 |
| Để ngành năng lượng thực sự là “bệ đỡ” quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Ảnh: A.N/BNEWS/TTXVN |
An ninh năng lượng và chuyển dịch xanh không còn là hai mục tiêu riêng rẽ, mà đã trở thành hai trụ cột song hành của chiến lược phát triển quốc gia. Theo đó, nhiều chủ trương, chính sách đang góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn điện xanh cho doanh nghiệp sản xuất.
Cụ thể, Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đã xác định phát triển năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đa dạng hóa nguồn cung và hoàn thiện thị trường năng lượng theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả, được đánh giá là bước đi quan trọng thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo và nâng cao tính cạnh tranh của thị trường điện Việt Nam.
Trên cơ sở bám sát tinh thần của Nghị quyết số 70-NQ/TW, vai trò của cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) trong bảo đảm nguồn điện xanh ổn định, an toàn, đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng từng bước được làm rõ và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Hiện nay, nguồn cung năng lượng tái tạo ngày càng nhiều nhưng để hệ thống đó vận hành hiệu quả còn thiếu một mảnh ghép quan trọng là BESS và cần nhìn nhận BESS rộng hơn một hệ thống pin dùng để tích điện mà đó là công nghệ tạo ra tính linh hoạt cho hệ thống điện. Hay nói một cách đơn giản, nếu năng lượng tái tạo giúp hệ thống điện xanh hơn, thì BESS giúp hệ thống điện linh hoạt hơn và đáng tin cậy hơn.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã khẳng định, BESS chính là "chìa khóa vạn năng" giúp quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo diễn ra an toàn. Do đó, cần thí điểm chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, phí và lãi suất kích cầu cho các dự án BESS, đồng thời áp dụng Cơ chế một cửa liên ngành giữa Công Thương – Điện lực – Xây dựng – Phòng cháy chữa cháy.
Một số chuyên gia chỉ ra rằng, BESS được xem là một cấu phần quan trọng của hạ tầng năng lượng hiện đại, góp phần nâng cao độ ổn định của hệ thống, tối ưu hóa khai thác các nguồn năng lượng tái tạo và tăng cường độ tin cậy trong cung ứng điện. Đối với doanh nghiệp, BESS không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là công cụ hỗ trợ quản trị năng lượng hiệu quả, giảm thiểu rủi ro gián đoạn sản xuất và tối ưu chi phí vận hành trong dài hạn.
Còn ông Nguyễn Hữu Khoa, Giảng viên Trường Cao đẳng Điện lực TP. Hồ Chí Minh cho biết, hệ thống BESS đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (Quy hoạch Điện 8), Việt Nam dự kiến phát triển hệ thống lưu trữ ở quy mô nguồn lưới khoảng 10 đến 16 GW; trong đó, khu vực phía Bắc đang được ưu tiên triển khai trước nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao, còn TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam đã chủ động thử nghiệm các mô hình BESS từ nhiều năm nay. Bên cạnh việc tối ưu chi phí, BESS còn cung cấp các dịch vụ phụ trợ quan trọng như ổn định tần số và điện áp.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho hay, yêu cầu sử dụng năng lượng sạch ngày càng trở thành điều kiện quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất. Đặc biệt, yêu cầu này tác động rõ hơn đến những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu.
Từ thực tế ngành dệt may có thể thấy, nhiều doanh nghiệp đã và đang chuyển sang mô hình nhà máy xanh sử dụng năng lượng điện mặt trời áp mái. Tuy nhiên, doanh nghiệp chủ yếu đầu tư theo hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ với quy mô phù hợp nhu cầu sử dụng, nhưng vẫn xuất hiện tình trạng lãng phí lượng điện dư thừa trong các ngày không vận hành sản xuất.
Đối với giải quyết triệt để bài toán truyền tải điện đi xa cho các khách hàng có nhu cầu sử dụng điện sạch nhưng không muốn tự đầu tư hoặc ở xa vùng sản xuất, Phó Giáo sư Phạm Trung Kiên, Trưởng Khoa nghiên cứu vật liệu, Trường Đại học Bách Khoa – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho rằng, kết hợp BESS với công nghệ tải nhiên liệu là giải pháp tải năng lượng gián tiếp hiệu quả, loại bỏ hoàn toàn chi phí đầu tư đường dây truyền tải đắt đỏ. Nguồn điện có thể nạp vào hệ thống lưu trữ BESS, dưới dạng viên nén với mật độ năng lượng lớn có thể dễ dàng được vận chuyển bằng đường bộ đến các nhà máy tiêu thụ cuối cùng để phát điện cục bộ.
Còn nhằm giải quyết tình trạng bên bán và bên mua điện tái tạo chưa thể "tìm thấy nhau” Việt Nam, ông Nguyễn Võ Trường An, Tổng Giám đốc Công ty CP Sàn giao dịch tín chỉ Carbon ASEAN đề xuất, cần sớm xây dựng sàn giao dịch điện hoặc sàn giao dịch năng lượng số hóa. Sàn này, sẽ chuẩn hóa việc định giá, quản lý các loại hợp đồng chêch lệnh (CFD), hợp đồng giao ngay, hợp đồng tương lai và dịch vụ lưu trữ, giúp thị trường vận hành minh bạch, số hóa toàn bộ dữ liệu công suất phát và lượng tiêu thụ để bảo vệ các bên.
Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Trước đó, ngày 11/12/2025 Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030, tạo nền tảng chính sách thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển thị trường điện cạnh tranh và huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho ngành năng lượng.
Ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam chia sẻ, để DPPA và BESS phát huy hiệu quả, cần sự đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái chính sách. Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện biểu phí sử dụng lưới điện và dịch vụ hệ thống theo hướng minh bạch; nghiên cứu bộ hợp đồng mẫu theo thông lệ quốc tế; tăng cường năng lực đo đếm, thanh toán và mở rộng đối tượng tham gia DPPA.
Ông Quy đề xuất, cần hoàn thiện hệ thống chứng nhận nguồn gốc điện tái tạo, thúc đẩy đầu tư lưới truyền tải, bảo đảm tính đồng bộ giữa DPPA, điện mặt trời mái nhà và BESS; trong đó, minh bạch quy trình áp dụng giá điện hai thành phần và lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Qua đó, mới có thể đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến chính sách ưu đãi mà còn quan tâm đến tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của môi trường đầu tư. Khi doanh nghiệp có thể xác định chi phí, dự báo dòng tiền và xây dựng chiến lược năng lượng dài hạn, họ sẽ chủ động đầu tư thay vì chỉ dừng ở giai đoạn khảo sát hay thí điểm./.
