 |
| Lực lượng chức năng khảo sát hệ thống máy móc, thiết bị tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dịch vụ Thương mại Vạn Hưng, xã Bình Phú, tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN |
Với diện tích hơn 122.870 ha, chiếm trên 61% diện tích dừa cả nước, Vĩnh Long đang nắm giữ cơ hội lớn để đưa cây dừa từ một ngành hàng sản xuất nguyên liệu trở thành ngành kinh tế có chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Đề án cơ cấu lại ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2045 vừa được Tỉnh ủy Vĩnh Long ban hành, xác định phát triển dừa theo hướng hàng hóa, hữu cơ, chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và gắn chặt với thị trường. Đây cũng là hướng đi để ngành dừa giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, nâng giá trị gia tăng và thu nhập cho người trồng dừa.
*Từ vùng nguyên liệu lớn đến chuỗi sản xuất đạt chuẩn
Gần 15 năm gắn bó với cây dừa trên diện tích 0,4 ha được chuyển đổi từ đất trồng lúa, ông Nguyễn Minh Thống, xã Tiểu Cần cho rằng, cây dừa cho hiệu quả kinh tế cao hơn rõ rệt, lợi nhuận gấp khoảng 3 lần so với trồng lúa. Cùng với đó, cây dừa cho thu hoạch thường xuyên, bình quân khoảng 500 quả/tháng, tạo nguồn thu tương đối ổn định cho gia đình.Hiện vườn dừa của ông Thống được doanh nghiệp xây dựng vào vùng nguyên liệu dừa hữu cơ và có chứng nhận. Đây là bước chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn, trong đó người trồng phải tuân thủ quy trình để tạo ra nguồn nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Ông Nguyễn Minh Thống chia sẻ, điều gia đình quan tâm không chỉ là năng suất hay giá bán từng thời điểm mà là được tham gia vùng nguyên liệu có doanh nghiệp đồng hành, xây dựng chứng nhận hữu cơ và tạo điều kiện để sản phẩm tiếp cận thị trường. Theo ông Thống, chuyển sang sản xuất hữu cơ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng đầu ra.
Để duy trì tiêu chuẩn lâu dài, nông dân cần được hỗ trợ về kỹ thuật, chứng nhận, tổ chức vùng nguyên liệu và liên kết tiêu thụ.Thực tế tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tâm Phát, xã Càng Long cho thấy, vai trò của tổ chức sản xuất và liên kết trong xây dựng vùng nguyên liệu. Thành lập năm 2024 với 12 thành viên, đến nay hợp tác xã đã có 30 thành viên, liên kết với 860 hộ dân sản xuất dừa hữu cơ trên diện tích khoảng 730 ha. Tháng 7/2025, vùng nguyên liệu của hợp tác xã được cấp chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn của Hoa Kỳ, tạo điều kiện cung ứng dừa hữu cơ cho các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.
Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tâm Phát Phạm Hoài Tâm cho rằng, mỗi tháng hợp tác xã cung cấp khoảng 1.300 tấn dừa trái lột vỏ cho Công ty Á Châu (khoảng 1.200 tấn) và Công ty Thuận Phong (100 tấn). Giá thu mua luôn cao hơn thị trường từ 10.000-15.000 đồng/chục.Không chỉ bao tiêu sản phẩm, hợp tác xã còn hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức sản xuất. Nông dân được tập huấn kỹ thuật canh tác hữu cơ, hỗ trợ phân hữu cơ trong năm đầu; dịch vụ phát cỏ được thực hiện với chi phí khoảng 100.000 đồng/công (1.000 m2), thấp hơn nhiều so với mức khoảng 300.000 đồng/công thuê bên ngoài.
Những hỗ trợ này góp phần giảm chi phí sản xuất và tạo điều kiện để người dân duy trì quy trình hữu cơ.Mô hình cho thấy khi sản xuất được tổ chức theo vùng nguyên liệu, có doanh nghiệp liên kết và thị trường tiêu thụ, giá trị sản phẩm cũng như lợi ích của người trồng dừa được cải thiện. Tuy nhiên, việc duy trì các tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế cũng đặt ra áp lực về chi phí. Theo ông Phạm Hoài Tâm, chi phí chứng nhận hữu cơ lần đầu khoảng 600 triệu đồng, các lần tiếp theo khoảng 300 triệu đồng. Doanh nghiệp liên kết hiện hỗ trợ khoảng 70% chi phí đăng ký chứng nhận, nhưng phần kinh phí còn lại vẫn là gánh nặng đối với hợp tác xã, nhất là khi chứng nhận phải được tái thực hiện định kỳ để duy trì điều kiện xuất khẩu.
 |
| Lao động thực hiện công đoạn lột dừa phục vụ chế biến các sản phẩm dừa hữu cơ xuất khẩu tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dịch vụ Thương mại Vạn Hưng, xã Bình Phú, tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN |
Từ thực tế này, ông Phạm Hoài Tâm cho rằng, chi phí chứng nhận hữu cơ đạt chuẩn quốc tế là vấn đề cần được quan tâm, bởi trong thời gian tới hợp tác xã sẽ gặp khó khăn khi phải tái chứng nhận nếu không có sự đồng hành của doanh nghiệp và các chính sách hỗ trợ phù hợp.
