 |
| Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: Hứa Chung - TTXVN |
Tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp với Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu tư tổ chức ngày 6/11 tại TP. Hồ Chí Minh, Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết: Cách đây 3 ngày, Bộ Công an đã có buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thảo luận về việc thí điểm vận hành hệ thống tra soát, truy vết dòng tiền liên quan đến các hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Việc này nhằm nâng cao khả năng thu hồi tiền và giảm thiểu thiệt hại cho người dân là nạn nhân của các vụ lừa đảo trên không gian mạng.
Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong bối cảnh các vụ lừa đảo ngày càng diễn biến nhanh, dòng tiền có thể được chuyển qua nhiều tài khoản và tổ chức trung gian chỉ trong thời gian ngắn. Khi tiền đã rời khỏi tài khoản của nạn nhân, khả năng xác định tài khoản nhận, lần theo các giao dịch tiếp theo và phối hợp phong tỏa kịp thời có ý nghĩa quan trọng đối với cơ hội thu hồi tài sản.
Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng ghi nhận gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản với thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được tội phạm sử dụng để tìm kiếm lỗ hổng, xây dựng kịch bản tấn công và giả mạo danh tính, khiến các phương thức lừa đảo ngày càng tinh vi, khó nhận diện.
Một vụ việc được lãnh đạo A05 dẫn chứng cho thấy rủi ro không chỉ đến từ những cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Đối tượng trà trộn vào nhà hàng sang trọng, lợi dụng lúc khách hàng giao thẻ thanh toán để đánh cắp chip thẻ, sau đó gắn sang phôi thẻ khác và sử dụng để mua iPhone, chiếm đoạt hơn 200 triệu đồng. Thủ đoạn này cho thấy những sơ hở trong quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin thanh toán cũng có thể trở thành điểm yếu để tội phạm khai thác.
 |
| Các diễn giả tham dự phiên thảo luận về chủ đề kiến tạo niềm tin số, bảo vệ an ninh tài chính trong kỷ nguyên AI. Ảnh: Hứa Chung - TTXVN |
Trước tình hình đó, hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước đã được kết nối với gần 100 tổ chức tài chính, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản có dấu hiệu vi phạm. Các ngân hàng cũng triển khai hàng triệu cảnh báo, phối hợp thu hồi hoặc tạm dừng dòng tiền với giá trị hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tăng cường giám sát từng giao dịch, mà còn phải nâng cao khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và phản ứng đồng bộ giữa các đơn vị.
TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng, quy mô giao dịch số ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực bảo vệ hệ thống. Hiện khoảng 89% người trưởng thành tại Việt Nam có tài khoản thanh toán; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP. Tại nhiều ngân hàng, hơn 95% giao dịch được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số. Mức độ phổ cập này tạo thuận lợi cho hoạt động kinh tế, nhưng cũng mở rộng phạm vi và tốc độ lan truyền của các rủi ro an ninh tài chính.
Theo ông Tú, AI có thể hỗ trợ ngân hàng nhận diện nhu cầu khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường và nâng cao chất lượng chấm điểm tín dụng. Tuy nhiên, nếu dữ liệu đầu vào thiếu chuẩn hóa hoặc mô hình AI không được kiểm soát phù hợp, công nghệ cũng có thể tạo ra những rủi ro mới trong quá trình ra quyết định và bảo vệ thông tin.
Do đó, một trong những yêu cầu quan trọng là xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, có khả năng kết nối và chia sẻ thông tin giữa các tổ chức tài chính trên cơ sở quy định về bảo mật và quyền riêng tư. Cùng với đó, cần hình thành khung quản trị AI, quy định rõ trách nhiệm kiểm soát và cơ chế phê duyệt của con người đối với các giao dịch lớn hoặc có mức độ nhạy cảm cao.
Lãnh đạo VNBA cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phân tích giao dịch theo thời gian thực, xây dựng hệ thống cảnh báo và phòng vệ nhiều lớp. Các ngân hàng cần thường xuyên rà soát hệ thống ngân hàng lõi (Core Banking), hạ tầng thanh toán và chữ ký số liên ngân hàng để kịp thời phát hiện những điểm yếu có thể bị khai thác.
 |
| Nhiều bạn trẻ tham quan Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026. Ảnh: Hứa Chung-TTXVN |
Một thách thức dài hạn khác là sự phát triển của công nghệ lượng tử, có khả năng làm suy yếu các chuẩn mã hóa truyền thống. Theo đó, ngành ngân hàng cần sớm đánh giá mức độ phụ thuộc vào các thuật toán mã hóa hiện hành, xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử (PQC), thay vì chờ đến khi rủi ro trở nên hiện hữu mới triển khai.
Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Đàm Thế Thái, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank) cho biết, chiến lược bảo vệ niềm tin số trong hệ sinh thái Sovico được xây dựng trên ba trụ cột: an toàn, thông minh và kết nối. Ngân hàng áp dụng phương thức xác thực theo cấp độ rủi ro; đồng thời thí điểm sử dụng AI để phát hiện gian lận theo thời gian thực, tự động hóa một số khâu thẩm định và phê duyệt tín dụng, rút ngắn thời gian xử lý xuống còn khoảng 2-3 phút.
Bên cạnh đó, HDBank đang nghiên cứu hợp tác với các chuyên gia quốc tế về AI và công nghệ lượng tử, phát triển AI Factory nhằm tăng năng lực ứng dụng công nghệ vào hoạt động ngân hàng. Việc kết nối các dịch vụ tài chính với lĩnh vực hàng không, bất động sản, logistics và nông nghiệp cũng được đặt ra, trên cơ sở chia sẻ dữ liệu có sự đồng ý của khách hàng.
Đại diện HDBank cho rằng cần hình thành hạ tầng niềm tin số dùng chung, trong đó các ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, ví điện tử và sàn giao dịch tài sản số có thể chia sẻ cảnh báo gian lận theo thời gian thực. Cùng với hạ tầng kỹ thuật, việc xây dựng chuẩn mực về an ninh mạng và sử dụng AI có trách nhiệm, bảo đảm tính minh bạch, khả năng giải trình cũng là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của người dùng.
