Các mô hình tự quản trong đồng bào dân tộc thiểu số và tôn giáo ở Tây Nam Bộ đã phát huy hiệu quả trong giữ gìn an ninh, trật tự, hòa giải mâu thuẫn và hỗ trợ người vi phạm pháp luật tái hòa nhập cộng đồng. Với sự tham gia của chức sắc, chức việc và người có uy tín, công tác tuyên truyền, vận động ngày càng sát dân, góp phần giải quyết các vấn đề ngay từ cơ sở.
*Xây dựng mô hình gắn với đặc điểm từng cộng đồng
 |
| Các nghệ sĩ không chuyên của người Chăm tham gia tiết mục tín ngưỡng cúng thần linh. |
| Ảnh minh họa: Công Thử - TTXVN |
Đồng bào vùng Tây Nam Bộ tham gia nhiều tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Phật giáo Hòa Hảo, Cao Đài, Tin lành, Hồi giáo và các cộng đồng dân tộc thiểu số, trong đó, 2 tôn giáo nội sinh có cơ quan lãnh đạo trung ương đặt tại An Giang và Tây Ninh. Các cơ sở tôn giáo, chức sắc, chức việc và người có uy tín giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, 6 tỉnh, thành phố khu vực Tây Nam Bộ có 591 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 481 xã, 107 phường và 3 đặc khu. Việc tổ chức lại địa bàn đặt ra yêu cầu rà soát, kiện toàn các mô hình tự quản, bảo đảm hoạt động phù hợp với tình hình mới, tránh chồng chéo và tập trung nguồn lực vào những mô hình thực chất, hiệu quả.
Theo Bộ Công an, sau sắp xếp đơn vị hành chính, công an các tỉnh, thành phố đã rà soát, kiện toàn những mô hình trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các tôn giáo. Đến nay, có 25 mô hình được Bộ ghi nhận, thông báo nhân rộng toàn quốc, tập trung vào hòa giải, hỗ trợ hộ khó khăn, giáo dục người vi phạm pháp luật, vận động thanh thiếu niên chấp hành pháp luật và tự quản tại khu dân cư, cơ sở thờ tự.
Tại Đồng Tháp, mô hình “Ba đồng hành cùng đồng bào các tôn giáo” được thí điểm tại chùa Vĩnh Tràng (phường Mỹ Phong) và Bửu Long Tự (xã An Hòa), tập trung vào bảo đảm an ninh, trật tự, an sinh xã hội và chuyển đổi số. Mô hình đã góp phần xây dựng hơn 50 căn nhà cho người khó khăn; tổ chức 14 cuộc tuyên truyền, tập huấn kỹ năng số cho 1.062 tăng ni, hướng dẫn sử dụng mã QR và định danh điện tử và các tiện ích số.
Tại xã Hồng Dân (Cà Mau), mô hình “Tổ tự quản trong người Hoa” đã hỗ trợ 14 trường hợp tái hòa nhập cộng đồng, hòa giải 25 vụ việc, trong đó 17 vụ thành công; đồng thời vận động hỗ trợ nhà ở, học tập và giúp đỡ những gia đình khó khăn. Tại Cần Thơ, mô hình “Sư sãi, phật tử tham gia phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự” được triển khai tại 15 điểm, hỗ trợ giáo dục hơn 150 trường hợp, hòa giải trên 80 vụ việc, kết nối học nghề và việc làm giúp người vi phạm pháp luật ổn định cuộc sống.
Các kết quả trên cho thấy hoạt động tự quản đã mở rộng từ tuyên truyền, phòng ngừa tội phạm sang hòa giải, hỗ trợ đời sống và giúp đỡ người vi phạm pháp luật tái hòa nhập cộng đồng. Việc lựa chọn người tham gia, nội dung hoạt động và cách thức tuyên truyền phù hợp với đặc điểm từng dân tộc, tôn giáo là yếu tố quan trọng để duy trì hiệu quả mô hình.
*Phát huy vai trò người có uy tín, nâng cao hiệu quả tự quản ở cơ sở
Tại xã Tân Thành, tỉnh Tây Ninh, mô hình “Đồng bào ấp Chăm tham gia giữ gìn an ninh, trật tự” được thành lập từ năm 2016 và tiếp tục kiện toàn sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Qua mô hình, người dân đã cung cấp 12 tin liên quan đến an ninh, trật tự, giúp Công an xã tổ chức tuần tra, giải tán các nhóm thanh thiếu niên tụ tập đêm khuya và phát hiện 14 trường hợp dương tính với chất ma túy để xử lý theo quy định.
 |
| Công tác tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” tại một Trung tâm phục vụ Hành chính công xã, tỉnh Tây Ninh. |
| Ảnh: TTXVN phát |
Bà A Si Ró, Trưởng Ban Công tác Mặt trận ấp Chăm, xã Tân Thành cho biết, việc tuyên truyền được thực hiện thông qua các cuộc họp, gặp gỡ và đến từng hộ gia đình để vận động. Với sự gắn bó về tình cảm, dòng họ, xóm giềng, những lời khuyên từ người thân quen, người có uy tín thường dễ được tiếp nhận. Qua đó, các gia đình quan tâm hơn đến việc quản lý, giáo dục con em; người dân chủ động nhắc nhở nhau chấp hành pháp luật, hạn chế vi phạm.