Toàn tỉnh Vĩnh Long hiện có 122.870 ha dừa, tương đương khoảng 22,66 triệu cây; trong đó diện tích cho trái đạt 114.163 ha, chiếm hơn 92% tổng diện tích. Diện tích dừa được chứng nhận hữu cơ đạt 30.708,3 ha, với sản lượng trung bình khoảng 337,8 triệu trái. Các vùng nguyên liệu đang áp dụng những tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế như USDA của Hoa Kỳ, JAS của Nhật Bản, EU và một số tiêu chuẩn phục vụ thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc.Cùng với sản xuất hữu cơ, tỉnh Vĩnh Long đang tăng cường hỗ trợ các địa phương xây dựng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu nhằm chuẩn hóa chất lượng và minh bạch nguồn gốc. Đây là nền tảng để ngành hàng dừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
*Chế biến sâu, khai thác trọn giá trị cây dừa
Công nghiệp chế biến đang trở thành động lực quan trọng để Vĩnh Long nâng cao giá trị ngành dừa.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lê Văn Dũng cho biết, toàn tỉnh có 151 doanh nghiệp sản xuất, chế biến các sản phẩm từ dừa, với nhiều nhóm sản phẩm phục vụ thực phẩm, đồ uống, công nghiệp và hàng thủ công mỹ nghệ.Năm 2025, giá trị sản xuất ngành chế biến dừa ước đạt khoảng 8.150 tỷ đồng, tăng 5,84% so với năm trước, chiếm khoảng 5,96% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Kim ngạch xuất khẩu dừa đạt khoảng 500 triệu USD, tăng 2,9%. Một số sản phẩm chế biến có mức tăng khá như cơm dừa nạo sấy tăng 15,45%, sữa dừa tăng 12,54%, nước dừa tăng 13,75% và than hoạt tính tăng 12,66%. Các thị trường xuất khẩu chủ yếu gồm Hoa Kỳ, Canada, EU, Trung Đông và Trung Quốc.
Cơ cấu sản phẩm đang chuyển dần từ sơ chế sang chế biến sâu với các sản phẩm như cơm dừa nạo sấy, nước cốt dừa, bột cốt dừa, sữa dừa, dầu dừa tinh luyện, kẹo dừa, thạch dừa và nước dừa đóng hộp UHT. Vỏ, xơ và gáo dừa cũng được tận dụng để sản xuất mụn dừa, chỉ xơ dừa, than hoạt tính, than thiêu kết và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Việc khai thác nhiều bộ phận của cây dừa mở rộng giá trị ngành hàng, phù hợp định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn.Tuy nhiên, tỷ lệ sản phẩm được chế biến sâu vẫn còn dư địa lớn. Hơn 60% sản lượng dừa công nghiệp của tỉnh được tiêu thụ qua ngành chế biến nội tỉnh, nhưng với dừa uống nước, chỉ khoảng 10-15% sản lượng được sơ chế xuất khẩu, phần còn lại chủ yếu tiêu thụ trong nước. Đáng chú ý, khoảng 80% sản lượng dừa sáp vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô.
Ở khâu phụ phẩm, việc tiêu thụ vỏ dừa cũng đang gặp khó khăn, hiện nay gần như không có đầu ra. Bên cạnh yêu cầu nâng giá trị sản phẩm, ổn định nguồn nguyên liệu cho chế biến cũng là vấn đề đặt ra. Sản xuất dừa hiện chủ yếu dựa vào các hộ có diện tích nhỏ, bình quân 0,3-0,4 ha/hộ; tỷ lệ diện tích tham gia liên kết sản xuất mới khoảng 30%. Năm 2025, có thời điểm nguồn dừa công nghiệp trong tỉnh khan hiếm, doanh nghiệp phải nhập khoảng 30 triệu trái từ nước ngoài phục vụ chế biến. Thực tế này cho thấy, quy mô vùng trồng lớn chưa đồng nghĩa với nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy.
Để khắc phục, Vĩnh Long định hướng thu hút, hỗ trợ hình thành ít nhất 30-50 doanh nghiệp liên kết với hợp tác xã sản xuất dừa, xây dựng vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và tiêu thụ sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu khoảng 70% sản lượng dừa tại các vùng sản xuất tập trung được tiêu thụ thông qua hợp đồng.Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, dừa là cây trồng chủ lực, có lợi thế đặc thù của địa phương nhưng liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, sản xuất nhỏ lẻ; việc đáp ứng các tiêu chuẩn để xuất khẩu vào những thị trường khó tính như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc vẫn là thách thức.Tỉnh tập trung củng cố liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, ổn định, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu.
Cùng với đó là thực hiện nghiêm các yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, chứng nhận hữu cơ và truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và khai thác tốt hơn giá trị của từng bộ phận cây dừa.Tỉnh cũng tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường mới. Việc mở rộng thị trường được gắn với nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của từng thị trường và xây dựng uy tín lâu dài cho sản phẩm dừa Vĩnh Long.Đề án cơ cấu lại ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030, diện tích dừa đạt khoảng 132.000 ha, sản lượng khoảng 1,72 triệu tấn; đến năm 2045, diện tích dự kiến đạt 140.000 ha, sản lượng khoảng 2 triệu tấn.
Giá trị sản xuất ngành chế biến dừa phấn đấu tăng bình quân trên 10%/năm, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa tăng bình quân 8-10%/năm.Với định hướng lấy chất lượng, chế biến và giá trị gia tăng làm trọng tâm, ngành dừa Vĩnh Long đang từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển chuỗi giá trị đa dạng. Việc gắn vùng nguyên liệu đạt chuẩn với chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm và mở rộng thị trường sẽ là cơ sở để nâng cao hiệu quả sản xuất, thu nhập cho người trồng và sức cạnh tranh của ngành dừa trong thời gian tới./.
