 |
| Giàn khoan dầu khí mỏ Đại Hùng. Ảnh: Petrovietnam |
*Nhiều rủi ro an ninh phi truyền thống
Tại tọa đàm “An ninh năng lượng - trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống” do Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức ngày 22/7, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ của Petrovietnam cho biết xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, cạnh tranh công nghệ, tấn công mạng và chuyển dịch năng lượng đang đồng thời đặt ra những thách thức lớn đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Vì vậy, việc đảm bảo an ninh năng lượng phải tiếp cận trong tổng thể, gắn chặt với an ninh kinh tế, tài chính, công nghệ, mạng, dữ liệu, môi trường và con người. Một sự cố tại một mắt xích có thể nhanh chóng lan rộng toàn hệ thống. Đặc biệt, tấn công mạng vào hệ thống điều khiển công nghiệp có thể gây dừng máy, mất kiểm soát thiết bị và mất an toàn công trình. Vì vậy, an ninh mạng phải được coi là bộ phận trực tiếp của an ninh sản xuất; không thể xây dựng một hệ thống năng lượng thông minh trên nền tảng an ninh mạng yếu.
 |
| Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) phát biểu tại Tọa đàm - Ảnh: VGP |
Chỉ ra các rủi ro với đảm bảo an ninh năng lượng trong giai đoạn mới, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), đơn vị thành viên của Petrovietnam cho biết rủi ro phi truyền thống đang làm thay đổi căn bản bài toán an ninh năng lượng. Những diễn biến gần đây trên thế giới cho thấy các xung đột khu vực, căng thẳng thương mại, các biện pháp trừng phạt, sự gián đoạn trên các tuyến hàng hải chiến lược có thể tác động trực tiếp tới nguồn dầu thô, giá năng lượng, chi phí logistics và hoạt động thương mại toàn cầu.
Đối với các doanh nghiệp lọc hóa dầu, thách thức không còn đơn thuần là mua được dầu thô mà là phải có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường nguyên liệu. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của tổ hợp lọc hoá dầu như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất mà còn tác động tới cả hệ thống logistics, hạ tầng cảng biển và chuỗi cung ứng, hàng không, công nghiệp, quốc phòng và đời sống dân sinh.
Cùng đó, với thực tế là máy lọc dầu hiện đại ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống điều khiển tự động, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng quản trị số và hệ thống liên thông công nghiệp nên an ninh năng lượng trong thời đại số không chỉ là bảo vệ tài sản vật chất mà còn bao gồm bảo vệ hệ thống điều khiển, hạ tầng số và dữ liệu sản xuất.
Ngoài ra, xu hướng giảm phát thải và tiến trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu đang đặt ra yêu cầu tái định vị đối với các doanh nghiệp lọc hóa dầu như BSR. Thực tiễn vận hành nhà máy lọc dầu Dung Quất cho thấy, bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ vượt ra ngoài phạm vi của một doanh nghiệp hay một ngành. Đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các lực lượng chức năng, ông Mai Tuấn Đạt khẳng định.
Cùng quan điểm này, ông Đỗ Mạnh Bình, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), đơn vị thành viên Petrovietnam và là doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn thứ hai Việt Nam (hiện chiếm khoảng 24% thị phần xăng dầu nội địa), chỉ rõ trong bối cảnh mới, an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện có đủ xăng dầu hay có đủ năng lực dự trữ mà là khả năng duy trì dòng chảy năng lượng liên tục, an toàn, linh hoạt, với chi phí hợp lý trong mọi tình huống. Hiện chuỗi cung ứng xăng dầu đang phải đối mặt với các nhóm rủi ro lớn.
Thứ nhất là rủi ro địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng quốc tế như xung đột tại Trung Đông, căng thẳng Mỹ - Iran, xung đột Nga - Ukraine và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn có thể tác động rất nhanh đến giá dầu, cước vận tải, bảo hiểm hàng hải và khả năng tiếp cận nguồn hàng. Mặc dù các xung đột xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhưng vẫn có thể làm gián đoạn nguồn dầu thô nhập khẩu cho các nhà máy lọc dầu trong nước, đồng thời gây khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn xăng dầu thay thế với mức giá hợp lý.
Đặc biệt, hoạt động kinh doanh xăng dầu ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống số hóa trong quản lý kho, điều độ, vận tải, và thanh toán điện tử...nên một cuộc tấn công mạng có thể làm gián đoạn hoạt động xuất nhập hàng, điều phối nguồn, thanh toán và bán lẻ, tạo ra hậu quả không khác nhiều so với một sự cố vật lý trong chuỗi cung ứng. Thực tế là sự cố an ninh mạng mà PVOIL từng trải qua là một bài học thực tiễn sâu sắc giúp doanh nghiệp nhận thức rõ rằng chuyển đổi số phải luôn đi cùng an ninh mạng, hệ thống dự phòng, sao lưu dữ liệu và phương án vận hành thay thế.
*Tăng cường quản trị rủi ro chủ động
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hưởng, Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 của Bộ Chính trị “về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”; Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị “về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã hình thành một hệ quan điểm nhất quán về phát triển, làm chủ và bảo vệ hệ thống năng lượng quốc gia.
Với việc đang tham gia hầu hết các mắt xích của chuỗi giá trị năng lượng, từ thăm dò, khai thác dầu khí, công nghiệp khí, lọc – hóa dầu, sản xuất điện đến phân phối và phát triển năng lượng mới, Petrovietnam vừa phải bảo đảm hiệu quả sản xuất kinh doanh, vừa thực hiện vai trò doanh nghiệp nhà nước nòng cốt trong ổn định nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng.
