TP. Hồ Chí Minh củng cố vị thế trung tâm xuất khẩu trong giai đoạn mới

Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ hiện có 4 cảng biển và 4 cảng thủy nội địa đang hoạt động. Ảnh: Huỳnh Sơn - TTXVN

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh, gia tăng rào cản kỹ thuật, yêu cầu xanh hóa và điều chỉnh chính sách thuế quan tại một số nền kinh tế lớn, hoạt động xuất khẩu của TP. Hồ Chí Minh vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Sau hợp nhất ba địa phương có thế mạnh về công nghiệp – thương mại ở khu vực phía Nam, TP. Hồ Chí Minh mới có thêm lợi thế để định vị vai trò trung tâm xuất khẩu của cả nước và khu vực.

*Tăng trưởng tích cực

Theo Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, dù đối mặt nhiều biến động cả trong nước và quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế thành phố trong năm qua. Theo đó, kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh năm 2025 ước đạt 95,8 tỷ USD, tăng 7%; kim ngạch nhập khẩu ước đạt 98,2 tỷ USD, tăng 6,7% so với năm trước. 

Tính chung giai đoạn 2021 - 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của TP. Hồ Chí Minh đã tăng từ 80,26 tỷ USD lên 95,8 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 3,6%/năm; nhập khẩu tăng từ 79,73 tỷ USD lên 98,2 tỷ USD, tăng bình quân 4,25%/năm. Cán cân thương mại được cải thiện theo hướng giảm nhập siêu, góp phần củng cố năng lực cạnh tranh của thành phố. Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục đa dạng, tập trung vào các nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo chủ lực như điện tử – máy tính – linh kiện, máy móc – thiết bị, dệt may – da giày, gỗ và sản phẩm gỗ, hóa dược, cao su kỹ thuật, nhựa công nghệ; cùng nhóm nông – lâm – thủy sản chế biến.

Về thị trường, hàng hóa của thành phố duy trì tăng trưởng tại Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc; đồng thời mở rộng sang các thị trường thuộc các hiệp định thương mại tự do (FTAs) như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA) và bước đầu thâm nhập Trung Đông, Nam Mỹ, châu Phi.

Tuy nhiên, xuất nhập khẩu vẫn còn hạn chế: phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp FDI, giá trị gia tăng nội địa thấp; chi phí logistics cao; thiếu thương hiệu xuất khẩu mạnh; năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh và lao động của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế.

Ông Nguyễn Ngọc Hoà, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh phân tích: Kim ngạch xuất khẩu của TP. Hồ Chí Minh tăng mạnh nhưng phần tăng chủ yếu đến từ khu vực FDI, đặc biệt ở các ngành điện, điện tử và công nghệ cao. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn này, trở thành mắt xích, vệ tinh, gia tăng hàm lượng nội địa thay vì để các "đầu tàu" tìm nguồn cung từ quốc gia khác.

Ở những lĩnh vực có thế mạnh như nông sản, lương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn. Nhiều mặt hàng như gạo, cà phê, hồ tiêu, cao su, sầu riêng đã thuộc nhóm hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay không chỉ là xuất khẩu mà phải tổ chức lại sản xuất từ gốc: liên kết nông dân, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát quy trình sử dụng vật tư nông nghiệp, minh bạch toàn chuỗi cung ứng.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hoà, doanh nghiệp phải vừa mở rộng thị trường quốc tế, vừa giữ vững thị trường nội địa làm bệ đỡ. Hàng hoá tiêu dùng trong nước và xuất khẩu đều phải chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, minh bạch thông tin, hình thành chuỗi cung ứng đồng bộ để vượt qua hàng rào kỹ thuật và phát triển bền vững.

Đại diện Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, bước sang giai đoạn mới, TP. Hồ Chí Minh định hướng tập trung xuất khẩu sản phẩm giá trị gia tăng cao; thúc đẩy liên kết vùng xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả; tận dụng chuyển dịch công nghiệp sang các ngành công nghệ cao như điện tử tiên tiến, máy móc công nghiệp, dược phẩm, công nghệ sinh học, phần mềm ứng dụng, Fintech. Đồng thời, rà soát phát triển mặt hàng tiềm năng như sản phẩm theo tiêu chuẩn của người Hồi giáo (Halal), sản phẩm theo tiêu chuẩn của người Do Thái (Kosher), quả tươi vào thị trường châu Âu và Hoa Kỳ, hàng hóa xanh, tuần hoàn, phát thải carbon thấp.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa đạt 35–40%, mỗi ngành hàng chủ lực có ít nhất một doanh nghiệp Việt Nam có thương hiệu và năng lực cạnh tranh toàn cầu; đồng thời xây dựng danh mục sản phẩm xuất khẩu chủ lực, thu hút đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ và trung tâm logistics.

