Ngày Văn hóa Việt Nam: Bền bỉ giữ nghề, gìn giữ bản sắc quê hương
Giữa nhịp sống hiện đại, làng rèn Bàn Mạch (còn gọi là làng rèn Lý Nhân), xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ, hằng ngày vẫn vang tiếng búa bên những lò than đỏ lửa.

Những âm thanh ấy không chỉ báo hiệu nhịp sản xuất của một làng nghề mà còn gợi nhắc câu chuyện về sức lao động, tài hoa và sự tiếp nối của các thế hệ người thợ. Qua bao thăng trầm, nghề rèn đã trở thành một phần ký ức, nếp sống và bản sắc văn hóa của vùng quê này.

Thợ đang gia công chế tác ở cơ sở sản xuất rèn của anh Trần Văn Cường tại làng rèn Bàn Mạch. 
Ảnh: Nguyễn Trọng Lịch - TTXVN

*Ngọn lửa từ ký ức làng quê

Đến làng rèn Bàn Mạch những ngày này, khắp thôn xóm đều có thể bắt gặp những kiện sắt, thép nguyên liệu và các sản phẩm cơ khí mới hoàn thiện được xếp thành từng hàng tại sân, xưởng của các gia đình. Tiếng búa rèn, tiếng kim loại va chạm cùng ánh lửa bùng lên từ những lò rèn đã hòa vào đời sống thường nhật, trở thành âm thanh thân thuộc qua nhiều thế hệ.

Theo UBND xã Vĩnh Phú, làng rèn Bàn Mạch đã được UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) công nhận làng nghề truyền thống năm 2006. Đây là nghề có từ lâu đời, được các thế hệ cha ông truyền lại. Những năm gần đây, làng rèn Bàn Mạch phát triển mạnh, có thời điểm lên tới 600–650 hộ làm nghề, chiếm gần 70% tổng số hộ trong thôn.

Anh Trần Xuân Thao, Trưởng thôn Bàn Mạch cho hay, bên cạnh những thuận lợi về thị trường, làng rèn đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các sản phẩm cơ khí sản xuất công nghiệp và hàng nhập khẩu. Với lợi thế sản xuất hàng loạt, mẫu mã đa dạng, giá thành cạnh tranh và mạng lưới phân phối rộng khắp, những sản phẩm này tạo ra không ít thách thức đối với các cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình. Trước tình hình đó, người thợ Bàn Mạch phải tìm cách nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, tiết giảm chi phí nhưng vẫn giữ được những bí quyết rèn thủ công. Đây không chỉ là bài toán duy trì sinh kế mà còn là thử thách trong hành trình bảo vệ thương hiệu và gìn giữ bản sắc làng nghề.

Theo anh Thao, hiện nay, thôn Bàn Mạch vẫn duy trì hơn 400 hộ làm nghề rèn. Toàn thôn còn thu hút hàng trăm lao động tham gia các hoạt động phụ trợ như cung cấp nguyên liệu, kinh doanh phôi thép và tiêu thụ sản phẩm rèn tại địa phương cũng như một số tỉnh, thành phố khác. Người lao động có tay nghề khá đạt mức thu nhập từ 300.000–500.000 đồng/người/ngày.

Ông Nguyễn Văn Quế, người đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề rèn tại thôn Bàn Mạch cho biết, sản phẩm chủ lực của làng nghề là các công cụ phục vụ sản xuất nông nghiệp và đồ dùng gia đình như dao, đục, cuốc, thuổng, búa, rìu, bản lề, liềm, kéo... Những sản phẩm này không chỉ được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh, thành phố trong nước mà còn được xuất khẩu sang một số nước lân cận. Hoạt động sản xuất ngày càng phát triển, biến nhiều khu vực trong thôn thành những xưởng cơ khí nhộn nhịp với các mặt hàng phong phú, đa dạng.

Sản phẩm rèn Bàn Mạch từ lâu đã tạo dựng được chỗ đứng riêng nhờ độ bền, độ sắc bén và khả năng đáp ứng những công việc đòi hỏi cường độ sử dụng cao. Đặc biệt, tại các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, những người làm nghề nấu cỗ, các đầu bếp và thợ chính tại những bếp ăn lớn, dao thái, dao chặt của làng rèn truyền thống vẫn được nhiều người tin dùng. Với các nhóm chuyên nấu cỗ phục vụ cưới hỏi, lễ hội và sự kiện ở các vùng quê, những con dao sắc, chắc tay, chịu lực tốt gần như là vật dụng không thể thiếu. Sự lựa chọn ấy chính là minh chứng cho uy tín, chất lượng và giá trị riêng của sản phẩm được tôi luyện từ bàn tay người thợ Bàn Mạch.