Vì vậy, việc chuyển dịch năng lượng phải an toàn, có trật tự và không tạo ra những dạng phụ thuộc mới. Chuyển dịch năng lượng không phải là từ bỏ ngay các nguồn truyền thống, mà là cơ cấu lại hợp lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển khí, khí LNG, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sạch, lưu trữ và công nghệ mới.
Bên cạnh đó, để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, giải pháp chính là chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro chủ động và xây dựng khả năng chống chịu. Theo đó, Petrovietnam sẽ xây dựng bản đồ rủi ro toàn chuỗi giá trị; nhận diện các công trình, công nghệ, dữ liệu và nhà cung cấp trọng yếu; hoàn thiện kịch bản ứng phó, hệ thống cảnh báo sớm và năng lực dự phòng; đồng thời tổ chức diễn tập định kỳ và xây dựng văn hóa an ninh trong toàn Tập đoàn.
Trên cơ sở đó, Petrovietnam cam kết phát huy vai trò doanh nghiệp nhà nước nòng cốt; thực hiện nguyên tắc "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó"; xây dựng mô hình an ninh toàn diện; đẩy mạnh khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo gắn với an ninh mạng, chủ quyền dữ liệu; chuyển dịch năng lượng xanh, an toàn, có trật tự; và tăng cường phối hợp trong chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm, ứng phó liên ngành.
Đề xuất các giải pháp ứng phó với rủi ro phi truyền thống, ông Mai Tuấn Đạt cho biết BSR đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo nguyên tắc "nhận diện từ sớm, ứng phó từ xa, không để xảy ra sự cố" nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và ứng phó trước các nguy cơ và rủi ro mới. Tuy nhiên bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, BSR kiến nghị xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu quốc gia thay vì chỉ dựa trên quy mô nguồn cung.
Bên cạnh đó, việc phối hợp giữa Nhà nước, Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng chiến lược trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo rủi ro và điều phối ứng phó khủng hoảng cần được tăng cường. Cùng đó, việc hình thành hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro chuỗi cung ứng dầu khí và năng lượng cần được nâng cao.
Ngoài ra, cần có cơ chế hỗ trợ đầu tư, chuyển đổi công nghệ, phát triển nhiên liệu bền vững SAF, nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và các công nghệ tiết kiệm năng lượng tại các cơ sở lọc hóa dầu chiến lược, ông Mai Tuấn Đạt nhấn mạnh.
 |
| Ông Trần Việt Thắng, Phó Ban Chiến lược quản trị rủi ro, Tổng công ty Thăm dò và Khai thác dầu khí (PVEP). Ảnh: VGP |
Từ góc độ đơn vị chủ lực của Petrovietnam trong thăm dò khai thác dầu khí, ông Trần Việt Thắng, Phó Ban Chiến lược quản trị rủi ro, Tổng công ty Thăm dò và Khai thác dầu khí (PVEP) nhấn mạnh trước các tổ hợp rủi ro phi truyền thống có thể tác động đồng thời và cộng hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, PVEP tiếp tục xây dựng và thường xuyên cập nhật các kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị, giá dầu, gián đoạn công nghệ và thiết bị, thiên tai và những thay đổi nhanh của thị trường năng lượng toàn cầu.
Đồng thời, PVEP thiết lập hệ thống chỉ số cảnh báo sớm, để rủi ro được nhận diện từ khi còn ở dạng tín hiệu, thay vì chờ đến khi đã trở thành sự cố. Cùng đó, PVEP củng cố nền tảng tài chính, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực quản trị - như những trụ cột của sức chống chịu.
Để nâng cao sức ứng phó với các rủi ro phi truyền thống, PVOIL đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong chuỗi giá trị của Petrovietnam để cân đối linh hoạt nguồn hàng trong nước và nhập khẩu, điều phối hệ thống kho vận, không để xảy ra gián đoạn cung ứng.
Trong thời gian tới, PVOIL tập trung đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao năng lực tồn trữ, logistics và điều phối hàng hóa, bảo đảm cung ứng ổn định, liên tục trên toàn hệ thống.
Bên cạnh đó, PVOIL đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong dự báo, quản trị chuỗi cung ứng; đồng thời tăng cường an ninh mạng, hệ thống dự phòng và năng lực phục hồi sau sự cố. PVOIL cũng thường xuyên cập nhật các kịch bản ứng phó khẩn cấp; nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chỉ huy và phối hợp xử lý trước biến động giá dầu, thiên tai và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Ngoài ra, PVOIL chủ động chuẩn bị hạ tầng, công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực kinh doanh các loại năng lượng mới, phù hợp với lộ trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, PVOIL đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành thị trường xăng dầu theo hướng linh hoạt hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động bảo đảm nguồn cung khi thị trường biến động.
Bên cạnh đó, PVOIL đề xuất thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu và cảnh báo sớm giữa cơ quan quản lý, Petrovietnam, doanh nghiệp năng lượng và các cơ sở nghiên cứu; phát huy hiệu quả liên kết toàn chuỗi, từ tạo nguồn, tồn trữ, vận chuyển, chế biến đến phân phối. Đặc biệt, việc đẩy mạnh đầu tư vào khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và an ninh mạng; đồng thời phát triển hệ thống logistics, kho dự trữ và hạ tầng phân phối có khả năng chống chịu cao trước thiên tai và các rủi ro địa chính trị là rất cần thiết, ông Đỗ Mạnh Bình đề xuất./.
