 |
| Một góc Thủ đô Hà Nội. |
| Ảnh minh họa: Tuấn Anh - TTXVN |
Nghĩa là, mọi quyết sách đều phải hướng về dân, xuất phát từ dân và phục vụ dân; để người dân được biết, được bàn, được tham gia, được giám sát và được thụ hưởng thành quả phát triển. Khi dân chủ và hạnh phúc ở cơ sở được coi trọng sẽ trở thành thước đo chuẩn xác nhất cho hiệu quả quản trị và sức mạnh của chính quyền cơ sở…
* Khát vọng về một mô hình "gần dân, vì dân"
Chủ trương xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là sự đúc kết từ tầm nhìn chiến lược của Đảng về quản trị quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới. Trong những phát biểu mang tính định hướng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là để rút kinh nghiệm xem mô hình sẽ như thế nào; cuộc sống của người dân ra sao; các cháu được đi học, người dân được chăm sóc sức khỏe ra sao; môi trường sống gần gũi, an toàn, văn minh như thế nào.
Phát biểu của người đứng đầu Đảng ta đưa ra một cái nhìn đơn giản nhưng rất chiến lược: Chủ nghĩa xã hội phải được cụ thể hóa bằng những mô hình phát triển mà người dân có thể cảm nhận trong chính cuộc sống hằng ngày về chất lượng trường học, sự minh bạch của chính quyền và an toàn trong môi trường sống.
Đây cũng chính là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình xây dựng mô hình. Tư duy định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thay đổi toàn bộ cách nhìn về một cuộc sống thực tế trong tương lai. Nếu trước đây, các giá trị của chủ nghĩa xã hội thường được đánh giá qua những chỉ tiêu vĩ mô như quy mô GDP hay tốc độ tăng trưởng, thì nay vấn đề được đặt ra trực tiếp hơn: Người dân có thực sự được phục vụ tốt hơn hay không, có cảm nhận được công bằng xã hội hay không?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định xã, phường xã hội chủ nghĩa phải cụ thể hóa đặc trưng “do nhân dân làm chủ” thành nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất ở cơ sở. Chính quyền cấp này không chỉ là thiết chế quản lý, mà phải là thiết chế phục vụ, bảo đảm quyền tham gia, giám sát và thụ hưởng của nhân dân trong mọi vấn đề liên quan trực tiếp đến cộng đồng.
Nhiều nhà khoa học đã đưa ra một góc nhìn mang tính phương pháp luận sâu sắc: Cần chuyển trọng tâm từ tư duy "lấy ý kiến nhân dân" sang "đồng kiến tạo cùng nhân dân". Trong cách tiếp cận cũ, người dân chỉ tham gia vào khâu góp ý sau khi chính sách đã được thiết kế. Nhưng với mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, người dân được tham gia ngay từ khâu xác định vấn đề và xây dựng giải pháp. Sự thay đổi này không chỉ giúp chính sách sát với thực tiễn hơn mà còn củng cố niềm tin xã hội, thứ tài sản vô giá của một chính quyền nhân dân.
Trung tá, Tiến sĩ Phạm Văn Long - giảng viên Khoa Triết học Mác - Lênin, Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng khẳng định, mục tiêu bản chất của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là hướng tới xây dựng một thiết chế quản trị cơ sở hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân, bảo đảm mọi hoạt động đều vì lợi ích của nhân dân.
Dân chủ thực chất là tiêu chí cốt lõi của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa; không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm các quy định, thủ tục dân chủ trên văn bản mà phải được thể hiện bằng khả năng người dân thực sự tham gia vào quá trình quản lý xã hội ở địa phương. Dân chủ thực chất là sự thống nhất giữa quyền làm chủ của nhân dân với trách nhiệm phục vụ nhân dân của chính quyền cơ sở.
