chủ, đồng thuận xã hội trong điều kiện tổ chức bộ máy hệ thống chính trị được sắp xếp lại, chính quyền địa phương vận hành theo mô hình hai cấp, quá trình chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, cơ cấu xã hội tiếp tục biến đổi. Nhìn từ lịch sử Mặt trận dân tộc thống nhất, sự phong phú về thành phần, sự khác biệt về lợi ích, điều kiện sống, nghề nghiệp, tín ngưỡng chưa bao giờ là lý do để thu hẹp phạm vi đoàn kết. Trái lại, chính khả năng tìm được điểm tương đồng, tôn trọng những khác biệt không trái với lợi ích chung, thuyết phục các chủ thể tự nguyện tham gia đã tạo nên sức sống của Mặt trận. Mặt trận chỉ thực sự phát huy vai trò chủ trì khi tạo được không gian hiệp thương để mỗi tổ chức trình bày vấn đề từ góc nhìn của đối tượng mình đại diện, cùng nhận diện lợi ích chung, bàn bạc trách nhiệm, tự giác thực hiện cam kết.
Việc đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận, theo Tiến sỹ Lê Mậu Nhiệm, trước hết là đổi mới tư duy về vai trò và thước đo hiệu quả. Mọi hoạt động cần xuất phát từ đời sống nhân dân, lấy khả năng tập hợp, xây dựng đồng thuận, bảo vệ quyền lợi chính đáng, nâng cao mức độ tham gia của người dân làm tiêu chí quan trọng. Cùng đó, Mặt trận nâng cao chất lượng hiệp thương dân chủ, cơ chế phối hợp, thống nhất hành động trong mô hình tổ chức mới; xây dựng cơ chế lắng nghe, đối thoại và phản hồi ý kiến nhân dân theo quy trình khép kín; đổi mới giám sát, phản biện xã hội theo hướng lựa chọn đúng vấn đề, có chứng cứ và theo dõi đến cùng; củng cố phương thức hoạt động hướng về cơ sở, khu dân cư; tổ chức lại phương thức làm việc tương thích với chính quyền địa phương hai cấp; đẩy mạnh chuyển đổi số nhưng giữ vững bản chất công tác vận động quần chúng; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, phát huy trí tuệ các tổ chức thành viên, hội đồng tư vấn, chuyên gia...
Đổi mới phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam trong giai đoạn mới trước hết là đổi mới cách tiếp cận nhân dân và cách tổ chức thực hiện sứ mệnh đại đoàn kết. Muốn vậy, phải giữ vững đặc trưng hiệp thương dân chủ, phối hợp, thống nhất hành động, đồng thời đổi mới mạnh mẽ cơ chế lắng nghe, đại diện, giám sát, phản biện xã hội và kết nối các lực lượng xã hội. Trong điều kiện tổ chức và thể chế mới, Mặt trận càng cần phát huy bản lĩnh chính trị, tính nhân dân, tính xã hội và phương thức vận động đặc thù của mình. Đó là con đường để Mặt trận tiếp tục khẳng định vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi hội tụ ý chí, nguyện vọng, sức sáng tạo của đồng bào trong nước và ngoài nước, góp phần củng cố đồng thuận xã hội, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước - Tiến sỹ Lê Mậu Nhiệm nhấn mạnh./.


