 |
| Đà Nẵng phát triển dược liệu dưới tán rừng. Ảnh: TTXVN |
Từ những mẻ tinh dầu quế tại Trà My đến nguồn tiền tích lũy của lao động trẻ sau thời gian làm việc ở nước ngoài, tín dụng chính sách đang mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao. Nếu nguồn vốn ưu đãi giúp người dân đầu tư sản xuất, phát triển chuỗi giá trị cây quế tại thành phố Đà Nẵng, thì tại tỉnh Quảng Ngãi, những khoản vay hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và mở ra hướng thoát nghèo bền vững.
*Từ chuỗi giá trị cây quế đến sinh kế dưới tán rừng
Tại Hợp tác xã Quế Trà My Minh Phúc, xã Bắc Trà My, thành phố Đà Nẵng, cây quế không còn chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu thô mà đã trở thành nguồn nguyên liệu cho gần 20 dòng sản phẩm, trong đó có tinh dầu quế đạt chuẩn OCOP 4 sao, nước rửa chén, nước lau sàn và các sản phẩm nhà bếp. Sản phẩm được phân phối qua hệ thống đại lý, các kênh thương mại điện tử và xuất khẩu sang Hàn Quốc thông qua đơn vị trung gian.
Chị Nguyễn Thị Kim Hoa, quản lý hợp tác xã, cho biết cơ sở bắt đầu hoạt động từ năm 2018 dưới hình thức hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhận thấy gia đình có nhiều quế nhưng chủ yếu bán thô, chị tìm hiểu cách sản xuất tinh dầu, từng bước đầu tư chế biến để nâng cao giá trị nông sản địa phương.
"Động lực ban đầu là thấy ở nhà trồng rất nhiều quế nhưng không biết làm gì ngoài bán thô. Sau đó tôi đi học, thấy người ta làm tinh dầu nên có động lực về làm xưởng để giải quyết công ăn việc làm cho dân và thu mua cây quế Trà My", chị Hoa chia sẻ.
Đến nay, hợp tác xã đã liên kết với hơn 20 hộ trồng quế, định kỳ cử người đến vườn hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, kiểm tra chất lượng nguyên liệu. Theo chị Hoa, nguồn vốn hỗ trợ từ Ngân hàng Chính sách xã hội và các quỹ giúp cơ sở chủ động thu mua nguyên liệu, duy trì sản xuất và từng bước mở rộng thị trường.
Việc phát triển chế biến không chỉ tạo thêm giá trị cho cây quế mà còn mở rộng đầu ra cho người trồng. Tuy nhiên, để có nguồn nguyên liệu ổn định, các hộ dân phải đầu tư nhiều năm chăm sóc rừng, trong khi cây quế chưa thể mang lại thu nhập ngay từ những năm đầu.
Tại thôn Tắc Pỏ, xã Nam Trà My, anh Đinh Văn Thấn đã vay 100 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để tái sinh khoảng 4 ha rừng quế với gần 10.000 gốc. Khoản vay giúp gia đình có kinh phí thuê nhân công, phát dọn thực bì và duy trì chăm sóc diện tích trồng.
Theo anh Thấn, trồng quế đòi hỏi sự kiên trì, nhất là trong 5 năm đầu. Mỗi năm, gia đình phải phát cỏ hai lần; riêng chi phí thuê nhân công cho hai khu vườn có thể lên tới khoảng 15 triệu đồng.
"Trồng quế vất vả lắm, người không kiên trì không làm nổi đâu. Vay được vốn giúp tôi chủ động trang trải chi phí thuê nhân công, chăm sóc vườn. Quế vừa giữ nước, hạn chế xói mòn, sạt lở, vừa mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài với chu kỳ khoảng 15 đến 20 năm, như một khoản của để dành về sau", anh Thấn cho biết.
Với người dân miền núi, cây quế không chỉ tạo nguồn thu mà còn góp phần duy trì độ che phủ rừng, bảo vệ đất trên những sườn núi dốc. Tuy nhiên, chu kỳ sản xuất dài khiến việc tiếp cận nguồn vốn phù hợp có ý nghĩa quan trọng, giúp các hộ duy trì đầu tư trong thời gian chờ cây trưởng thành.
Ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Nam Trà My, cho biết đến tháng 10/2026, tổng dư nợ của đơn vị đạt 269,5 tỷ đồng, với 4.860 khách hàng còn dư nợ. Các chương trình cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo chiếm tỷ trọng lớn.
"Nguồn vốn phần lớn tập trung vào các mô hình như trồng quế của bà con, trồng sâm, trồng mây, nuôi dê. Hiện nay, các mô hình này đang phát huy hiệu quả tốt. Ngoài ra, chúng tôi còn cho vay để bà con xuất khẩu lao động. Hiện nay có chương trình đi làm việc thời vụ tại Hàn Quốc rất hiệu quả, những lao động trẻ có điều kiện và nhu cầu đều được ngân hàng giải quyết cho vay vốn để đi làm việc", ông Hiền đánh giá.
