*Chuyển đổi năng lực
 |
| Nghiên cứu khoa học tại Trung tâm R&D Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. |
| Ảnh: Tiến Lực/TTXVN |
Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, Chuyên gia kinh tế, Giảng viên Chính sách Công, Đại học Fulbright Việt Nam, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, phân mảnh nhưng ưu tiên trung tâm có năng lực công nghệ cao. Đồng thời, lợi thế lao động giá rẻ suy giảm, chuyển sang ưu tiên năng suất, công nghệ và quản trị.
Đặc biệt, áp lực giảm phát thải, tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị), CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) đặt ra yêu cầu cấp thiết là công nghiệp phải xanh hóa. Những yếu tố này, cùng với bối cảnh TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất có quy mô kinh tế, thị trường, hạ tầng và nguồn tài chính đủ lớn, vừa mang đến những thách thức lẫn cơ hội để Thành phố có thể bứt phá tăng trưởng công nghiệp.
“Bởi một hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao và vận hành thông minh không được nhận diện bằng địa điểm mà bằng cách những tác nhân kết nối và vận hành với nhau; trong đó, 5 trụ cột của hệ sinh thái, gồm: công nghệ và tri thức; chuỗi sản xuất, cung ứng; vận hành dựa trên dữ liệu; hệ sinh thái hỗ trợ hậu cần, tào chính; tích hợp kinh tế xanh và tuần hoàn,” ông Tuấn phân tích.
Về những hạn chế của mô hình công nghiệp hiện nay, chuyên gia cũng cho hay, công nghiệp công nghệ cao còn thiên về thu hút từng dự án riêng lẻ thay vì xây hệ sinh thái; thiếu liên kết giữa sản xuất – R&D (nghiên cứu và phát triển) – hậu cần – tài chính – dữ liệu. Mô hình khu công nghiệp, khu công nghệ cao chủ yếu tập trung về đất đai, hạ tầng cứng, thiếu liên kết theo cụm, kết nối hạ tầng mềm và dữ liệu. Còn kinh tế xanh chủ yếu để tuân thủ hơn là xem đó như lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp và sản xuất công nghiệp.
Trước thực tế này, chuyên gia đề xuất, thay vì chỉ tập trung vài “đại bàng”, TP. Hồ Chí Minh cần nâng cấp doanh nghiệp nội địa quy mô vừa thành hạt nhân công nghệ. Thành phố nên đầu tư nền tảng dùng chung (chuẩn hóa dữ liệu, kết nối IoT, năng lượng...) để doanh nghiệp tự kết nối và đổi mới. Hay kinh tế xanh phải xanh được thúc đẩy thông qua tiêu chuẩn và giá năng lượng.
Cụ thể, tại Hàn Quốc doanh nghiệp lớn đóng vai trò hạt nhân kép chuỗi nhưng Nhà nước mở rộng chuỗi cung ứng và thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và khởi nghiệp (startup) công nghệ tham gia. Trong khi đó, tại Đài Loan (Trung Quốc) hệ sinh thái bán dẫn và mô hình sản xuất tinh gọn không làm tất cả mà chỉ chọn đúng phân đoạn chiến lược và hệ sinh thái hình thành quan chuỗi giá trị có chiều sâu, không phân mảnh.
Còn tại Singapore, Nhà nước đóng vai trò “kiến trúc sư” hệ sinh thái, quy hoạch hoạch không gian theo chuỗi giá trị/cụm ngành; tích hợp công nghiệp, đô thị, hậu cần và R&D. Song song đó, Singapore đẩy mạnh sản xuất thông minh, công nghiệp sạch, kinh tế carbon thấp; cũng như triển khai chính sách thử thử nghiệm (sandbox) được triển khai rất sớm.
Đặc biệt, từ những kinh nghiệm nêu trên, TP. Hồ Chí Minh có thể chủ động thiết kế vai trò cho các doanh nghiệp FDI lớn không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn phải trở thành trung tâm lan tỏa công nghệ. Chính sách của thành phố không ưu đãi tràn lan mà đổi lấy cam kết đồng phát triển như công nghiệp xanh được tích hợp ngay từ chiến lược công nghiệp, không tách rời yếu tố môi trường; liên kết công nghiệp phải đi kèm liên kết nghiên cứu, đào tạo và thử nghiệm.
Trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới, công nghiệp vẫn tiếp tục được xác định là động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế TP. Hồ Chí Minh, tuy nhiên cần được phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, giảm phụ thuộc vào các ngành biến động mạnh. Thành phố sau hợp nhất phải tăng cường liên kết vùng và phân công chức năng hợp lý, có thể quy hoạch không gian công nghiệp theo chức năng chứ không theo phải theo địa giới, đảm bảo đáp ứng yêu cầu tăng trưởng bền vững trong giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
*Định hướng phát triển cốt lõi
Để tháo gỡ một trong những "nút thắt" của công nghiệp hiện nay, là nhiều doanh nghiệp vẫn dừng ở lắp ráp, gia công hoặc cung ứng đơn giản, một số doanh nghiệp cho rằng, TP. Hồ Chí Minh cũng cần xác định mục tiêu cốt lõi: Không phải có nhiều nhà máy hơn mà là nhiều quyết định công nghệ, phát minh sáng chế, bản quyền... được đăng ký ngay tại thành phố. Thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải ”xanh”, TP. Hồ Chí Minh có thể phát tín hiệu thị trường khiến doanh nghiệp tự lựa chọn con đường xanh theo cách hiệu quả nhất.
Mặc dù, công nghiệp thành phố đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp lớn cho GRDP, ngân sách và giải quyết việc làm, song cũng đang đối mặt với không ít hạn chế và thách thức dư địa phát triển theo chiều rộng ngày càng thu hẹp; nhiều ngành công nghiệp truyền thống chậm đổi mới công nghệ; không gian công nghiệp phân tán, hiệu quả sử dụng đất chưa cao; áp lực môi trường, hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực ngày càng lớn. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp bách phải có tư duy mới, cách tiếp cận mới và giải pháp mang tính đột phá trong định hướng phát triển công nghiệp của thành phố.
Ở góc độ ngành, bà Kiều Ngọc Phương, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, ngành bán dẫn đòi hỏi chuỗi cung ứng với độ chính xác và nhạy cảm tối đa. Để đáp ứng yêu cầu ứng yêu cầu này, Việt Nam cần đầu tư phát triển kho lạnh thông minh với hệ thống kiểm soát kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm tự động tiên tiến, cùng chuỗi cung ứng tích hợp AI cho phép theo dõi phép theo dõi thời gian thực và dự báo rủi ro hiệu quả.
Linh kiện bán dẫn có giá trị cao nhưng cũng vô cùng nhạy cảm và dễ hư hại, yêu cầu quy trình xử lý đặc biệt từ đóng gói đến vận chuyển. Việc đầu tư vào hạ tầng chuyên biệt cho bán dẫn và điện khí hóa là chìa khóa để Việt Nam thu hút các nhà máy sản xuất chip hàng đầu thế giới, củng cố vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Báo cáo của Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho thấy, mục tiêu phát triển công nghiệp thành phố đến năm 2030 là hình thành các ngành công nghiệp mũi nhọn và nền tảng có hàm lượng công nghệ cao; từng bước làm mới và nâng cấp các ngành công nghiệp truyền thống. Bên cạnh đó, công nghiệp thành phố tái cấu trúc căn bản không gian công nghiệp; phát triển các khu công nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp – đô thị – dịch vụ; nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu của doanh nghiệp trên địa bàn.
Còn tầm nhìn đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và sản xuất xanh của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Cơ cấu công nghiệp hiện đại, trong đó công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh và công nghiệp sáng tạo chiếm tỷ trọng chủ đạo. Đặc biệt, hình thành hệ sinh thái công nghiệp thông minh, phát thải thấp, gắn chặt với đô thị và dịch vụ chất lượng cao.
Đại diện Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh đánh giá, việc xây dựng định hướng phát triển công nghiệp TP. Hồ Chí Minh mở rộng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 không chỉ nhằm xác lập các ngành công nghiệp chủ yếu, mũi nhọn và nền tảng mà còn nhằm tổ chức lại không gian công nghiệp, thúc đẩy liên kết vùng, hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, xanh và thông minh.
Qua đó, tạo nền tảng vững chắc để thành phố phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển công nghiệp của cả nước trong giai đoạn mới.
Phát triển công nghiệp TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa chiến lược, gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng và vị thế của thành phố trong không gian kinh tế Quốc gia, cũng như khu vực. TP. Hồ Chí Minh có đủ điều kiện để trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và sản xuất xanh của cả nước và khu vực, tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển công nghiệp vùng Đông Nam Bộ và đóng góp quan trọng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn mới.
Ghi nhận ý kiến đại diện một số sở, ngành liên quan cũng cho biết, định hướng phát triển công nghiệp TP. Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ và dài hạn; trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, định hướng không gian và dẫn dắt liên kết; doanh nghiệp là chủ thể trung tâm của đổi mới và đầu tư; các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu là nền tảng phát triển nguồn nhân lực và công nghệ. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư có chọn lọc, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao là những giải pháp then chốt quyết định thành công./.