*Máy móc tiếp sức, người thợ giữ bí quyết nghề

Thợ đang gia công dao ở cơ sở sản xuất rèn của anh Lê Như Hiển tại làng rèn Bàn Mạch.
 Ảnh: Nguyễn Trọng Lịch - TTXVN

Những năm gần đây, các hộ làm nghề rèn ở Bàn Mạch ngày càng chú trọng đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất. Toàn làng hiện có hơn 500 máy búa, máy đột dập cùng hàng trăm máy nung phôi sắt, thép. Nhờ đó, năng lực gia công tăng lên nhiều lần so với phương thức thủ công, đồng thời giảm đáng kể sức lao động. Bên cạnh các kênh quảng bá, tiêu thụ truyền thống, người dân trong thôn còn chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng số, từng bước mở rộng thị trường.

Anh Lê Như Hiển, chủ một cơ sở sản xuất, kinh doanh các sản phẩm rèn tại Bàn Mạch chia sẻ, vào thời điểm cao điểm, cơ sở của anh thu hút từ 15–20 lao động. Sản phẩm làm ra được thị trường đón nhận và tiêu thụ thuận lợi. Trong quá trình sản xuất, anh luôn đặt mục tiêu tạo ra những mặt hàng có chất lượng tốt, đủ sức cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp, từng bước mở rộng thị trường, góp phần phát huy giá trị nghề truyền thống do cha ông để lại. Theo anh, đó cũng là cách gìn giữ nét văn hóa nghề của quê hương. Dù đã mạnh dạn đầu tư máy móc để nâng cao năng suất, những công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao, nhất là tôi luyện và tạo độ sắc bén cho sản phẩm, vẫn cần dựa vào kinh nghiệm, bí quyết của những người thợ lâu năm.

Anh Trần Văn Cường, chủ một cơ sở rèn tại thôn Bàn Mạch, hiện duy trì từ 7–8 lao động, chủ yếu là người thân trong dòng họ. Anh cho rằng, dù các gia đình, cơ sở sản xuất đã đầu tư trang thiết bị và lò nung hiện đại, kinh nghiệm xử lý nhiệt, tôi luyện kim loại, đặc biệt đối với các sản phẩm cắt gọt, vẫn là yếu tố quyết định độ sắc bén và độ bền của sản phẩm.

Với người dân Bàn Mạch, nghề rèn không chỉ là kế sinh nhai mà còn góp phần hình thành nếp sống và cốt cách của cả cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, nhịp búa bên lò lửa đã hun đúc ở người thợ đức tính cần cù, bền bỉ, chịu khó và sự tỉ mỉ trong lao động. Trong mỗi gia đình, nghề được trao truyền từ cha sang con, từ người đi trước đến lớp trẻ, tạo nên sự gắn bó giữa các thế hệ. Những lò rèn liền kề, những người thợ có thâm niên nghề, nghệ nhân cùng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong sản xuất đã vun đắp tình làng nghĩa xóm và bản sắc riêng của một miền quê trọng nghề, yêu nghề.

Nghề rèn đòi hỏi người thợ không chỉ có sức khỏe mà còn phải sở hữu đôi tay khéo léo, sự tinh tế và kinh nghiệm lâu năm trong xử lý kim loại. Dù máy móc ngày càng được ứng dụng rộng rãi, những công đoạn quan trọng như tôi luyện, tạo độ sắc bén và độ bền cho dao, kéo vẫn cần đến kỹ thuật thủ công cùng bí quyết của người thợ giỏi, người làm nghề có kinh nghiệm.

Nhằm hỗ trợ làng nghề phát triển, chính quyền địa phương đã tạo điều kiện về vốn, mặt bằng và trao đổi kinh nghiệm sản xuất. Hiện nay, nhiều hộ mở rộng sản xuất đã có mặt bằng ở khu đất mới. Đặc biệt, từ năm 2023, Bàn Mạch được lựa chọn xây dựng thiết chế Làng văn hóa kiểu mẫu, mở thêm cơ hội kết hợp phát triển nghề truyền thống với du lịch và phát huy giá trị văn hóa địa phương.