Theo ông Hiền, ngân hàng phối hợp với chính quyền và các hội, đoàn thể tại địa phương để tuyên truyền, bình xét đối tượng, kiểm tra và giám sát việc sử dụng vốn. Qua đó, nguồn vốn được đưa đến những hộ có nhu cầu, hỗ trợ người dân phát triển sản xuất và từng bước cải thiện đời sống.
Từ hộ trồng quế đến cơ sở chế biến, dòng vốn ưu đãi đang hỗ trợ các khâu khác nhau trong chuỗi giá trị cây trồng bản địa. Khi người dân có điều kiện duy trì vùng nguyên liệu, còn hợp tác xã có khả năng thu mua và chế biến, cây quế có thêm cơ hội tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng vùng cao.
*Mở rộng cơ hội thoát nghèo từ thị trường lao động ngoài địa phương
Bên cạnh phát triển nông, lâm nghiệp tại chỗ, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang mở ra hướng tạo thu nhập cho nhiều gia đình đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Quảng Ngãi. Với những hộ chưa có đủ tích lũy, chi phí học ngoại ngữ, hoàn thiện hồ sơ và làm thủ tục xuất cảnh là rào cản đáng kể. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi góp phần tháo gỡ khó khăn này, giúp người lao động có thêm cơ hội tiếp cận thị trường việc làm.
Tại xã Sơn Tây Thượng, gia đình ông Đinh Văn Phân từng bước cải thiện cuộc sống nhờ con gái đi làm việc tại Nhật Bản. Những khoản tiền gửi về giúp gia đình trang trải sinh hoạt, trả nợ vay ngân hàng và tích lũy cho tương lai.
"Con gái tôi đã gửi về hàng chục triệu đồng để gia đình trang trải cuộc sống và trả bớt nợ vay Ngân hàng Chính sách xã hội. Số tiền tích góp bước đầu ấy giúp gia đình ổn định kinh tế, có thêm động lực vươn lên", ông Phân chia sẻ.
Nguồn thu từ lao động ngoài địa phương giúp nhiều gia đình giảm áp lực chi tiêu, đồng thời tạo điều kiện tích lũy vốn. Hiệu quả của hướng đi này còn thể hiện ở những trường hợp người lao động trở về quê hương, sử dụng kinh nghiệm và nguồn lực tích lũy để phát triển công việc riêng.
Anh Nguyễn Văn Tông, ở thôn Trường An, xã Ba Động, sau 7 năm làm việc tại Hàn Quốc đã trở về đầu tư máy móc, kinh doanh sơn nước. Thời gian làm việc ở nước ngoài giúp anh tích lũy kinh nghiệm và có thêm vốn để bắt đầu hoạt động kinh doanh tại quê nhà.
"Thời gian đi làm việc ở nước ngoài giúp tôi tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp, rèn luyện tính kỷ luật và tác phong lao động công nghiệp. Đây là hành trang quý giá để khi trở về quê hương, tôi tự tin áp dụng vào thực tế sản xuất, kinh doanh, từng bước chủ động phát triển kinh tế", anh Tông cho biết.
Từ câu chuyện của gia đình ông Phân đến mô hình kinh doanh của anh Tông, có thể thấy cơ hội việc làm ở nước ngoài không chỉ đem lại thu nhập trước mắt mà còn tạo điều kiện tích lũy vốn, kinh nghiệm cho chặng đường sau khi trở về. Để hướng đi này phát huy hiệu quả, người lao động cần được tư vấn đầy đủ về thị trường, hợp đồng, chi phí và quyền lợi, đồng thời có sự chuẩn bị kỹ năng và kế hoạch sử dụng nguồn thu phù hợp.
Từ những cánh rừng quế ở Nam Trà My, cơ sở chế biến tại Bắc Trà My đến những lao động trẻ đi làm việc ở nước ngoài tại vùng cao Quảng Ngãi, tín dụng chính sách đang tạo điều kiện để người dân lựa chọn hướng phát triển kinh tế phù hợp với hoàn cảnh của mình. Có hộ đầu tư sản xuất tại quê nhà, có gia đình tạo nguồn thu từ việc làm ngoài địa phương, nhưng điểm chung là đều có thêm nguồn lực để chủ động cải thiện cuộc sống.
Khi được sử dụng đúng mục đích và gắn với nhu cầu thực tế, đồng vốn ưu đãi không chỉ tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn tạo nền tảng để người dân tích lũy, phát triển sinh kế lâu dài. Đây là một trong những điểm tựa quan trọng giúp đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao từng bước nâng cao thu nhập, giảm nghèo và ổn định cuộc sống.
