 |
| Các sản phẩm nông sản, OCOP của xã Nhân Cơ (Lâm Đồng) được số hóa thông tin, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa lên sàn thương mại điện tử. Ảnh: Nguyễn Huy Thành – TTXVN |
Sau gần một tháng Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực, thị trường mua bán trực tuyến đang ghi nhận những chuyển động đầu tiên. Từ các sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp, nhà bán hàng đến KOL, KOC (những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội) và người tiếp thị liên kết đều phải thay đổi cách vận hành, chuyển từ tăng trưởng bằng tốc độ sang phát triển dựa trên trách nhiệm, minh bạch và tuân thủ pháp luật.
* "Sân chơi" có trách nhiệm
Sau nhiều năm phát triển với tốc độ cao, thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn tái thiết lập kỷ cương. Nếu trước đây trọng tâm quản lý chủ yếu hướng đến bảo vệ người tiêu dùng thì Luật Thương mại điện tử lần đầu tiên xác lập rõ trách nhiệm của toàn bộ hệ sinh thái, từ nền tảng, nhà bán hàng, doanh nghiệp, KOL, KOC cho đến người tiếp thị liên kết. Mỗi mắt xích đều phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình trên môi trường số.
Đã qua thời người bán hay KOL, KOC có thể quảng bá sản phẩm vượt xa nội dung được công bố chỉ để gia tăng doanh số. Thay vào đó, mỗi thông tin đưa ra đều phải dựa trên hồ sơ pháp lý của sản phẩm và người giới thiệu cũng phải chịu trách nhiệm với nội dung mình truyền tải.
Anh Võ Trường Duy, nhà sáng tạo nội dung và tiếp thị liên kết, cho biết trước mỗi phiên livestream, sản phẩm đều phải được đối chiếu với giấy công bố, tem nhãn, đơn vị phân phối và các quy định của Luật Quảng cáo.
"Bọn em phải kiểm tra, đối soát với nhãn hàng để bảo đảm thông tin phải chặt chẽ, đúng giấy công bố và tuân thủ Luật Quảng cáo. Trước đây chỉ cần nhận sản phẩm là có thể livestream, còn bây giờ mọi thông tin đều phải được kiểm chứng", anh Duy cho biết.
Nhiều nhà sáng tạo nội dung cũng cho biết, những cam kết mang tính tuyệt đối như "100% hiệu quả", "cam kết chữa khỏi"... đều không còn được sử dụng. Việc kiểm tra kỹ hồ sơ pháp lý trước mỗi phiên phát sóng không chỉ hạn chế rủi ro vi phạm mà còn góp phần nâng cao uy tín của chính người sáng tạo nội dung và doanh nghiệp.
Điều này cho thấy trách nhiệm trong thương mại điện tử không còn dừng ở doanh nghiệp hay nền tảng mà đã mở rộng tới cả KOL, KOC và lực lượng tiếp thị liên kết - những người có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng.
 |
| Thương mại điện tử xuyên biên giới không còn đơn thuần là một xu hướng của ngành bán lẻ mà đang trở thành kênh xuất khẩu giàu tiềm năng. Ảnh minh họa |
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đặng La Huy, phụ trách vận hành thương mại điện tử của Cocoon Việt Nam cho biết, việc tuân thủ hiện không chỉ diễn ra ở khâu đưa sản phẩm lên sàn mà bắt đầu ngay từ quá trình sản xuất, kiểm định, đóng gói đến mô tả sản phẩm. Nếu trước đây chỉ cần gửi sản phẩm cho KOL để livestream thì nay cả doanh nghiệp lẫn người sáng tạo nội dung đều phải rà soát kỹ từng thông tin trước khi phát sóng. Cả hai bên đều phải chịu trách nhiệm với những gì mình công bố trên môi trường số.
Những thay đổi trên không chỉ diễn ra trong các phiên livestream mà còn phản ánh rõ trong hoạt động vận hành của doanh nghiệp. Sau gần một tháng triển khai Luật Thương mại điện tử, nhiều doanh nghiệp cho biết quy trình bán hàng đã thay đổi đáng kể, từ định danh người bán, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa đến quản lý thuế và minh bạch thông tin.
Quan trọng hơn, thị trường đang từng bước sàng lọc các gian hàng trôi nổi, tài khoản ảo, hạn chế hàng giả, hàng nhái và tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho những doanh nghiệp đầu tư bài bản.