* Hạnh phúc là thước đo cho tiến trình phát triển
Trong kỷ nguyên mới, hạnh phúc của nhân dân chính thức được nâng tầm thành một hệ tiêu chí khoa học, cụ thể và có khả năng kiểm chứng trong mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định mục tiêu cao nhất là "lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu".
 |
| Mô hình hoạt động 'Ngày thứ 6 không hẹn" tại Đồng Nai đã đáp ứng nhu cầu nhận kết quả ngay trong ngày của người dân. |
| Ảnh: Lê Xuân - TTXVN |
Việc xây dựng tiêu chí cho mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phải xác định rõ lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của con người làm trung tâm. Các ý kiến của những nhà hoạch định chính sách đều khẳng định, đây không phải là sự ưu tiên đơn thuần, mà là sự trở về với bản chất nhân văn của chủ nghĩa xã hội. Mọi dự án, mọi chính sách từ quy hoạch giao thông đến bảo vệ môi trường, từ giáo dục đến y tế, đều phải được đánh giá dựa trên tác động của nó tới hạnh phúc của người dân, đặc biệt là thế hệ tương lai và những người yếu thế.
Theo Tiến sĩ Phạm Văn Long, lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo chính là phản ánh tư duy quản trị hiện đại. Nghĩa là chuyển từ cách đánh giá chủ yếu trên các chỉ tiêu hành chính, kinh tế sang đánh giá bằng mức độ hài lòng và hạnh phúc của người dân. Tiếp tục thể hiện sự quán triệt quan điểm “dân là gốc”. Đây là tiêu chí phản ánh trực tiếp bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, phát huy sức mạnh toàn dân, kiểm soát quyền lực ở cơ sở và hướng mọi hoạt động của chính quyền xã, phường vào mục tiêu cao nhất là phục vụ con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Sửu (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) phân tích, việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa suy cho cùng là đưa chủ nghĩa xã hội đi từ lý tưởng trở thành chất lượng sống và chất lượng phát triển. Theo quan điểm của Giáo sư Sửu, hạnh phúc chính là chất lượng của sự phát triển. Chúng ta không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, cũng không thể hy sinh tinh thần gắn kết cộng đồng để đổi lấy sự hiện đại hóa máy móc.
"Một xã, phường xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa là nơi con người cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có cơ hội vươn lên", Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Sửu nhấn mạnh.
Phân tích cụ thể hơn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Minh (Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cần bảo đảm không nhóm dân cư nào bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận dịch vụ công, y tế, giáo dục, an sinh, cơ hội số. Đặc biệt là người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, trẻ em, người tạm trú và lao động phi chính thức là những đối tượng cần được quan tâm đầu tiên. Bên cạnh đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Minh đề nghị, 100% nhóm yếu thế phải có hồ sơ hỗ trợ được rà soát hàng năm và sự chênh lệch về mức độ hài lòng giữa nhóm yếu thế và trung bình địa bàn không vượt 10 điểm %.
Nhiều nhà nghiên cứu khẳng định, khi người dân cảm thấy được lắng nghe và được thụ hưởng các dịch vụ công chất lượng cao một cách bình đẳng, đó là lúc niềm tin xã hội được củng cố. Mọi nỗ lực phân cấp, phân quyền, ứng dụng chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đều phải hướng chứng minh cho luận điểm: Dân chủ thực chất không phải là khái niệm xa vời hay quyền lợi gì to tát, mà thể hiện qua việc người dân được tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát việc thực thi các chế độ, chính sách. Hạnh phúc không cần đo bằng những giá trị vật chất lớn lao, mà được chứng minh bằng sự hài lòng khi người già, phụ nữ, trẻ em được thụ hưởng đầy đủ các chính sách về an sinh xã hội; thu nhập của người lao động tăng lên, tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống…
Đây cũng chính là tiền đề vững chắc nhất cho sự ổn định của cả hệ thống chính trị!
Khi mỗi xã, phường trở thành một cộng đồng đáng sống, nơi quyền làm chủ của người dân được tôn trọng và hạnh phúc được đặt làm mục tiêu cao nhất, đó là lúc chúng ta đã xây dựng được "những viên gạch" vững chắc nhất cho con đường đi lên xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam./.