*Không ngừng mở rộng thị trường mới

Để mở lối cho tăng trưởng xuất khẩu, TP. Hồ Chí Minh đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu, gắn với đa dạng hóa thị trường và thích ứng tiêu chuẩn mới của thương mại toàn cầu.

TP. Hồ Chí Minh củng cố vị thế trung tâm xuất khẩu trong giai đoạn mới. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Năm 2025, trước những biến động về thuế quan và hàng rào kỹ thuật ngày càng cao, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) đã tổ chức hơn 80 hoạt động xúc tiến, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, triển lãm quốc tế, kết nối giao thương và khảo sát thị trường. Bên cạnh duy trì hiện diện tại Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, điểm nhấn của Thành phố là mở rộng sang thị trường mới.

Tại Trung Đông và thị trường Hồi giáo, thành phố tổ chức cụm gian hàng tại The Saudi Food Show (Ả Rập Xê Út), tham gia MIHAS (Malaysia), Sial Interfood (Indonesia); tổ chức hội thảo về thị trường Halal, thúc đẩy hợp tác với Indonesia, Malaysia nhằm khai thác phân khúc khoảng 2 tỷ người tiêu dùng Hồi giáo.

Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh cũng tham gia World Food India, Food Africa Cairo; tổ chức hội thảo xúc tiến vào Chile, Nam Mỹ, Belarus, Trung Đông – Thổ Nhĩ Kỳ. Các chương trình khảo sát lồng ghép kết nối trực tiếp nhà nhập khẩu được tổ chức thường xuyên giúp doanh nghiệp nắm bắt yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc.

Tại châu Đại Dương, cụm gian hàng TP. Hồ Chí Minh tại Sydney Build Expo (Australia) mở ra cơ hội thị trường cho sản phẩm công nghiệp như vật liệu xây dựng, cơ khí – điện. Sản phẩm của doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh hiện diện ngày càng nhiều tại các hội chợ quốc tế lớn như Anuga (Đức), Thaifex (Thái Lan), FHA Singapore, CIIE (Trung Quốc), Mtech Osaka (Nhật Bản), qua đó duy trì thị phần và tìm kiếm đơn hàng mới trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Ông Trần Phú Lữ, quyền Giám đốc ITPC cho biết: Nắm bắt xu hướng phát triển trên toàn cầu, công tác xúc tiến thương mại của TP. Hồ Chí Minh thời gian qua gắn chặt với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Không gian triển lãm sản phẩm, dịch vụ và tăng trưởng xanh TP. Hồ Chí Minh (GRECO) năm 2025 cũng nhấn mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ 4.0. Hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sàn thương mại điện tử B2B được đẩy mạnh. Công tác thông tin liên tục mở rộng với nhiều ấn phẩm chuyên đề, nâng tổng số thị trường được cập nhật thông tin thương mại lên 82 quốc gia, vùng lãnh thổ.

Theo ông Trần Phú Lữ, bước sang năm 2026, hoạt động xúc tiến thương mại của TP. Hồ Chí Minh sẽ tập trung vào ba trục chính: Tiếp tục đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn; trọng tâm là Trung Đông, Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh và các thị trường ngách tiêu chuẩn cao. Về hình thức, chuyển từ xúc tiến theo sự kiện sang xúc tiến theo chuỗi giá trị và ngành hàng, ưu tiên công nghiệp chủ lực, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, thực phẩm chế biến sâu, sản phẩm xanh và kinh tế số; kết nối với tập đoàn phân phối và hệ thống bán lẻ lớn. Quan trọng không kém là xây dựng hạ tầng xúc tiến thương mại số, hoàn thiện nền tảng dữ liệu doanh nghiệp, tích hợp công cụ triển lãm ảo, phân tích thị trường bằng dữ liệu lớn; nâng cao đào tạo về tiêu chuẩn xanh, kinh tế tuần hoàn, thương mại điện tử xuyên biên giới.

Có thể thấy, trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều bất định, hoạt động xúc tiến thương mại đang chuyển từ hoạt động quảng bá sang công cụ chiến lược hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng chuẩn mực mới. Việc gắn xúc tiến với đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cấu trúc thị trường theo hướng bền vững được kỳ vọng sẽ tạo đà để xuất khẩu bứt phá; đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới./.