| Bảo tàng trong kỷ nguyên số - cuộc cách mạng về trải nghiệm |
Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Người nhiều lần khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Trong tư tưởng ấy, bảo tàng có vai trò quan trọng như một “trường học lịch sử sống động”, nơi giáo dục truyền thống yêu nước, hun đúc lòng tự hào dân tộc và bồi dưỡng nhân cách con người Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh rằng dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam. Tinh thần ấy chính là kim chỉ nam cho hoạt động bảo tồn di sản và phát triển hệ thống bảo tàng qua các thời kỳ.
Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển bùng nổ của công nghệ số, tư tưởng của Bác về bảo tồn văn hóa càng cho thấy giá trị thời đại. Bảo tàng không thể chỉ là nơi “cất giữ hiện vật”, mà phải trở thành không gian tương tác, truyền cảm hứng, giúp công chúng - đặc biệt là thế hệ trẻ - hiểu và tự hào hơn về lịch sử dân tộc.
Nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững đất nước, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho hệ thống thiết chế văn hóa, trong đó có bảo tàng. Đặc biệt, tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra định hướng quan trọng cho ngành văn hóa nói chung và hệ thống bảo tàng nói riêng trong bối cảnh chuyển đổi số.
Trong những năm gần đây, nhiều chương trình số hóa di sản, xây dựng bảo tàng thông minh, bảo tàng số đã được triển khai trên cả nước. Các bảo tàng lớn như Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hay Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam… từng bước ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống thuyết minh tự động đa ngôn ngữ nhằm nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan.
Nếu như trước đây, trải nghiệm bảo tàng chủ yếu dừng ở việc “xem hiện vật”, thì nay công nghệ số đã biến mỗi chuyến tham quan thành một hành trình khám phá đa giác quan. Người xem không còn là khán giả thụ động mà trở thành chủ thể tương tác với lịch sử và văn hóa.
Đặc biệt, chuyển đổi số giúp bảo tàng vượt qua giới hạn không gian địa lý. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, người xem ở bất cứ đâu cũng có thể tham quan triển lãm trực tuyến, tra cứu dữ liệu hiện vật hoặc tham gia các hoạt động giáo dục số. Đây là bước tiến quan trọng trong việc phổ cập tri thức lịch sử, văn hóa tới cộng đồng.
Cuộc cách mạng về trải nghiệm không chỉ giúp bảo tàng trở nên hiện đại, hấp dẫn hơn mà còn mở ra cơ hội để di sản văn hóa dân tộc tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Đó cũng chính là cách để gìn giữ hồn cốt Việt Nam trong dòng chảy không ngừng của thời đại số./.
Phương Dung - Thu Hạnh