Giữa dòng chảy không ngừng của cuộc sống hiện đại, những lò rèn đỏ lửa ở Bàn Mạch vẫn bền bỉ gìn giữ mạch nguồn văn hóa quê hương. Tiếng búa vang trên đe không chỉ tạo nên những sản phẩm hữu ích mà còn ngân lên âm hưởng của truyền thống, tình yêu nghề và sự tiếp nối giữa các thế hệ. Giữ lửa nghề hôm nay cũng chính là giữ hồn làng, gìn giữ một nét đẹp văn hóa lao động Việt Nam cho mai sau./.

Tin liên quan

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 được tổ chức lần đầu trên phạm vi toàn quốc

Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) năm 2026 được tổ chức lần đầu trên phạm vi toàn quốc, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và các hoạt động kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 - 24/11/2026). Các hoạt động hướng tới tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc, khơi dậy tinh thần đoàn kết và tạo điều kiện để Nhân dân trực tiếp tham gia, sáng tạo, thụ hưởng văn hóa.  

Tin cùng chuyên mục

VIFC-HCMC định vị vai trò cầu nối dòng vốn quốc tế vào kinh tế Việt Nam

Nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi xanh và các ngành kinh tế mới đang mở ra dư địa hợp tác lớn giữa Việt Nam với các trung tâm tài chính quốc tế. Trong bối cảnh đó, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) định hướng trở thành đầu mối kết nối dòng vốn khu vực với các cơ hội đầu tư trong nền kinh tế thực, thay vì cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm tài chính đã phát triển.

Từ bản sắc văn hóa đến ngày hội Đại đoàn kết

Năm 2026, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc mang một ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức lồng ghép với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 trên phạm vi cả nước. Từ những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống đến các hoạt động giao lưu, thể thao cộng đồng, mỗi khu dân cư đang tạo nên một không gian văn hóa giàu bản sắc, nơi niềm tự hào về truyền thống hòa quyện với tinh thần đoàn kết, gắn bó. Tại Thái Nguyên, không khí ấy đang lan tỏa sôi nổi từ mỗi bản làng, thôn xóm.

Phát huy giá trị kinh tế từ những sản phẩm quen thuộc của bản địa

Hướng tới ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, cộng đồng người dân tộc Sán Dìu tại Thái Nguyên và Phú Thọ đã tổ chức giao lưu, cùng ôn lại những làn điệu hát So ọng cô truyền thống. Không chỉ thắt chắt tình đoàn kết giữa các địa phương, những cuộc gặp gỡ còn góp phần gìn giữ, trào quyền di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Sán Dìu cho các thế hệ mai sau.

Hải Phòng cần phát huy vai trò cực tăng trưởng để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Là một trong những cực tăng trưởng quan trọng của cả nước, Hải Phòng cần tiếp tục phát huy lợi thế, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng cao nhất có thể, không chỉ hoàn thành mục tiêu thành phố đề ra mà còn đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng chung của cả nước. Đây là yêu cầu được Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh tại buổi làm việc với lãnh đạo thành phố Hải Phòng sáng 18/11, về nhiệm vụ, giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.  

Luật Thủ đô 2026: Biến cơ chế đặc thù thành nguồn lực phát triển

Luật Thủ đô 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của Hà Nội. Với hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù chưa từng có tiền lệ, Luật Thủ đô năm 2026 tạo dư địa phát triển mới, giúp Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, trung tâm chính trị-hành chính quốc gia, là động lực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Đại đoàn kết - sức mạnh lòng dân và cội nguồn văn hóa

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công”. Tư tưởng ấy không chỉ kế thừa truyền thống quý báu của dân tộc mà còn trở thành bài học lớn, tiếp tục soi đường cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 hằng năm chính là dịp để tinh thần ấy được lan tỏa, thấm sâu vào đời sống cộng đồng.

Chung một đại dương - chung một tương lai

TTXVN trân trọng giới thiệu bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đăng trên China Daily ngày 17/11/2026 nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33 tại thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc và làm việc song phương tại đây từ ngày 17-20/11/2026.

Việt Nam coi trọng và đóng góp tích cực, có trách nhiệm trong APEC

Nhận lời mời của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Tập Cận Bình và Phu nhân, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33 tại thành phố Thâm Quyến và làm việc song phương tại Trung Quốc từ ngày 17 đến 20/11/2026.