Ông Nguyễn Hữu Thọ, đại diện thương mại điện tử Công ty Be’ Balane Việt Nam, cho biết việc phối hợp giữa doanh nghiệp, nền tảng và cơ quan quản lý đang giúp công tác chống hàng giả hiệu quả hơn. Việc siết chặt trách nhiệm của các chủ thể không làm gia tăng rào cản kinh doanh mà ngược lại giúp bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính trước tình trạng giả mạo thương hiệu và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
"Thông qua các công cụ khiếu nại trên sàn và quy định mới của pháp luật, chúng tôi kiểm soát hàng giả, hàng nhái tốt hơn rất nhiều và tình trạng này đang được cải thiện rõ rệt", ông Thọ cho biết.
* Kiến tạo hệ sinh thái
Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương), sau gần một tháng triển khai Luật Thương mại điện tử, các nền tảng số đã tích cực chuẩn bị để đáp ứng những yêu cầu mới. Các sàn đồng loạt hoàn thiện quy trình kiểm soát hàng hóa, tăng cường định danh và xác thực người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch, đồng thời xây dựng quy trình tiếp nhận và giải quyết khiếu nại minh bạch hơn cho người tiêu dùng.
Ở phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương cũng đẩy mạnh tuyên truyền để các nền tảng, doanh nghiệp và người tiêu dùng hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ cũng như trách nhiệm của mình khi tham gia giao dịch trên môi trường số. Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, điểm quan trọng nhất sau khi Luật có hiệu lực không nằm ở việc ban hành thêm quy định mà là tạo dựng văn hóa tuân thủ trong toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử. Các nền tảng, nhà bán hàng và cả người tiêu dùng đều phải hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình. Khi tất cả cùng tuân thủ thì thương mại điện tử mới phát triển minh bạch và bền vững.
Nếu trước đây các sàn thương mại điện tử chủ yếu đóng vai trò trung gian kết nối giữa người bán và người mua thì nay trách nhiệm của nền tảng đã được đặt ở mức cao hơn. Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ của các nền tảng và nhà bán hàng. Người tiêu dùng có thể phản ánh các hành vi vi phạm trực tiếp tới sàn hoặc thông qua Cổng thông tin quản lý hoạt động thương mại điện tử để cơ quan quản lý yêu cầu giải trình và xử lý theo quy định.
Ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam cho biết, một trong những yêu cầu quan trọng nhất là định danh và xác thực người bán, nhà sáng tạo nội dung. Hiện TikTok Shop cũng như nhiều nền tảng khác đã bắt đầu triển khai các giải pháp kỹ thuật nhằm xác thực hàng triệu tài khoản bán hàng theo đúng lộ trình của Luật Thương mại điện tử.
Không dừng ở việc xác minh thông tin người bán, các nền tảng còn phải chủ động kiểm soát chất lượng hàng hóa, tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng, và xây dựng cơ chế tự động kiểm tra hàng hóa đã bán trên nền tảng.
Theo ông Nguyễn Lâm Thanh, niềm tin của người mua, người bán và các nhà sáng tạo nội dung chính là yếu tố sống còn đối với thương mại điện tử. Vì vậy, việc kiểm soát hàng giả, hàng nhái hay hàng không đúng mô tả không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện để nền tảng phát triển bền vững. Nếu hàng hóa vi phạm quy định của nền tảng hoặc pháp luật Việt Nam thì chúng tôi có chế tài xử lý, thậm chí cấm nhà bán hàng đó tiếp tục kinh doanh trên nền tảng.
Những chuyển động tích cực về chính sách giúp thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ hơn. Theo báo cáo của Metric, trong 6 tháng đầu năm 2026, tốc tộ tăng trưởng ngành thương mại điện tử đạt 20 – 22%, dự kiến tiếp tục tăng mạnh nửa cuối năm. Doanh thu của bốn sàn thương mại điện tử lớn đạt hơn 291.000 tỷ đồng, tăng 44% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, nhóm gian hàng chính hãng dù chỉ chiếm chưa tới 3% tổng số gian hàng nhưng đóng góp hơn 1/3 doanh thu toàn thị trường.
Khi trách nhiệm của từng chủ thể được xác lập rõ ràng bằng luật pháp và được thực thi đồng bộ, thương mại điện tử Việt Nam sẽ không còn cạnh tranh chủ yếu bằng giá rẻ hay những chiêu thức quảng bá thiếu kiểm chứng. Thay vào đó, niềm tin của người tiêu dùng, chất lượng hàng hóa và tính minh bạch trong toàn bộ hệ sinh thái sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới, tạo nền tảng cho thị trường phát triển bền vững trong giai đoạn tăng trưởng tiếp theo./.