Vĩnh Long có 25 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Khmer chiếm 10,6% dân số. Toàn tỉnh có 30 xã, phường thuộc vùng dân tộc thiểu số với 390 ấp, khóm. Tỉnh có 12 tổ chức tôn giáo được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân, 1.307 cơ sở thờ tự và 35 mô hình bảo đảm an ninh, trật tự tại 1.793 điểm. Sau sắp xếp địa giới ấp, khóm, tỉnh kiện toàn 1.496 Tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở với 7.146 thành viên, hỗ trợ Công an cấp xã nắm tình hình, vận động người dân và giải quyết vụ việc phát sinh. Tiêu biểu là mô hình “Phát huy vai trò của bà con dân tộc Khmer trong giữ gìn an ninh, trật tự” tại xã Trà Côn, triển khai từ tháng 9/2020. Mô hình phát huy vai trò người có uy tín, các vị trụ trì, sư sãi và Ban Quản trị chùa trong vận động đồng bào chấp hành pháp luật, phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội; đến nay mô hình được nhân rộng tại 20 điểm trên địa bàn tỉnh.
Theo Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang, đồng bào các dân tộc, tôn giáo luôn phát huy truyền thống đoàn kết, tích cực tham gia phong trào thi đua yêu nước, hoạt động nhân đạo, từ thiện và xây dựng đời sống văn hóa. Việc phát huy vai trò của chức sắc, chức việc và người có uy tín góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, củng cố mối quan hệ giữa chính quyền với nhân dân trong giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở.
Tại khu vực biên giới biển tỉnh Vĩnh Long, Bộ đội Biên phòng chú trọng vận động, phát huy vai trò người có uy tín trong cộng đồng. Đại tá Nguyễn Văn Triều, Phó Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh cho biết, các đồn biên phòng phân công cán bộ, chiến sĩ giữ liên lạc, định kỳ gặp gỡ người có uy tín để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng; đồng thời phối hợp tập huấn về chủ trương, chính sách, pháp luật, bảo vệ biên giới và kỹ năng tuyên truyền, vận động.
Người có uy tín được mời tham gia các hội nghị, buổi tuyên truyền tại khu dân cư; sử dụng ngôn ngữ dân tộc và những câu chuyện gần gũi để vận động đồng bào tham gia xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội. Cách tuyên truyền phù hợp với thực tế, lợi ích của người dân và phong tục từng dân tộc giúp họ trở thành cầu nối truyền tải chủ trương, chính sách, hòa giải mâu thuẫn và vận động đồng bào bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới.
Tại hội nghị trao đổi kinh nghiệm và biểu dương các mô hình, điển hình tiên tiến trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các tôn giáo khu vực Tây Nam Bộ giai đoạn 2025-2026, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Thứ trưởng Bộ Công an, Trưởng Ban Chỉ đạo thực hiện phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc Trung ương nhấn mạnh, Tây Nam Bộ có vị trí chiến lược quan trọng với đặc điểm đa dạng về dân tộc, tôn giáo, biên giới, biển, đảo và hệ thống giao thông liên vùng. Bên cạnh thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, địa bàn cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để gây mất an ninh, trật tự; các loại tội phạm, nhất là tội phạm trên không gian mạng, diễn biến phức tạp. Do đó, các địa phương xác định việc xây dựng, nhân rộng mô hình, điển hình tiên tiến là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt. Công tác tuyên truyền, vận động cần đổi mới theo hướng gần dân, sát dân, dễ hiểu, dễ thực hiện; kết hợp ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, tập trung vào những vấn đề người dân quan tâm như phòng, chống ma túy, tín dụng đen, lừa đảo trực tuyến, bảo đảm an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy và quản lý, giáo dục thanh thiếu niên. Công an các địa phương cần đánh giá thực chất hiệu quả từng mô hình; duy trì, nhân rộng mô hình hoạt động tốt, kết thúc mô hình kém hiệu quả hoặc không còn phù hợp, tránh chạy theo số lượng, hình thức.
Thực tiễn cho thấy, hiệu quả mô hình tự quản phụ thuộc vào sự tham gia của người dân và phối hợp giữa lực lượng chức năng với người có uy tín trong cộng đồng. Vì vậy, cần duy trì các hoạt động cụ thể, thường xuyên đánh giá, điều chỉnh và nhân rộng mô hình phù hợp với từng địa bàn./.
